Đồng bộ giải pháp, nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Khơi thông nguồn lực đất đai, đáp ứng nguyện vọng của nông dân

Vừa qua, tại Hội nghị Chủ tịch UBND TP. Hà Nội đối thoại với nông dân, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hạ Bằng cho biết, thời gian qua, các chính sách phát triển nông nghiệp của thành phố đã tạo điều kiện để nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, ứng dụng khoa học kỹ thuật và từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Nhiều hội viên nông dân trên địa bàn vẫn mong muốn gắn bó với sản xuất nông nghiệp, đồng thời đầu tư phát triển những mô hình mang lại giá trị kinh tế cao hơn.

Tuy nhiên, thực tế sản xuất tại địa phương còn một số diện tích đất trồng lúa hiệu quả thấp, thường xuyên ngập úng hoặc có quy mô nhỏ lẻ, manh mún, xen kẹt. Trong khi đó, nhu cầu chuyển đổi sang các mô hình trang trại, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng hoa, cây cảnh và phát triển nông nghiệp sinh thái ngày càng tăng.

Quá trình chuyển đổi vẫn gặp những khó khăn liên quan đến tích tụ, tập trung đất đai, thời hạn sử dụng đất, thủ tục chuyển đổi cơ cấu sản xuất và điều kiện đầu tư lâu dài. Đây là những vấn đề cần được tháo gỡ nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, tạo điều kiện để người dân chủ động xây dựng phương án sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố xác định nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, nhất là những diện tích sản xuất kém hiệu quả, thường xuyên ngập úng, khó khăn về tưới tiêu, manh mún, xen kẹt là yêu cầu cần thiết. Việc sử dụng đất hợp lý không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản xuất, thu nhập của người dân mà còn tạo nền tảng để phát triển nông nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững.

Thời gian tới, thành phố tiếp tục chỉ đạo các sở, ngành và UBND cấp xã rà soát hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp, xác định cụ thể những khu vực sản xuất kém hiệu quả, đất trồng lúa khó khăn về tưới tiêu, thường xuyên ngập úng, manh mún, xen kẹt để đề xuất phương án sử dụng phù hợp.

Đối với đất trồng lúa, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phải thực hiện theo quy định tại Nghị định số 112/2024/NĐ-CP và kế hoạch chuyển đổi được cấp có thẩm quyền ban hành. Trong kế hoạch chuyển đổi, thành phố định hướng ưu tiên những diện tích trồng lúa kém hiệu quả và khu vực có điều kiện sản xuất khó khăn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đồng thời bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật.

Một trong những cơ sở quan trọng để tổ chức lại sản xuất là Quyết định số 3685/QĐ-UBND ngày 23/7/2026 của UBND thành phố Hà Nội về phê duyệt Danh mục vùng quy hoạch trồng lúa có năng suất, chất lượng cao và vùng sản xuất nông nghiệp (trồng trọt, thủy sản) tập trung trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026-2030.

Theo danh mục được phê duyệt, xã Hạ Bằng có 2 vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, gồm vùng tại thôn Yên Mỹ với diện tích 57 ha và vùng tại thôn Phú Đa 1, thôn Phú Đa 2 với diện tích 58 ha. Việc xác định các vùng sản xuất tập trung tạo cơ sở để địa phương định hướng bố trí sản xuất, khuyến khích liên kết giữa các hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa có quy mô phù hợp. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, tổ chức sản xuất đồng bộ và nâng cao hiệu quả tiêu thụ nông sản.

Khuyến khích tích tụ đất đai, phát triển các mô hình sản xuất giá trị cao

Cùng với rà soát hiện trạng sử dụng đất, thành phố khuyến khích hộ gia đình, cá nhân, hợp tác xã và doanh nghiệp thực hiện tích tụ, tập trung đất nông nghiệp theo quy định pháp luật, trên nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Giải pháp này nhằm từng bước khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, tạo quỹ đất đủ lớn để tổ chức sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao hiệu quả đầu tư. Khi có quy mô sản xuất phù hợp, các chủ thể cũng có thêm điều kiện đầu tư hệ thống tưới tiêu, cơ giới hóa, sơ chế, bảo quản và liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Về định hướng chuyển đổi cơ cấu sản xuất, thành phố khuyến khích phát triển những mô hình có hiệu quả kinh tế cao như trồng rau, hoa, cây cảnh, cây ăn quả; nuôi trồng thủy sản phù hợp quy hoạch; phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh và các mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch, trải nghiệm.

