Bệnh lao sẽ được chữa khỏi nếu phát hiện sớm, tuân thủ đúng nguyên tắc

Phát biểu khai mạc, Giám đốc Bệnh viện Phổi Hà Nội Nguyễn Văn Đông - Chủ nhiệm Chương trình Chống lao thành phố Hà Nội nhấn mạnh, dù y học tiến bộ nhưng bệnh lao vẫn là "kẻ sát nhân thầm lặng". Tại Việt Nam, thách thức từ lao kháng thuốc, hệ lụy hậu đại dịch và định kiến xã hội vẫn là những rào cản lớn ngăn người bệnh tiếp cận điều trị. Chủ đề Ngày Thế giới phòng chống lao năm 2026 trên toàn cầu đó là: "Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt – Nhân dân đồng hành" khẳng định cuộc chiến chống lao không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế, mà phải được dẫn dắt bởi cam kết chính trị cao nhất của mỗi quốc gia và được thúc đẩy bởi sức mạnh của chính người dân. Đồng thời, chủ đề tôn vinh những đóng góp của các nhà vận động chính sách, nhà khoa học, tổ chức xã hội và các đối tác, những lực lượng đang ngày đêm đóng góp cho công cuộc chấm dứt bệnh lao. Với thông điệp: "Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân", Việt Nam xác lập dấu mốc lịch sử, mọi người dân được khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí ít nhất một lần/năm. Đây là "chiếc chìa khóa vàng" để Việt Nam chủ động loại bỏ mầm bệnh, quyết tâm không bỏ sót bất kỳ ca bệnh nào.

Báo cáo hoạt động Chương trình Chống lao thành phố Hà Nội năm 2025, bác sĩ Trần Bảo Trung, Bệnh viện Phổi Hà Nội cho biết, thời gian qua, ngành y tế Hà Nội chủ động điều chỉnh, tổ chức lại các hoạt động phòng chống lao phù hợp với mô hình chính quyền 2 cấp. Bệnh viện Phổi Hà Nội là đơn vị nòng cốt, trực tiếp triển khai Chương trình Chống lao của thành phố. Mạng lưới phòng chống lao được tổ chức tại 30 tổ chống lao đặt tại các trạm y tế khu vực. Các đơn vị này có nhiệm vụ quản lý, hỗ trợ chuyên môn cho các trạm y tế vệ tinh, từng bước mở rộng, tiến tới bao phủ toàn bộ 126 xã, phường trên địa bàn Thủ đô.

Bên cạnh hệ thống y tế công lập, sự tham gia của khu vực y tế tư nhân cũng ngày càng rõ nét, với nhiều bệnh viện đa khoa, chuyên khoa cùng đồng hành trong công tác phát hiện, điều trị và quản lý bệnh lao. Việc kiện toàn mạng lưới theo hướng đồng bộ, linh hoạt không chỉ nâng cao hiệu quả phòng chống lao, mà còn góp phần đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân trong tình hình mới.

Đặc biệt, thời gian qua, Hà Nội đã triển khai nhiều hoạt động tích cực trong phòng chống bệnh lao, đạt được một số kết quả tích cực. Trong đó, thành phố tăng cường phát hiện và điều trị bệnh nhân lao, mở rộng xét nghiệm nhanh, sàng lọc, chẩn đoán và điều trị tại các cơ sở y tế công lập và tư nhân. Đáng chú ý có hơn 7.000 ca được sàng lọc để phát hiện lao tiềm ẩn, đạt 136,3% chỉ tiêu. Cùng đó, thành phố phối hợp với các tổ chức quốc tế, các chương trình quốc gia để huy động nguồn lực; tăng cường giám sát, quản lý điều trị và cung ứng thuốc; đào tạo, nâng cao năng lực cho các cán bộ y tế tại tuyến cơ sở.

Tuy nhiên, công tác phòng, chống lao vẫn còn một số khó khăn cần được giải quyết như tăng cường phối hợp, quản lý cung ứng thuốc, trang thiết bị; nâng cao năng lực cho y tế cơ sở, mở rộng xét nghiệm sàng lọc; tăng cường giám sát, phát hiện và điều trị bệnh nhân lao… để đạt được mục tiêu phòng chống lao hiệu quả tại Hà Nội.

