Gìn giữ nét xưa của Trung thu Hà Nội giữa nhịp sống hiện đại

Năm nay, UBND phường Hoàn Kiếm giao Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội chủ trì, phối hợp với Câu lạc bộ Đình làng Việt cùng các nhà nghiên cứu văn hóa, nghệ nhân, họa sĩ, nhà thiết kế, nghệ sĩ và các tổ chức, cá nhân tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa Tết Trung thu truyền thống năm 2026 với chủ đề "Lưu Trăng Phố Cổ 2026 – Hành trình kết nối di sản, lan tỏa giá trị văn hóa Việt".

Thông qua các hoạt động nghiên cứu, phục dựng, sáng tạo, trải nghiệm và thực hành di sản, chương trình mong muốn khơi dậy tình yêu văn hóa dân tộc, bồi đắp niềm tự hào về Thăng Long – Hà Nội, đồng thời tạo ra những sản phẩm văn hóa mới trên nền tảng giá trị truyền thống, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa và quảng bá hình ảnh Thủ đô.

Lễ rước "Đêm Trăng Phố Cổ" – lễ hội di sản giữa lòng Thủ đô

Điểm nhấn của chuỗi hoạt động là Lễ rước "Đêm Trăng Phố Cổ", diễn ra vào 19 giờ ngày 25/9/2026 (Rằm tháng Tám) tại không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm, khai mạc tại số 2 Lê Thái Tổ.

Lễ rước dự kiến quy tụ khoảng 1.000 người với 15 khối diễu hành nghệ thuật mang đậm bản sắc văn hóa Thăng Long – Hà Nội. Các đoàn múa rồng, múa sư tử, xe Nguyệt Cung, đèn lồng cổ truyền, cá chép, ngựa giấy, tiến sĩ giấy, mâm ngũ quả, cờ hội, nghi trượng truyền thống cùng hàng trăm thanh thiếu niên cầm đèn Trung thu sẽ tạo nên không gian lễ hội đường phố giữa trung tâm Thủ đô.

Đáng chú ý, phần lớn mô hình, đạo cụ và đồ chơi phục vụ lễ rước được chế tác thủ công trên cơ sở nghiên cứu các mẫu cổ của Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ. Qua đó, lễ rước không chỉ tái hiện không khí Trung thu truyền thống mà còn giới thiệu nghệ thuật thủ công trong một không gian đô thị đương đại.

Trong lễ rước năm nay, bên cạnh các loại đèn lồng truyền thống như cua, cá, tôm, bướm, ông tiến sĩ…, Câu lạc bộ Đình làng Việt giới thiệu hai mô hình đèn lồng lấy cảm hứng từ Tháp Bút và Đài Nghiên trước cổng đền Ngọc Sơn.

Tháp Bút – Đài Nghiên là những hình ảnh gắn với truyền thống trọng chữ, trọng học và tôn vinh tri thức của người Việt. Việc chuyển hóa 2 công trình thành đèn lồng tạo sự kết nối giữa di sản, tri thức và tuổi thơ, đồng thời đưa một phần không gian văn hóa Hồ Gươm vào đời sống Trung thu đương đại.

2 mô hình được chế tác thủ công từ gỗ, tre, giấy dó bồi và có hệ thống chiếu sáng bên trong. Việc để các bạn trẻ trực tiếp tham gia khiêng rước cũng tạo điều kiện để thế hệ trẻ tham gia vào quá trình bảo tồn và phát huy di sản thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.

Cùng với đó, các hoạt cảnh Chị Hằng, Chú Cuội, Ông Địa, Nguyệt Cung, các màn diễn xướng dân gian, đồng dao, múa lân – sư tử… sẽ góp phần tái hiện không khí Trung thu xưa, tạo không gian để người dân và du khách cùng tham gia, trải nghiệm.