Việc chuyển đổi cần gắn với hình thành vùng sản xuất tập trung, ứng dụng khoa học công nghệ, tổ chức sơ chế, chế biến và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Thành phố đồng thời yêu cầu hạn chế tình trạng chuyển đổi tự phát, manh mún hoặc đầu tư công trình không phù hợp với quy định về sử dụng đất, bảo đảm hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và yêu cầu quản lý đất đai.

Để việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi đáp ứng đúng nhu cầu thực tế và phù hợp quy hoạch, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND xã Hạ Bằng chỉ đạo các phòng chuyên môn, đơn vị liên quan phối hợp với Hội Nông dân xã rà soát từng khu vực sản xuất kém hiệu quả và nhu cầu chuyển đổi của các hộ dân. Trong đó, cần xác định rõ hiện trạng sử dụng đất, điều kiện hạ tầng, loại hình sản xuất dự kiến và khả năng hình thành vùng sản xuất tập trung.

Trên cơ sở kết quả rà soát và nhu cầu của người dân, UBND xã Hạ Bằng cần sớm đăng ký chỉ tiêu chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa năm 2027 thông qua Sở Nông nghiệp và Môi trường để tổng hợp, xây dựng phương án và hướng dẫn triển khai theo đúng quy định. Cùng với quy hoạch và tổ chức lại sản xuất, việc bảo đảm hệ thống thủy lợi phục vụ tưới, tiêu có ý nghĩa quan trọng, nhất là đối với những khu vực thường xuyên ngập úng, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và hiệu quả sản xuất.

Theo Quyết định số 119/QĐ-UBND ngày 9/1/2026 của UBND thành phố Hà Nội về phân cấp quản lý công trình thủy lợi trên địa bàn thành phố, các công trình thủy lợi thuộc phạm vi thành phố quản lý theo phân cấp được giao cho các công ty thủy lợi quản lý, vận hành, khai thác. Trên địa bàn xã Hạ Bằng, các công trình thủy lợi thuộc phạm vi thành phố quản lý hiện do Công ty Thủy lợi Sông Tích quản lý, vận hành, khai thác.

Hàng năm, Công ty Thủy lợi Sông Tích phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan kiểm tra, đánh giá hiện trạng công trình trước và sau mùa mưa lũ. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, công ty tổng hợp, báo cáo và đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét đầu tư sửa chữa, cải tạo, nâng cấp các công trình xuống cấp, hư hỏng, không bảo đảm yêu cầu phục vụ sản xuất và phòng, chống thiên tai theo quy định.

Đối với các công trình thủy lợi do UBND xã Hạ Bằng quản lý theo phân cấp, UBND xã có trách nhiệm tổ chức kiểm tra, đánh giá hiện trạng, xác định nhu cầu sửa chữa, cải tạo, nâng cấp nhằm bảo đảm an toàn công trình và khả năng cấp nước, tiêu thoát nước phục vụ sản xuất nông nghiệp. Căn cứ quy định về phân cấp quản lý và khả năng cân đối ngân sách, địa phương chủ động bố trí hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền bố trí nguồn vốn để thực hiện theo quy định của pháp luật về thủy lợi, đầu tư công, xây dựng, ngân sách nhà nước và các quy định liên quan.

Sở Xây dựng phối hợp chặt chẽ với Sở Nông nghiệp và Môi trường trong công tác quản lý, vận hành các trạm bơm tiêu, thoát nước, bảo đảm hoạt động đồng bộ giữa hệ thống thoát nước đô thị và hệ thống tiêu thoát nước nông nghiệp, phục vụ hiệu quả công tác thoát nước trong mùa mưa trên địa bàn thành phố.

Thiện Tâm