Đẩy mạnh chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc nông phẩm an toàn

Theo Trưởng phòng Chất lượng và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Thị Thu Hằng, đến nay, Phòng đã hỗ trợ, hướng dẫn và cấp tài khoản tham gia hệ thống cho hơn 3.300 cơ sở sản xuất, kinh doanh; đồng thời thiết lập dữ liệu cho khoảng 12.400 sản phẩm được cấp mã QR truy xuất nguồn gốc trên hệ thống.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản, thực phẩm Hà Nội tại địa chỉ check.hanoi.gov.vn tiếp tục được duy trì, mở rộng, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước cũng như đáp ứng nhu cầu kiểm chứng thông tin của người tiêu dùng.

Không chỉ tập trung vào truy xuất nguồn gốc, Hà Nội đang từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu phục vụ công tác quản lý an toàn thực phẩm. Phòng Chất lượng và Phát triển thị trường đã cập nhật thông tin của 2.666 bộ hồ sơ tự công bố sản phẩm trên website.

Nguồn dữ liệu này được khai thác, phục vụ các phòng, ban, đơn vị thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Y tế, Sở Công Thương, Công an thành phố và UBND các xã, phường.

Cùng với việc mở rộng dữ liệu, Hà Nội cũng hướng tới kết nối, liên thông các hệ thống thông tin nhằm từng bước hình thành nền tảng quản lý tập trung. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đăng ký danh mục sản phẩm ưu tiên triển khai để chuẩn bị kết nối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo Văn bản số 7795/SNNMT-CLPTT ngày 9-6-2026.

Các nhóm sản phẩm được lựa chọn gồm thịt lợn, thịt gà, rau và trà hoa vàng vùng Sóc Sơn… Đây là những dữ liệu quan trọng, góp phần cung cấp thêm công cụ để cơ quan chức năng giám sát quá trình sản xuất, kinh doanh; đồng thời nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng thực phẩm.

Tuy nhiên, quá trình số hóa truy xuất nguồn gốc vẫn còn không ít khó khăn. Sản xuất nông nghiệp trên địa bàn còn nhỏ lẻ khiến việc tập hợp, chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu gặp hạn chế. Bên cạnh đó, một bộ phận nông dân đã quen với phương thức ghi chép thủ công trong nhiều năm, vì vậy việc chuyển sang nhật ký điện tử cần có thêm thời gian, hướng dẫn và hỗ trợ phù hợp.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, từng bước số hóa toàn bộ quy trình sản xuất an toàn, hình thành mạng lưới quan sát, quan trắc và truy xuất nguồn gốc theo chuỗi cung ứng.

Để thực hiện mục tiêu này, Hà Nội sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp viễn thông tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo kỹ năng số cho nông dân; hướng dẫn người dân sử dụng các dịch vụ số của cơ quan quản lý nhà nước thông qua hoạt động xã hội hóa.

Cùng với đó, thành phố tiếp tục mở rộng các chuỗi liên kết sản xuất an toàn, gia tăng diện tích đạt tiêu chuẩn chất lượng, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số và đẩy mạnh xúc tiến thương mại. Việc đưa công nghệ vào từng khâu của chuỗi sản xuất được kỳ vọng không chỉ hỗ trợ công tác quản lý mà còn tạo điều kiện để các sản phẩm nông nghiệp tiếp cận thị trường minh bạch và hiệu quả hơn.

Chuyển từ quản lý hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu và rủi ro

Theo TS. Nguyễn Như Tiệp, nguyên Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và PTTT, ứng dụng chuyển đổi số trong bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc nông sản, thực phẩm là yêu cầu tất yếu và là giải pháp quan trọng để đổi mới phương thức quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc của Hà Nội.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, hiệu quả của chuyển đổi số không nằm ở việc sử dụng nhiều công nghệ, mà ở khả năng hình thành, chuẩn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu xuyên suốt chuỗi cung ứng. Qua đó, dữ liệu có thể phục vụ quản lý rủi ro, cảnh báo sớm, truy xuất và xử lý sự cố.

Đối với Hà Nội, theo TS. Nguyễn Như Tiệp, cần chuyển mạnh từ quản lý dựa trên hồ sơ và kiểm tra theo kế hoạch sang quản lý dựa trên dữ liệu, rủi ro và bằng chứng; từ truy xuất nguồn gốc mang tính cung cấp thông tin sang truy xuất nguồn gốc phục vụ trực tiếp cho giám sát, thanh tra, cảnh báo và thu hồi.

Trọng tâm trước mắt là chuẩn hóa dữ liệu, thống nhất định danh, liên thông các hệ thống hiện có và triển khai truy xuất nguồn gốc theo lô đối với các chuỗi thực phẩm trọng điểm. Trên nền tảng đó, từng bước ứng dụng AI, Big Data, GIS và IoT để phân tích, cảnh báo và dự báo nguy cơ.

Lộ trình được đề xuất thực hiện theo ba bước: giai đoạn 2026–2027 xây nền dữ liệu và kết nối; giai đoạn 2027–2028 quản lý dựa trên dữ liệu và rủi ro; giai đoạn 2029–2030 hướng tới dự báo và quản trị thông minh.

Để hiện thực hóa lộ trình này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất, cơ sở kinh doanh, tổ chức kiểm nghiệm và người tiêu dùng.

Một nguyên tắc quan trọng là không đầu tư dàn trải, không xây dựng thêm các hệ thống độc lập nếu có thể tích hợp với hệ thống hiện có. Trước mắt, nên lựa chọn một số chuỗi thực phẩm có nguy cơ cao, sản lượng lớn và liên quan trực tiếp đến đời sống người dân Hà Nội để triển khai thí điểm, đánh giá và nhân rộng.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng cho Hà Nội một hệ sinh thái dữ liệu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc thống nhất, liên thông và dùng chung. Khi đó, dữ liệu không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin sản phẩm mà có thể trở thành công cụ giúp phát hiện sớm nguy cơ, kiểm soát đúng đối tượng, truy xuất nhanh, thu hồi chính xác và phòng ngừa hiệu quả sự cố.

Qua đó, chuyển đổi số trở thành công cụ thực chất để nâng cao chất lượng nông sản, bảo vệ sức khỏe người dân, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm Hà Nội và thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp, thực phẩm an toàn, minh bạch, bền vững và hiện đại.

Thiện Tâm