Hà Nội hướng tới Thủ đô số, bứt tốc trên hành trình trở thành đô thị thông minh

Trong dòng chảy chuyển đổi số mạnh mẽ trên toàn cầu, Hà Nội đang từng bước khẳng định vai trò là đô thị tiên phong của cả nước trong ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo vào quản trị và phát triển đô thị. Không dừng lại ở mục tiêu số hóa thủ tục hành chính, Thủ đô đang chuyển dịch sang mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực và người dân làm trung tâm phục vụ. Sự ra đời của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội được kỳ vọng trở thành hạt nhân kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành thành phố thông minh, hiện đại, phát triển bền vững theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

Dữ liệu và trí tuệ nhân tạo – nền tảng của quản trị đô thị hiện đại

Theo định hướng phát triển, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội đặt trọng tâm vào việc vận dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và AI để xây dựng hệ thống quản lý đô thị thông minh dựa trên dữ liệu thời gian thực. Các nguồn dữ liệu từ cảm biến IoT trong lĩnh vực giao thông, môi trường, năng lượng, hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ công sẽ được tích hợp, phân tích và khai thác nhằm tối ưu hóa vận hành đô thị, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Giới chuyên gia cho rằng, một thành phố thông minh không thể chỉ dừng lại ở việc số hóa quy trình hay thủ tục, mà phải hình thành được hệ sinh thái dữ liệu dùng chung, liên thông giữa các ngành, lĩnh vực.

Hà Nội đang sở hữu nhiều lợi thế quan trọng như quy mô dân số lớn, hạ tầng viễn thông tương đối đồng bộ và nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao. Nếu khai thác hiệu quả kho dữ liệu đô thị, Thủ đô có thể tạo ra bước nhảy vọt trong quản trị, chuyển từ cách điều hành dựa trên kinh nghiệm sang mô hình ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Việc phát triển nền tảng dữ liệu mở không chỉ giúp các cơ quan quản lý nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành, mà còn mở ra không gian sáng tạo cho doanh nghiệp công nghệ tham gia phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới phục vụ đời sống đô thị.

Kinh nghiệm quốc tế và những bài học cho Hà Nội

Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều đô thị lớn trên thế giới đã đạt được những kết quả rõ nét nhờ khai thác hiệu quả dữ liệu và công nghệ số. Tại Singapore và Seoul, việc ứng dụng dữ liệu giao thông thời gian thực giúp giảm ùn tắc từ 15–20%; các hệ thống giám sát môi trường thông minh hỗ trợ cảnh báo sớm ô nhiễm không khí; trong khi y tế số góp phần rút ngắn thời gian khám, chữa bệnh và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.

Những mô hình này cho thấy, dữ liệu và AI không chỉ là công cụ công nghệ, mà là nền tảng để cải thiện chất lượng sống của người dân. Hà Nội đang hướng tới các giải pháp tương tự, với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội đóng vai trò điều phối, thử nghiệm và ươm tạo các mô hình, giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thủ đô.

Bốn giai đoạn ươm tạo – hình thành chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong định hướng hoạt động của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội là mô hình ươm tạo theo bốn giai đoạn, nhằm hình thành chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh.

Giai đoạn đầu tập trung xây dựng cộng đồng sáng tạo, kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời thu thập và chuẩn hóa các "bài toán" cụ thể của khối công và khối tư trong quản lý, vận hành đô thị. Đây là bước khởi đầu quan trọng để các ý tưởng sáng tạo xuất phát từ nhu cầu thực tiễn.

Giai đoạn tiếp theo là nghiên cứu và phát triển nguyên mẫu khả thi tối thiểu (MVP), trong đó AI được xem như một "đồng sáng lập", hỗ trợ phân tích thị trường, lập trình, kiểm thử và hoàn thiện sản phẩm trong thời gian ngắn.

Giai đoạn ba hướng tới hình thành doanh nghiệp khoa học và công nghệ, với các cơ chế hỗ trợ về sở hữu trí tuệ, hạ tầng điện toán, ưu đãi thuế và thử nghiệm có kiểm soát theo mô hình sandbox. Điều này giúp các giải pháp công nghệ có điều kiện thử nghiệm trong môi trường thực tế trước khi nhân rộng.

Cuối cùng là giai đoạn tăng tốc thương mại hóa, kết nối với các quỹ đầu tư mạo hiểm và dòng vốn xã hội hóa. Trung tâm cũng định hướng xây dựng quỹ đầu tư nội bộ nhằm dẫn dắt, kích hoạt nguồn lực đầu tư cho các dự án đô thị thông minh và kinh tế số.

Nền tảng dữ liệu chủ quyền – điều kiện tiên quyết cho đô thị số

Một nội dung được đặc biệt nhấn mạnh là đề xuất xây dựng nền tảng dữ liệu chủ quyền dùng chung, phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Đây được coi là điều kiện tiên quyết để bảo đảm việc khai thác dữ liệu đô thị diễn ra hợp pháp, an toàn và hiệu quả.

Trên nền tảng dữ liệu này, nhiều ứng dụng đô thị thông minh có thể được triển khai như quản lý đỗ xe thông minh, phân loại rác bằng AI, quản lý tài sản số, hay phát triển siêu ứng dụng tích hợp dịch vụ công cho hàng triệu người dân Thủ đô. Việc bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là yếu tố then chốt để tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp khi tham gia vào không gian số.

Hướng tới Thủ đô số – lấy người dân làm trung tâm

Theo các chuyên gia đô thị, xây dựng thành phố thông minh phải đặt người dân vào vị trí trung tâm. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp giảm thời gian đi lại, cải thiện môi trường sống, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tăng tính minh bạch trong hoạt động của chính quyền.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số toàn diện, vai trò của một trung tâm điều phối đổi mới sáng tạo như Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội sẽ tạo thêm động lực cho hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ, đồng thời hỗ trợ chính quyền thành phố giải quyết các bài toán đô thị một cách chủ động và hiệu quả hơn.

Từ giám sát môi trường, phát triển y tế số đến xây dựng nền tảng chia sẻ dữ liệu mở, các bước đi này đều phù hợp với mục tiêu số hóa quản trị đô thị theo tinh thần Nghị quyết 57, đồng thời mở ra cơ hội thu hút chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước đến thử nghiệm và triển khai các mô hình mới tại Hà Nội.

Hành trình trở thành đô thị thông minh của Hà Nội không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là chiến lược phát triển dài hạn dựa trên dữ liệu, đổi mới sáng tạo và sự tham gia của toàn xã hội. Với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội làm hạt nhân kết nối, Thủ đô đang tăng tốc trên con đường kiến tạo đô thị số, hướng tới một môi trường sống thông minh, bền vững và giàu sức cạnh tranh trong khu vực.

Thùy Chi