Chạy đua với thời gian để 'trả lại tên cho các anh'

Ngày 7/8, tại hội nghị thông tin chuyên đề tháng 8 của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội, Ông Nguyễn Tây Nam, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Hà Nội cho biết, để một chiến dịch quy mô lớn như "500 ngày đêm" vận hành thông suốt, Hà Nội đã bắt đầu từ việc xây dựng một nền tảng pháp lý và tổ chức vững chắc. 

Theo đó, Sở Nội vụ đã chủ động nghiên cứu, đóng góp ý kiến cho các dự thảo sửa đổi Pháp lệnh ưu đãi người có công và các Nghị định liên quan nhằm đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho thân nhân liệt sĩ.

Về mặt chỉ đạo tại địa phương, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 53/2026/QĐ-UBND ngày 07/5/2026 về Quy chế quản lý công trình ghi công liệt sĩ và mộ liệt sĩ. Song song đó, Ban Chỉ đạo Thành phố cũng được kiện toàn, tăng từ 15 lên 17 đồng chí để đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn.

Hà Nội đã ban hành 9 văn bản chỉ đạo liên quan đến quy chế hoạt động, chương trình hành động đến các kế hoạch khảo sát thực trạng mộ liệt sĩ chưa có thông tin. Đáng chú ý là sự ra đời của Tổ công tác liên ngành gồm 25 đồng chí – những người trực tiếp bám sát hiện trường, theo dõi và đôn đốc thực hiện chiến dịch tại cơ sở. Đồng thời, 126 xã, phường cũng đã thành lập các Tổ (đội) lấy mẫu và số hóa thông tin để đảm bảo tính đồng bộ từ Thành phố đến tận thôn, xóm.

Theo báo cáo của Sở Nội vụ, Hà Nội hiện đang quản lý 340 nghĩa trang liệt sĩ, bao gồm 03 nghĩa trang cấp Thành phố và 337 nghĩa trang do cấp xã quản lý. Một kết quả tích cực là tính đến thời điểm báo cáo, 100% (126/126) xã, phường đã hoàn thành việc cập nhật thông tin về liệt sĩ, tạo cơ sở dữ liệu quan trọng cho các bước tiếp theo.

Các nghĩa trang cấp Thành phố là khu vực được ưu tiên triển khai sớm với sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Tính đến 6/8/2026, theo Kế hoạch số 352/KH-BCĐ, việc lấy mẫu tại các nghĩa trang trọng điểm đã đạt được những kết quả rất khả quan. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngọc Hồi đã hòan thành khai quật và lấy mẫu tại 48/48 mộ chưa xác định thông tin (đạt tỷ lệ 100%); Nghĩa trang liệt sĩ Nhổn đã lấy được 35 mẫu từ 38 mộ được khai quật; Nghĩa trang Mai Dịch được coi là trọng điểm có quy mô lớn, đúng 6h00 ngày 07/8/2026, các lực lượng chức năng bắt đầu triển khai khai quật tại 469 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Với tinh thần khẩn trương, Hà Nội dự kiến sẽ hoàn thành việc lấy mẫu tại 555 mộ ở 3 nghĩa trang cấp Thành phố trước tiến độ đề ra.

Tại các nghĩa trang cấp xã, phường, chiến dịch cũng đang lan tỏa mạnh mẽ tới từng địa phương. Ban Chỉ đạo Thành phố đã thành lập 16 Tổ (đội) chuyên trách để hỗ trợ trực tiếp cho cơ sở. Sau khi triển khai thí điểm thành công tại Nghĩa trang liệt sĩ Yên Viên (xã Phù Đổng) vào cuối tháng 6/2026, các tổ công tác đã mở rộng ra các nghĩa trang Tân Hưng, Dương Nội, Thanh Mỹ. Tính đến trưa ngày 06/8, đã có thêm 14 mẫu được thu thập từ 20 mộ khai quật tại các địa phương này.

