Gần 1.000 tài liệu, hiện vật quý tại ‘Những khám phá khảo cổ từ Vườn Chuối’

Di tích Vườn Chuối nằm ở xã Hoài Đức, Hà Nội. Những kết quả nghiên cứu đã chứng minh về sự hiện diện của một làng cổ phát triển liên tục cách đây gần 4.000 năm, qua nhiều giai đoạn từ văn hóa Phùng Nguyên - Đồng Đậu - Gò Mun đến Đông Sơn và hậu Đông Sơn trên đất Thăng Long - Hà Nội".

Theo TS. Nguyễn Ngọc Quý, Viện Khảo cổ học nhận định, Vườn Chuối- đại diện tiêu biểu cho một ngôi làng cổ, nơi cư dân nông nghiệp trồng lúa nước đã khai phá, làm chủ vùng đồng bằng sông Hồng từ gần 4.000 năm trước, tạo tiền đề cho sự hình thành Nhà nước sơ khai của người Việt cổ.

Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Nguyễn Tiến Đà cho biết, kết quả khai quật năm 2024 và công tác chỉnh lý năm 2025 đã bổ sung khối lượng lớn tư liệu, trong đó có hơn 15.000 mảnh gốm, 5.000 mẫu đất chứa di tích thực vật và khoảng 15.000 hiện vật bằng đá, đồng, gốm, gỗ, xương, sắt,… tất cả góp phần khẳng định giá trị lịch sử – văn hóa đặc biệt quan trọng của Vườn Chuối trong thời đại kim khí ở miền Bắc Việt Nam.

Kể từ khi được phát hiện vào năm 1969, di chỉ Vườn Chuối đã trải qua 11 lần khai quật, với tổng diện tích 7.555 m². Kết quả nghiên cứu cho thấy đây là một trong những làng cổ phát triển liên tục gần 4.000 năm.

Đã có thời điểm, di chỉ Vườn Chuối từng đứng trước nguy cơ bị "xóa sổ" khi nằm trong quy hoạch khu dân cư đô thị, hay bị chia tách bởi dự án đường Vành đai 3.5. Nếu không có sự vào cuộc quyết liệt của giới chuyên gia, nhà nghiên cứu, sự đồng lòng của báo giới và người dân địa phương, có lẽ di chỉ đã bị "khai tử".

Ngay khi đã nhận diện tương đối đầy đủ về giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học thì cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cần vào cuộc phối hợp với giới chuyên môn thẩm định, đánh giá và tiến hành các thủ tục xếp hạng, để di tích được bảo vệ bằng công cụ pháp lý.

Nghiên cứu mặt bằng cư trú của cư dân Vườn Chuối cho thấy quá trình mở rộng và phát triển liên tục của một làng Việt cổ qua các thời kỳ lịch sử. Từ hình thái tụ cư ban đầu trên địa hình cao của các gò đất, với hệ thống hào bao quanh gắn với các dòng chảy tự nhiên, không gian cư trú dần mở rộng xuống các khu vực thấp lân cận và xuất hiện loại hình nhà sàn, nhà dài. Những tư liệu này tiếp tục khẳng định sự hiện diện của một xã hội có tổ chức, với sự phân công lao động đạt trình độ tương đối cao.

Không gian trưng bày tại tầng 4 Bảo tàng Hà Nội thu hút đông đảo giới khảo cổ, nghiên cứu và du khách tìm đến để chiêm ngưỡng, khám phá những ẩn số thú vị được tiết lộ từ cuộc trưng bày. Tại đây, công chúng được chiêm ngưỡng những hiện vật quan trọng với giá trị đặc trưng riêng biệt, cho thấy lịch sử Thăng Long - Hà Nội giai đoạn Nhà nước sớm từ di tích Vườn Chuối.

Trưng bày giới thiệu gần 1.000 tài liệu, hiện vật, tư liệu, hình ảnh và bản đồ họa mô phỏng các loại hình hiện vật, đời sống sinh hoạt của cư dân làng cổ Vườn Chuối, được sưu tầm, khai quật và nghiên cứu trong nhiều năm qua tại di tích Vườn Chuối.

Những khám phá khảo cổ từ Vườn Chuối gồm 5 phần: Hành trình khám phá; Hội tụ và kết tinh các nền văn hóa; Bảo vệ, phát huy giá trị di sản di chỉ Vườn Chuối; Các nhà khoa học gắn với Vườn Chuối; Góc trải nghiệm làm nhà khảo cổ học. Nghệ thuật trưng bày sử dụng công nghệ trình chiếu 3D, 3D mapping; trình chiếu phim ngắn tái hiện về đời sống sinh hoạt cư dân tiền Đông Sơn và Đông Sơn.

Ngọc Hân