Chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm bệnh đái tháo đường type 2

Vì vậy, nhận diện các yếu tố nguy cơ, duy trì lối sống lành mạnh và chủ động tầm soát là giải pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh hiệu quả.

Đái tháo đường type 2 chủ yếu xuất phát từ tình trạng đề kháng insulin kết hợp với sự suy giảm chức năng của tế bào beta tuyến tụy. Khi cơ thể không sử dụng insulin hiệu quả, đồng thời khả năng sản xuất insulin không đáp ứng đủ nhu cầu, lượng đường trong máu sẽ tăng cao và kéo dài.

Bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm đối với mắt, thận, tim mạch và hệ thần kinh. Trường hợp nặng có thể dẫn đến hoại tử chi, thậm chí tử vong. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm suy giảm chất lượng cuộc sống, gia tăng gánh nặng điều trị cho người bệnh.

Theo ThS.BS Nguyễn Hoàng Giang, Phó Trưởng khoa Nội tiết và Các bệnh chuyển hóa, Bệnh viện Thanh Nhàn, đái tháo đường type 2 thường diễn biến âm thầm, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Người mắc bệnh có thể không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong sinh hoạt hằng ngày. Chỉ khi đường huyết tăng cao, các triệu chứng như mệt mỏi, sút cân, khát nước, uống nhiều nước và tiểu nhiều mới có thể xuất hiện. Vì vậy, không có triệu chứng rõ ràng không đồng nghĩa với việc không mắc bệnh.

Theo bác sĩ, bất kỳ ai cũng có thể mắc đái tháo đường type 2, tuy nhiên nguy cơ sẽ cao hơn ở những người có các yếu tố liên quan đến tuổi tác, di truyền và lối sống. Trong đó, thừa cân, béo phì, nhất là tình trạng tích tụ mỡ vùng bụng, là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Mỡ nội tạng có thể làm gia tăng tình trạng đề kháng insulin, khiến cơ thể khó kiểm soát lượng đường trong máu.

Những người ít vận động, thường xuyên ngồi lâu, không duy trì thói quen tập thể dục cũng có nguy cơ cao hơn do cơ thể sử dụng glucose kém hiệu quả. Bên cạnh đó, chế độ ăn uống thiếu khoa học, thường xuyên sử dụng nước ngọt, thực phẩm nhiều năng lượng, chất béo bão hòa và đồ chế biến sẵn có thể dẫn đến tăng cân, rối loạn chuyển hóa.

Yếu tố gia đình cũng cần được lưu ý. Người có bố, mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường cần chủ động theo dõi sức khỏe, bởi yếu tố di truyền có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh, dù không đồng nghĩa chắc chắn sẽ phát bệnh.

Ngoài ra, những người bị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ hoặc có tiền sử đái tháo đường thai kỳ cũng thuộc nhóm cần được quan tâm. Tình trạng căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa, thói quen ăn uống và khả năng kiểm soát cân nặng, qua đó góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, kiểm soát tốt những yếu tố nguy cơ có thể giúp ngăn ngừa hoặc làm chậm đáng kể tiến triển của bệnh đái tháo đường type 2.

Trước hết, cần duy trì cân nặng hợp lý. Với người thừa cân, béo phì, nên xây dựng kế hoạch giảm cân phù hợp và bền vững. Theo các nghiên cứu, giảm từ 5% đến 7% trọng lượng cơ thể có thể giúp giảm tới 58% nguy cơ mắc đái tháo đường type 2.

Về dinh dưỡng, nên tăng cường rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ, xây dựng khẩu phần ăn cân đối; đồng thời hạn chế nước ngọt, đồ uống có đường, bánh kẹo và thực phẩm chế biến sẵn. Việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn hỗ trợ cải thiện sức khỏe chuyển hóa.

Duy trì vận động thể chất thường xuyên cũng là biện pháp quan trọng. Mỗi người nên tập luyện từ 30 đến 60 phút mỗi ngày, tối thiểu 150 phút mỗi tuần, với các hình thức phù hợp như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội. Người cao tuổi cần tăng cường vận động từ từ, lựa chọn bài tập phù hợp với thể trạng và bảo đảm an toàn.

Bên cạnh đó, cần ngủ đủ giấc, duy trì giờ nghỉ ngơi hợp lý, chủ động giải tỏa căng thẳng và cân bằng giữa công việc với cuộc sống. Những người mắc bệnh lý nền như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu cần theo dõi sức khỏe định kỳ, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Đặc biệt, người dân không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra đường huyết. Các chuyên gia y tế khuyến cáo, người từ 45 tuổi trở lên hoặc người trẻ hơn nhưng có yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường cần chủ động khám sức khỏe và thực hiện tầm soát định kỳ.

Phát hiện sớm giúp người dân kịp thời điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt, vận động và có biện pháp can thiệp phù hợp. Đây là giải pháp thiết thực để trì hoãn hoặc ngăn ngừa bệnh khởi phát, đồng thời hạn chế nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Thiện Tâm