Bên cạnh công việc thực địa, Hà Nội cũng đang đẩy mạnh "số hóa" toàn bộ tài liệu, tư liệu. Sở Nội vụ đang phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ để chỉnh lý, số hóa toàn bộ tài liệu, tích hợp vào cơ sở dữ liệu quốc gia. 

Mục tiêu cốt lõi là gắn mã định danh cho từng phần mộ và từng nghĩa trang liệt sĩ. Điều này sẽ tạo ra một hệ thống quản lý khoa học, giúp thân nhân liệt sĩ và người dân có thể dễ dàng tra cứu thông tin trên Cổng thông tin điện tử về liệt sĩ của cả nước. Đây chính là cách sử dụng công nghệ để thu hẹp khoảng cách thời gian và không gian, đưa các anh về gần hơn với gia đình, đồng đội.

Phấn đấu hoàn thành lấy mẫu tại các địa phương trong tháng 10/2026

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng báo cáo của Sở Nội vụ cũng chỉ ra những khó khăn mà các tổ công tác phải đối mặt.

Thứ nhất là áp lực của thời gian lịch sử. Phần lớn các hài cốt liệt sĩ chưa có thông tin thuộc về thời kỳ kháng chiến chống Pháp (từ năm 1954 về trước). Sau hơn 70 năm, địa hình đã thay đổi nhiều, thông tin về trận đánh và nơi hy sinh dần mờ nhạt, khiến việc xác minh trở nên cực kỳ phức tạp.

Thứ hai là thực trạng phần mộ. Qua nhiều lần tôn tạo, xây dựng kiên cố, kết cấu các mộ liệt sĩ hiện nay rất phức tạp, khó khăn cho việc khai quật lấy mẫu sinh phẩm mà vẫn phải đảm bảo sự tôn nghiêm. Việc này đòi hỏi nhân công có tay nghề và phát sinh chi phí lớn.

Thứ ba là áp lực về tiến độ. Theo chỉ đạo của Trung ương, công tác lấy mẫu phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026. Đây là một áp lực lớn do cấp cơ sở khi triển khai đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ an sinh xã hội khác. Ngoài ra, việc hồ sơ qua nhiều thời kỳ bị thất lạc do chia tách, sáp nhập đơn vị hành chính cũng là một rào cản không nhỏ.

Hướng tới mục tiêu phấn đấu hoàn thành công tác lấy mẫu tại các địa phương trong tháng 10/2026, Hà Nội đã đặt ra lộ trình cụ thể cho giai đoạn tới. Sở Nội vụ sẽ tiếp tục đôn đốc 126 xã, phường hoàn thiện sơ đồ nghĩa trang, danh sách mộ và tổ chức các chương trình lấy mẫu một cách chu đáo, trang nghiêm nhất. Thành phố cũng yêu cầu các địa phương phải chuẩn bị đủ quỹ đất, chỉnh trang nghĩa trang để sẵn sàng cho công tác quy tập, đón nhận hài cốt liệt sĩ.

Đồng thời, việc triển khai Nghị quyết số 26-NQ/CP của Chính phủ về các cơ chế đặc thù sẽ được đẩy mạnh để tháo gỡ những vướng mắc cuối cùng trong quy trình giám định ADN.

Mỗi mẫu sinh phẩm được lấy, mỗi trang hồ sơ được số hóa trong chiến dịch này là một hy vọng mới thắp lên cho những gia đình đã mòn mỏi chờ mong suốt nhiều thập kỷ.

Với sự chỉ đạo sát sao của Thành ủy, UBND Thành phố và sự nỗ lực của các đơn vị, cơ quan chuyên môn, Hà Nội đang nỗ lực hết mình để đến ngày 27/7/2027, sẽ có thêm nhiều liệt sĩ được "gọi tên", được trở về với vòng tay ấm áp của người thân và quê hương.

Minh Anh