Để thương mại điện tử trở thành động lực mới thúc đẩy tiêu dùng

Hiện nay, thương mại điện tử tại Việt Nam đang vượt khỏi vai trò của một kênh bán hàng bổ sung để từng bước trở thành một phần quan trọng của hạ tầng thương mại hiện đại.

TP. Hà Nội đang nổi lên là địa phương dẫn đầu cả nước về phát triển thương mại điện tử. Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 của Hà Nội đạt 74,7 điểm, vượt TPHCM. Thành phố hiện có hơn 17.600 website và ứng dụng thương mại điện tử hoạt động; doanh thu bán lẻ trực tuyến chiếm khoảng 13% tổng mức bán lẻ hàng hóa. Tỉ lệ người dân mua sắm trực tuyến đã đạt gần 55%.

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đang góp phần thay đổi cấu trúc tiêu dùng truyền thống. Nếu trước đây hoạt động mua sắm chủ yếu diễn ra tại chợ, cửa hàng hay siêu thị thì hiện nay người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng hóa qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream bán hàng, ứng dụng bán lẻ đa kênh và các nền tảng thanh toán số. Không gian tiêu dùng vì thế không còn bị giới hạn bởi địa lý hay thời gian mở cửa.

Đặc biệt, thương mại điện tử đang mở ra cơ hội lớn cho các sản phẩm đặc trưng của Hà Nội như OCOP, hàng làng nghề, nông sản an toàn, thực phẩm chế biến hay thủ công mỹ nghệ tiếp cận người tiêu dùng rộng hơn. Việc kết hợp giữa nền tảng số và sản phẩm địa phương không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn góp phần thúc đẩy sản xuất, tạo việc làm và nâng cao giá trị thương hiệu hàng hóa Thủ đô.

Chị Nguyễn Thu Hằng (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết, hiện phần lớn nhu cầu mua sắm của gia đình đều thực hiện trên các nền tảng trực tuyến vì tiện lợi, tiết kiệm thời gian và dễ so sánh giá cả. "Các sản phẩm OCOP, thực phẩm sạch hay đồ gia dụng bây giờ đều có thể đặt mua online rất nhanh. Điều người tiêu dùng quan tâm nhất vẫn là chất lượng sản phẩm và thông tin minh bạch", chị Hằng chia sẻ.

Một lợi thế quan trọng khác của thương mại điện tử là khả năng tạo ra dữ liệu tiêu dùng theo thời gian thực. Trên môi trường số, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể theo dõi lượt truy cập, doanh thu, hành vi mua sắm, khu vực phát sinh nhu cầu hay phản hồi của khách hàng.

Nếu được khai thác hiệu quả, nguồn dữ liệu này sẽ giúp các chương trình kích cầu chuyển từ cách làm dàn trải sang điều hành theo dữ liệu, có trọng tâm và khả năng điều chỉnh linh hoạt.

Tuy nhiên, để thương mại điện tử thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững cho tiêu dùng Hà Nội, vấn đề đặt ra không chỉ là mở thêm gian hàng trực tuyến hay triển khai các đợt khuyến mại ngắn hạn. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được một hệ sinh thái tiêu dùng số đồng bộ, minh bạch và hiệu quả.

Theo đó, Hà Nội cần ưu tiên phát triển các chương trình kích cầu trực tuyến đối với những nhóm hàng có thế mạnh như sản phẩm OCOP, nông sản an toàn, hàng làng nghề, thực phẩm chế biến và sản phẩm gắn với du lịch, văn hóa Thủ đô. Việc xác định đúng nhóm hàng trọng tâm sẽ giúp hoạt động xúc tiến thương mại dễ triển khai, dễ đo lường hiệu quả và có khả năng nhân rộng.

Cùng với đó, việc chuẩn hóa "hồ sơ số" cho sản phẩm cần được coi là yêu cầu bắt buộc trước khi tham gia môi trường trực tuyến. Thông tin về nguồn gốc, chất lượng, giá bán, chứng nhận, chính sách đổi trả hay thông tin người bán cần được minh bạch nhằm tạo niềm tin cho người tiêu dùng, đặc biệt với nhóm hàng nông sản, thực phẩm và sản phẩm OCOP.

Anh Trần Văn Nam, chủ một cơ sở sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ tại xã Thường Tín, cho rằng thương mại điện tử đã giúp các hộ sản xuất nhỏ mở rộng thị trường mà trước đây khó tiếp cận. "Trước kia khách chủ yếu đến trực tiếp hoặc bán qua đại lý, còn hiện nay có thể livestream, bán hàng trên sàn thương mại điện tử và tiếp cận khách hàng ở nhiều tỉnh, thành. Tuy nhiên, các hộ kinh doanh nhỏ vẫn cần được hỗ trợ thêm về kỹ năng bán hàng online, quảng bá sản phẩm và logistics", anh Nam nói.

Đào tạo kỹ năng thương mại điện tử theo hướng thực chiến cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh cũng là yếu tố quan trọng. Từ vận hành gian hàng, quảng cáo, livestream bán hàng đến quản lý đơn hàng, thanh toán số hay xử lý phản hồi khách hàng đều cần được nâng cao để thích ứng với môi trường kinh doanh mới.

Ngoài ra, thương mại điện tử chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được phát triển đồng bộ với hạ tầng logistics, thanh toán số và dịch vụ hậu cần. Trải nghiệm tiêu dùng trực tuyến không chỉ nằm ở khâu mua hàng mà còn phụ thuộc vào tốc độ giao nhận, chi phí hợp lý, đổi trả thuận tiện và dịch vụ chăm sóc khách hàng minh bạch.

Niềm tin người tiêu dùng là nền tảng phát triển

Đặc biệt, niềm tin của người tiêu dùng cần được đặt ở vị trí trung tâm. Thương mại điện tử có thể thúc đẩy tiêu dùng nhanh nhưng cũng dễ làm suy giảm lòng tin nếu hàng giả, hàng kém chất lượng hay thông tin sai lệch không được kiểm soát hiệu quả.

Vì vậy, cùng với kích cầu tiêu dùng, Hà Nội cần tăng cường quản lý chất lượng hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo đảm môi trường kinh doanh số minh bạch.

Bà Phạm Thị Lan (Hoàng Mai, Hà Nội) cho rằng, để người dân yên tâm mua sắm trực tuyến, cần tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng trên môi trường số. "Nhiều người vẫn lo ngại mua phải hàng không đúng quảng cáo hoặc khó đổi trả. Nếu quản lý tốt chất lượng hàng hóa và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì thương mại điện tử sẽ còn phát triển mạnh hơn", bà Lan nêu ý kiến.

Với lợi thế là trung tâm tiêu dùng lớn, hạ tầng thương mại phát triển và mức độ ứng dụng công nghệ cao, Hà Nội có nhiều điều kiện để đưa thương mại điện tử trở thành động lực tăng trưởng mới cho thị trường nội địa.

Tuy nhiên, để tạo sức bật bền vững, Thành phố cần tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái tiêu dùng số theo hướng đồng bộ, hiện đại và lấy niềm tin của người tiêu dùng làm nền tảng phát triển.

Bích Phương