Hà Nội: 3 phương án lựa chọn địa điểm thí điểm xây dựng mô hình 'xã, phường XHCN'

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết trong tham luận với chủ đề "Triển khai thí điểm mô hình ‘Xã, phường xã hội chủ nghĩa’ trên địa bàn Hà Nội" tại Hội thảo khoa học "Đề xuất mô hình, các tiêu chí xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - Đến lý luận từ thực tiễn".

Cấp xã, phường phải trở thành "không gian tổ chức phát triển"

Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, sau 40 năm đổi mới, Thủ đô đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng, mở rộng dân chủ và nâng cao đời sống nhân dân. Hà Nội hiện đóng góp khoảng 12,6% GDP và 26,8% tổng thu ngân sách cả nước; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 7.190 USD.

Trên cơ sở thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Hà Nội xác định tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời xây dựng mô hình quản trị hiện đại từ cấp cơ sở.

Đáng chú ý, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội nhấn mạnh quan điểm mới: cấp xã, phường không chỉ là "cấp thực thi", mà phải trở thành "không gian tổ chức phát triển", nơi trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu, giá trị của chủ nghĩa xã hội thành kết quả cụ thể trong đời sống hằng ngày của người dân.

Ngay từ quý I/2026, UBND thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo, Tổ công tác xây dựng Đề án; huy động các chuyên gia, nhà khoa học Trung ương và thành phố để nghiên cứu cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn nhằm xây dựng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa". Mục tiêu là hiện thực hóa bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất, bảo đảm mọi chính sách đều hướng tới người dân, vì hạnh phúc của nhân dân và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Theo dự thảo Đề án, mô hình xã/phường xã hội chủ nghĩa được xác định là mô hình tổ chức phát triển và quản trị tích hợp ở cấp cơ sở, trong đó xã/phường không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà còn trực tiếp tổ chức phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, chuyển đổi số và bảo đảm an sinh trên địa bàn.

Xây dựng 54 tiêu chí, kỳ vọng hình thành mô hình kiểu mẫu vào năm 2030

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cho biết, dự thảo Đề án xây dựng 8 nhóm nội dung cốt lõi, gồm: xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; phát triển hạ tầng đồng bộ; phát triển kinh tế gắn với lực lượng sản xuất hiện đại; bảo đảm an sinh xã hội; phát triển văn hóa và con người Hà Nội thanh lịch, văn minh; xây dựng môi trường sống xanh, bền vững; bảo đảm quốc phòng - an ninh; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Để triển khai thực chất, Hà Nội dự kiến xây dựng hệ thống 54 tiêu chí, trong đó có 52 tiêu chí thành phần và 2 tiêu chí tổng hợp về "Chỉ số hạnh phúc của người dân" và "Mức độ hài lòng chung". Các tiêu chí được lượng hóa cụ thể trên nhiều lĩnh vực như thu nhập, việc làm, hạ tầng, giáo dục, y tế, môi trường, chuyển đổi số, an ninh trật tự và sự tham gia của người dân vào quản trị xã hội.

Bên cạnh đó, dự thảo Đề án đề xuất 3 phương án cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm. Theo đó, phương án 1 sẽ lựa chọn 1 xã hiện có, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp.

Phương án 2 là lựa chọn 2 xã liền kề, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp, hợp nhất trước khi triển khai thí điểm.

Phương án 3 là lựa chọn 2 xã liền kề, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp, thí điểm song song, đến thời điểm cơ bản hoàn thiện sẽ hợp nhất thành một; với kỳ vọng, đến năm 2030 cơ bản xây dựng được một mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa đảm bảo quy mô, điều kiện đáp ứng nhu cầu, thu hút khoảng 700.000 người dân sinh sống.

“Dự kiến, thành phố sẽ lựa chọn 2 xã cạnh nhau để tổ chức thực hiện đồng thời, đảm bảo quy mô dân số khoảng 700.000 người”, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội thông tin tại hội thảo.

Theo tính toán sơ bộ, tổng nguồn lực đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 cho Đề án khoảng 9.763 tỷ đồng; nguồn vốn ngoài ngân sách dự kiến hơn 181.517 tỷ đồng. Lộ trình triển khai chia làm ba giai đoạn, từ hoàn thiện Đề án trong năm 2026, tổ chức thí điểm giai đoạn 2027-2030 và tổng kết, nhân rộng trong giai đoạn 2031-2035.

Gia Huy