Hà Nội giải bài toán cấp bách về khơi thông 'điểm nghẽn' úng ngập đô thị

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trương Hải Long cho biết tại hội nghị cung cấp thông tin chuyên đề cho các cơ quan báo chí do Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội tổ chức, sáng ngày 7/8. 

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trương Hải Long, trong những năm gần đây, Hà Nội phải đối mặt với những thách thức chưa từng có do biến đổi khí hậu. Minh chứng rõ nét nhất là năm 2025, dưới tác động của hoàn lưu bão số 10 và số 11, Thủ đô đã hứng chịu những trận mưa kỷ lục. Lượng mưa ghi nhận tại nhiều khu vực lên tới 500-600mm, con số này vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống thoát nước hiện hữu tới gần 200%. 

Hệ quả là toàn thành phố đã xuất hiện 220 điểm úng ngập cục bộ, gây đình trệ giao thông và đảo lộn hoàn toàn đời sống sinh hoạt của người dân. Trước thực trạng đó, Thành ủy, HĐND và UBND thành phố đã xác định úng ngập là một trong 5 "điểm nghẽn" ưu tiên hàng đầu cần phải tập trung giải quyết với quyết tâm chính trị cao nhất.

"Thần tốc" triển khai 10 dự án khẩn cấp và những hiệu quả bước đầu

Để ứng phó với tình hình, Hà Nội đã không chọn cách làm dàn trải mà tập trung nguồn lực vào các công trình trọng điểm. Thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó nổi bật là 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp, bao gồm 5 dự án hệ thống thoát nước và 5 dự án hồ điều hòa. Mục tiêu đặt ra là phải đưa các công trình này vào vận hành trước mùa mưa năm 2026 để kịp thời giảm tải cho hệ thống.

Đến nay, giai đoạn I của kế hoạch này đã cơ bản hoàn thành. Danh mục các công trình được đưa vào vận hành bao gồm 5 hồ điều hòa chiến lược: Phú Đô, Đồng Bông 2, Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2 và Thụy Phương. Song song với đó là 5 dự án hạ tầng kỹ thuật quan trọng: Cải tạo hệ thống thoát nước hạ lưu sông Kim Ngưu; kết nối kênh Thụy Phương với sông Tô Lịch; cải tạo trạm bơm khu vực Đại lộ Thăng Long; xử lý úng ngập tại các khu đô thị mới như Ngoại Giao Đoàn, Ressco Ecohome, Tây Hồ Tây; và bổ sung trạm bơm điều tiết mực nước cho sông Tô Lịch.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Trương Hải Long đánh giá, các dự án này vừa là xây dựng mới, đồng thời nhằm mục tiêu từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch, tăng cường tính kết nối giữa các công trình hiện có để nâng cao tổng lực tiêu thoát nước của toàn khu vực.

Sau hơn 4 tháng chính thức vận hành, hiệu quả của các dự án khẩn cấp đã được chứng minh qua thực tế. Trong những trận mưa lớn vừa qua, nhiều khu vực vốn là "điểm nóng" kinh niên về úng ngập đã ghi nhận sự cải thiện đáng kể. Theo báo cáo từ Sở Xây dựng, tại một số vị trí trọng điểm, tình trạng ngập sâu đã không còn; thay vào đó chỉ còn ngập nhẹ và nước rút rất nhanh, chỉ sau khoảng 30 phút khi mưa kết thúc. Quan trọng hơn, thành phố đã không còn ghi nhận các điểm ngập kéo dài gây ùn tắc giao thông nghiêm trọng như những năm trước đây.

Bên cạnh các dự án xây lắp, công tác duy tu, duy trì cũng được thực hiện ráo riết. Thành phố đã hoàn thành việc bảo trì hệ thống thoát nước đô thị, đồng thời chuyển đổi 21 tuyến mương tiêu nông nghiệp sang phục vụ tiêu thoát nước cho các khu vực phát triển đô thị. UBND thành phố cũng đã ban hành Kế hoạch thoát nước mùa mưa năm 2026, chỉ đạo huy động 100% nhân lực và phương tiện ứng trực để xử lý kịp thời mọi tình huống phát sinh.

Một điểm mới trong đợt ra quân xử lý úng ngập lần này là việc gắn trách nhiệm cá nhân của cán bộ quản lý. Thành phố đang thực hiện nghiêm Chỉ thị số 18-CT/TU ngày 28/6/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy về việc tăng cường trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên trong giải quyết các điểm nghẽn.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng nhấn mạnh, vai trò của trưởng ban chỉ đạo xử lý úng ngập tại các địa phương là yếu tố then chốt. Các lãnh đạo địa phương phải trực tiếp chỉ đạo việc duy tu hệ thống thoát nước, đảm bảo việc khớp nối hạ tầng giữa các dự án mới (nội khu) với hệ thống chung của khu vực, không để xảy ra tình trạng dự án mới gây áp lực hoặc làm tắc nghẽn dòng chảy của khu vực hiện hữu.

Đồng thời, Hà Nội cũng đã xây dựng 4 phương án tổ chức phân luồng giao thông tương ứng với các kịch bản mực nước ngập (dưới 10cm, từ 10-20cm, từ 20-30cm và trên 30cm) tại 141 điểm có nguy cơ úng ngập. Các phương án này đã được diễn tập kỹ lưỡng để đảm bảo tính chủ động khi có bão, lũ xảy ra.

Tầm nhìn 100 năm và mô hình "Thành phố bọt biển"

Dù đã đạt được những kết quả bước đầu, nhưng đại diện lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội cũng cho rằng xử lý úng ngập là nhiệm vụ lâu dài. Theo ông Trương Hải Long, chống úng ngập là nhiệm vụ liên ngành, liên lưu vực, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng của cả hệ thống. Trong tương lai, Hà Nội sẽ triển khai Đề án xử lý úng ngập nội thành giai đoạn 2026-2030, gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô có tầm nhìn lên tới 100 năm.

Hướng đi bền vững mà Hà Nội đang hướng tới là nghiên cứu và áp dụng mô hình "thành phố bọt biển" (Sponge City). Đây là một cuộc cách mạng trong tư duy quản lý đô thị: Thay vì chỉ tìm cách đẩy nước mưa ra ngoài thật nhanh, thành phố sẽ tăng cường khả năng giữ nước, thấm nước và tái sử dụng nước mưa ngay tại chỗ thông qua các dự án phát triển mới.

Cùng với việc ứng dụng công nghệ điều hành thoát nước thông minh và kiểm soát chặt chẽ quy hoạch cao độ nền, Hà Nội kỳ vọng sẽ xây dựng được một hệ thống phòng chống thiên tai thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu. Việc hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các sở, ngành và tăng cường giám sát vận hành sẽ là chìa khóa để đảm bảo hạ tầng thoát nước của Thủ đô phát triển an toàn, hiệu quả và thực sự bền vững trong tương lai.

Minh Anh