Đồng bộ nhiều giải pháp giảm ngập úng lưu vực sông Bùi

Ngập lụt kéo dài, ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống

Phản ánh về tình trạng ngập úng tại địa phương, theo bà Lê Hoài Thi, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trần Phú, xã Trần Phú, Xuân Mai và các khu vực ven sông Bùi thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ rừng ngang trong mùa mưa bão, kéo dài từ tháng 6 đến tháng 12 hằng năm. Khi nước từ thượng nguồn đổ về, mực nước sông Bùi dâng nhanh, tràn vào khu dân cư và đồng ruộng. Đáng chú ý, khả năng tiêu thoát nước chậm khiến nhiều khu vực bị ngập úng kéo dài, có đợt lên đến cả tháng.

Đặc biệt, đợt mưa lũ từ ngày 16 đến 20/9 vừa qua đã khiến mực nước sông Bùi tại trạm Yên Duyệt dâng lên mức 7,88 m, vượt cao trình thiết kế của đê Hữu Bùi là 7,0 m, gây tràn đê và ngập úng trên diện rộng tại các xã Trần Phú, Xuân Mai và Quảng Bị. Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, hoạt động đi lại, sản xuất, kinh doanh và tài sản của người dân. Nhiều diện tích đất nông nghiệp bị ngập, khiến hội viên nông dân không thể gieo cấy lúa vụ mùa.

Trước thực tế đó, người dân địa phương bày tỏ sự phấn khởi khi vừa qua, lãnh đạo UBND Thành phố đã tổ chức cuộc họp về giải pháp tiêu lũ trên hệ thống sông Tích, sông Bùi, sông Đáy, đồng thời chỉ đạo các sở, ngành nghiên cứu giải pháp căn cơ nhằm khắc phục tình trạng ngập lụt tại lưu vực các sông này. Người dân cũng mong muốn Thành phố quan tâm nâng cấp hệ thống đê điều, hoàn thiện hạ tầng giao thông ven sông, đồng thời có phương án bảo đảm an toàn trước mắt và bố trí tái định cư lâu dài đối với các hộ dân sinh sống dọc tuyến đê, tại những khu vực thường xuyên ngập sâu hoặc có nguy cơ mất an toàn khi nước sông dâng cao.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, khu vực xã Trần Phú, Xuân Mai và các vùng phụ cận ven sông Bùi chịu ảnh hưởng trực tiếp của đặc thù lũ rừng ngang. Trong các đợt bão lũ lịch sử năm 2024, mực nước sông Bùi tại trạm Yên Duyệt đạt 7,8 m; đến tháng 9/2026, mực nước lên tới 7,88 m, vượt cao trình đỉnh đê hiện trạng khoảng 7,0 m, gây tràn đê và ngập úng kéo dài tại nhiều thôn, xóm.

Để từng bước khắc phục tình trạng này, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân và kết hợp hoàn thiện hạ tầng giao thông, UBND Thành phố đã phê duyệt Kế hoạch số 265/KH-UBND ngày 7/7/2026 về tổng thể đầu tư cải tạo, nâng cấp hệ thống đê điều trên địa bàn Hà Nội.

Theo kế hoạch, Thành phố ưu tiên triển khai một số công trình trọng điểm trong giai đoạn 2026-2030, gồm: Xây dựng, nâng cấp bờ bao kết hợp đường giao thông thôn Bùi Xá, xã Xuân Mai; nâng cấp đê Hữu Bùi đoạn từ xã Xuân Mai đến cầu Yên Trình; xây dựng, nâng cấp đê Bùi 2 thuộc địa bàn xã Xuân Mai và Trần Phú; nâng cấp đê Gò Khoăm thuộc xã Trần Phú; xây dựng, nâng cấp đê bối tả Tích thuộc địa bàn xã Phú Nghĩa và Xuân Mai.

Nguồn vốn thực hiện được cân đối, lồng ghép từ Chương trình mục tiêu phòng, chống thiên tai và nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 của Thành phố. Dự kiến, các công trình trên tuyến Hữu Bùi và Bùi 2 sẽ được lập dự án, triển khai trong giai đoạn 2026-2028.

Bên cạnh nâng cấp đê điều, Thành phố đang triển khai các giải pháp tổng thể nhằm tăng khả năng điều tiết và tiêu thoát lũ cho toàn lưu vực. Trong đó, tiếp tục cải tạo, nâng cấp các hồ chứa, bảo đảm các hồ lớn có khả năng điều tiết lũ; xây dựng quy trình vận hành hồ chứa theo hướng ưu tiên nhiệm vụ phòng, chống lũ. Mục tiêu đặt ra là nâng dung tích phòng lũ chủ động của các hồ thủy lợi trong lưu vực lên hơn 30 triệu m³ nước.

Thành phố cũng nghiên cứu đầu tư trạm bơm Lương Phú với lưu lượng khoảng 100 m³/giây, thực hiện tiêu nước từ sông Tích ra sông Đà khi mực nước sông Tích lên báo động I; đồng thời bơm nước từ sông Đà vào sông Tích để tạo dòng chảy, phục vụ sản xuất, sinh hoạt và cải thiện môi trường. Khi công trình được triển khai, phần lớn lưu vực Ba Vì có thể tiêu nước ra sông Đà, góp phần giảm áp lực lũ cho hệ thống sông Tích - Bùi - Đáy.

Tương tự, trạm bơm Cẩm Đình với công suất dự kiến khoảng 150 m³/giây cũng được nghiên cứu đầu tư nhằm tiêu nước từ sông Đáy ra sông Hồng khi mực nước sông Đáy lên báo động I; đồng thời tạo dòng chảy từ sông Hồng vào sông Đáy, phục vụ sản xuất, sinh hoạt và cải thiện môi trường. Giải pháp này được kỳ vọng giúp phần lớn lưu vực Thạch Thất - Phúc Thọ tiêu nước ra sông Hồng, giảm lũ cho hệ thống Tích - Bùi - Đáy.