Tham dự và phát biểu tại hội nghị, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương, cho biết, mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực như năm 2025 cả nước đã phát hiện hơn 119.000 ca bệnh lao (tăng 5% so với năm 2024), nhưng gánh nặng bệnh tật vẫn còn rất nặng nề. Hiện nay, nước ta xếp thứ 12/30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới. Đây là một thực tế đòi hỏi chúng ta không được phép lơ là. Năm 2026, tại Việt Nam, chủ đề "Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân" nhằm hiện thực hóa Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, chuyển trọng tâm y tế từ chữa bệnh sang phòng bệnh, lấy y tế cơ sở làm nền tảng. Do đó, Sở Y tế Hà Nội triển khai lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ. Từ năm 2026, ngành y tế đảm bảo mọi người dân đều được khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm; đặc biệt, khám sức khỏe định kỳ cho cán bộ, viên chức và người lao động bắt buộc phải có nội dung sàng lọc bệnh lao. Trong quá trình sàng lọc, ngành y tế yêu cầu các cơ sở y tế thực hiện nghiêm túc việc chụp X-quang và xét nghiệm GeneXpert cho các trường hợp nghi ngờ; tận dụng tối đa hệ thống X-quang kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo để không bỏ sót ca bệnh.

Bên cạnh đó, ngành y tế thực hiện lập sổ sức khỏe điện tử để theo dõi, quản lý bệnh lao theo vòng đời của mỗi người dân, giúp giảm gánh nặng chi phí và nâng cao hiệu quả điều trị; đào tạo và cập nhật kiến thức về kiểm soát bệnh lao cho đội ngũ bác sĩ tại các trạm y tế xã, phường, đảm bảo y tế cơ sở thực sự là "lá chắn" bảo vệ cộng đồng. Bệnh lao sẽ được chữa khỏi hoàn toàn nếu chúng ta phát hiện sớm và tuân thủ nguyên tắc: "Đúng thuốc - Đúng liều - Đủ thời gian", ngành y tế Hà Nội kêu gọi mỗi người dân chủ động đi khám sức khỏe định kỳ, xóa bỏ mặc cảm, kỳ thị, cùng chung tay vì một Thủ đô không còn bệnh lao.

Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương PGS.TS Nguyễn Bình Hòa ghi nhận và đánh giá cao Hà Nội đã triển khai nhiều hoạt động tích cực trong phòng chống bệnh lao. Năm 2025, Hà Nội đã phát hiện và đưa vào điều trị 3.597 bệnh nhân lao (giảm so với năm 2023, 2024), trong đó có 325 bệnh nhân lao kháng thuốc, tăng gấp 1,5 lần so với năm 2024 (vượt chỉ tiêu phát hiện của Chương trình Chống lao quốc gia). Những con số này cho thấy, hệ thống y tế của Hà Nội đã nỗ lực rất lớn trong phát hiện và quản lý điều trị người bệnh với tỉ lệ điều trị thành công ở mức cao 96% đối với bệnh nhân lao nhạy cảm; 75,3% bệnh nhân lao kháng thuốc.

Tuy nhiên, gánh nặng bệnh lao, đặc biệt là lao kháng thuốc vẫn còn rất đáng lo ngại. Trước thực trạng trên, Nghị quyết 72-NQ/TW đã đưa ra một định hướng rất quan trọng, chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh, lấy y tế cơ sở làm nền tảng và người dân làm trung tâm. Đây là một giải pháp mang tính đột phá. Từ năm 2026, mỗi người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, Chương trình Chống lao Quốc gia đã đề xuất trong đó có nội dung sàng lọc bệnh lao. Điều này đặc biệt quan trọng bởi gần 40% người bệnh lao không có triệu chứng, nếu không chủ động sàng lọc sẽ không thể phát hiện được bệnh. Chương trình Chống lao Quốc gia đề nghị thời gian tới các cơ sở y tế lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khoẻ định kỳ hằng năm cho người dân; lồng ghép sàng lọc lao với các bệnh hô hấp khác (bệnh phối tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, ung thư phổi...) trong các đợt khám định kỳ.

Thiện Tâm