 Hà Nội hướng tới xây dựng thương hiệu lễ hội Trung thu

Hà Nội là vùng đất nghìn năm văn hiến, nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc và cũng là địa phương còn lưu giữ khá đầy đủ những ký ức về Tết Trung thu truyền thống. Từ những con phố nghề từng làm đèn lồng, mặt nạ giấy bồi, đầu sư tử, đồ chơi thủ công, đến các làng nghề ngoại thành cung cấp tre, giấy, mây, gỗ, hương liệu... tất cả đã tạo nên một hệ sinh thái văn hóa đặc sắc của mùa Trăng Thăng Long. Tuy nhiên, trước những biến đổi của đời sống hiện đại và sự phổ biến của đồ chơi công nghiệp, nhiều nghề truyền thống, nhiều tập quán văn hóa và không gian lễ hội Trung thu đang dần thu hẹp, thậm chí có nguy cơ mai một.

Trong khi nhiều quốc gia và nhiều địa phương trên thế giới đã xây dựng thành công những lễ hội văn hóa trở thành thương hiệu của điểm đến, thì Hà Nội – trung tâm văn hóa lớn nhất cả nước – vẫn chưa có một lễ hội Trung thu quy mô, được tổ chức thường niên với bản sắc riêng, đủ sức trở thành sản phẩm văn hóa và du lịch tiêu biểu của Thủ đô. Đây vừa là khoảng trống, vừa là cơ hội để Hà Nội kiến tạo một sự kiện văn hóa có chiều sâu, phản ánh bản sắc của đất kinh kỳ và lan tỏa những giá trị truyền thống trong đời sống đương đại.

Chính vì vậy, "Lưu Trăng Phố Cổ 2026" được xây dựng không chỉ như một chuỗi hoạt động vui Tết Trung thu, mà hướng tới từng bước hình thành một lễ hội văn hóa mang thương hiệu riêng của Hà Nội. Đó là lễ hội của di sản sống, nơi các giá trị văn hóa không chỉ được trưng bày mà còn được thực hành, trải nghiệm và trao truyền; nơi nghệ nhân, nhà nghiên cứu, người dân và đặc biệt là thế hệ trẻ cùng tham gia sáng tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng giàu bản sắc.

Điểm đặc biệt của chương trình là kết nối di tích - phố nghề - làng nghề - nghệ nhân - người trẻ thành một chỉnh thể thống nhất. Mỗi không gian văn hóa kể một câu chuyện về Trung thu; mỗi phố nghề giới thiệu một nghề thủ công; mỗi nghệ nhân truyền lại một kỹ năng; mỗi bạn trẻ trở thành một "đại sứ văn hóa", tiếp nối và lan tỏa những giá trị truyền thống bằng ngôn ngữ sáng tạo của thời đại mới. Đây cũng là cách để những nghề thủ công từng làm nên bản sắc Thăng Long như làm đèn lồng, đầu sư tử, mặt nạ giấy bồi, con giống bột, hương trầm, bánh Trung thu, mây tre đan... có thêm cơ hội được hồi sinh và phát triển trong đời sống hiện đại.

Việc xây dựng một lễ hội Trung thu mang thương hiệu Hà Nội cũng phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô, trong đó di sản văn hóa được xem là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Khi các giá trị truyền thống được chuyển hóa thành những sản phẩm văn hóa có chất lượng, có khả năng thu hút công chúng và du khách, lễ hội sẽ góp phần tạo ra những trải nghiệm đặc sắc, thúc đẩy du lịch văn hóa, phát triển kinh tế đêm, hỗ trợ hoạt động của các làng nghề, phố nghề và các ngành sáng tạo.

Ban Tổ chức kỳ vọng "Lưu Trăng Phố Cổ" sẽ không chỉ là một sự kiện thường niên, mà từng bước trở thành biểu tượng văn hóa của mùa thu Hà Nội; nơi mỗi dịp Rằm tháng Tám, người dân và du khách đều mong muốn trở về Hồ Hoàn Kiếm để cùng ngắm trăng, rước đèn, thưởng thức nghệ thuật dân gian, trải nghiệm nghề thủ công truyền thống và cảm nhận vẻ đẹp của một Thủ đô vừa gìn giữ cội nguồn, vừa không ngừng sáng tạo để phát triển.

Đó cũng chính là mục tiêu mà chương trình hướng tới: để Trung thu Hà Nội không chỉ được nhớ đến như một ký ức đẹp, mà trở thành một di sản sống, một lễ hội cộng đồng đặc sắc và một thương hiệu văn hóa tiêu biểu của Thủ đô trong thời kỳ phát triển mới.

Minh Thư