Ngoài ra, Thành phố sẽ triển khai dự án cải tạo lòng dẫn sông Đáy trên địa bàn Hà Nội, đồng thời đề xuất, kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường đầu tư dự án cải tạo lòng dẫn sông Đáy trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Việc khơi thông dòng chảy, nâng cao năng lực tiêu thoát nước được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để giải quyết tình trạng ngập úng trên diện rộng.

Đáng chú ý, UBND Thành phố đã chỉ đạo các sở, ngành nghiên cứu, rà soát những khu vực trũng, thấp ven sông Bùi tại các xã Trần Phú, Xuân Mai để đề xuất quy hoạch, xây dựng hồ điều hòa. Các công trình này sẽ góp phần giảm đỉnh lũ rừng ngang, tăng khả năng điều tiết, tiêu thoát lũ và tích trữ nước phục vụ sản xuất trong mùa khô.

Chuyển đổi sản xuất, thích ứng với điều kiện ngập úng

Cùng với các giải pháp về thủy lợi và đê điều, Thành phố định hướng rà soát, phân loại những diện tích sản xuất thường xuyên bị ngập úng, không bảo đảm điều kiện gieo cấy lúa ổn định để chuyển đổi cơ cấu sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên và khả năng tiêu thoát nước của từng khu vực.

Đối với những diện tích thường xuyên ngập sâu, không bảo đảm điều kiện sản xuất lúa, Thành phố định hướng chuyển sang các mô hình có khả năng thích ứng tốt hơn như nuôi trồng thủy sản, mô hình lúa - cá, thủy sản kết hợp và sản xuất nông nghiệp sinh thái phù hợp với đặc điểm từng vùng.

Với những diện tích chỉ bị ngập trong thời gian ngắn, có khả năng tiêu thoát nước, người dân vẫn có thể duy trì sản xuất lúa nhưng cần lựa chọn giống, thời vụ và quy trình canh tác phù hợp; đồng thời bố trí cơ cấu cây trồng linh hoạt nhằm hạn chế thiệt hại khi xảy ra mưa lũ.

Việc chuyển đổi được thực hiện theo vùng, theo khu vực, gắn với hệ thống thủy lợi và khả năng tiêu thoát nước chung, tránh tình trạng từng hộ tự chuyển đổi manh mún, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và tiêu thoát nước của toàn khu vực.

Thành phố sẽ lồng ghép các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp hiện hành, trong đó có Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND của HĐND Thành phố, để hỗ trợ người dân, hợp tác xã đủ điều kiện đầu tư giống, máy móc, thiết bị, ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển nuôi trồng thủy sản và liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.

Hằng năm, căn cứ Nghị định số 112/2024/NĐ-CP, UBND Thành phố ban hành quyết định phê duyệt kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa, trong đó giao chỉ tiêu diện tích và hình thức chuyển đổi đến từng xã, phường.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các xã chỉ đạo cơ quan chuyên môn rà soát cụ thể từng khu vực sản xuất kém hiệu quả, nhu cầu chuyển đổi của người dân; xác định hiện trạng sử dụng đất, điều kiện hạ tầng, loại hình sản xuất dự kiến và khả năng hình thành vùng sản xuất tập trung. Trên cơ sở đó, các địa phương sớm đăng ký chỉ tiêu chuyển đổi với Sở Nông nghiệp và Môi trường để tổng hợp, xây dựng phương án và hướng dẫn thực hiện theo quy định.

Đối với các hộ dân sinh sống ven sông, khu vực có nguy cơ sạt lở hoặc thường xuyên ngập sâu, Thành phố xác định yêu cầu bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của người dân là nhiệm vụ ưu tiên. Trước mắt, các địa phương phải tổ chức lực lượng ứng trực, tuần tra, bảo vệ đê điều theo cấp báo động lũ; thực hiện nghiêm phương châm "4 tại chỗ", chuẩn bị sẵn sàng phương án sơ tán người và tài sản khi xảy ra tình huống ngập sâu, nguy hiểm.

Các đơn vị chức năng cũng phải chủ động theo dõi, cập nhật diễn biến thời tiết, thiên tai, xây dựng các kịch bản ứng phó từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ. Đối với khu vực có nguy cơ sạt lở, địa hình trũng thấp, thường xuyên ngập sâu do mưa lớn, khu vực sát bờ sông và chịu ảnh hưởng trực tiếp của lũ rừng ngang, cần sẵn sàng phương án di dời, sơ tán người dân. Trường hợp cần thiết, thực hiện cưỡng chế di dời để bảo đảm an toàn tính mạng, nhất là đối với trẻ em và các đối tượng yếu thế.

Về lâu dài, Kế hoạch số 265/KH-UBND ngày 7/7/2026 của UBND Thành phố đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các xã, phường trong công tác sắp xếp, di dời dân cư. Trong đó, các địa phương phải xây dựng và triển khai kế hoạch di dời công trình, nhà ở nằm trong phạm vi bảo vệ đê; từng bước sắp xếp lại dân cư khu vực ngoài đê, di dời khẩn cấp người dân khỏi những khu vực sạt lở đặc biệt nguy hiểm, nguy hiểm và có nguy cơ sạt lở cao, gắn với bố trí tái định cư, ổn định đời sống. Đặc biệt, đối với hai xã Xuân Mai và Trần Phú, Thành phố yêu cầu rà soát, tổ chức di dời các hộ dân nằm trong vùng ngập sâu để bảo đảm an toàn, hoàn thành trong năm 2026.

Thiện Tâm