Hà Nội tăng tốc bảo vệ môi trường: Từ Nghị quyết Đại hội XIV đến khát vọng Thủ đô xanh – văn hiến – hiện đại

Đối với Hà Nội – trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước – Nghị quyết Đại hội XIV không chỉ là định hướng chính trị dài hạn, mà còn được nhìn nhận như một "mệnh lệnh" hành động, đòi hỏi Thủ đô phải giải quyết căn cơ, dứt điểm những tồn tại kéo dài về môi trường, từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đô thị Xanh – Văn hiến – Văn minh – Hiện đại.

Chuyển đổi xanh là một trong những động lực chủ yếu để bứt phá

Ngay sau khi Đại hội XIV bế mạc, vấn đề được dư luận xã hội và người dân Thủ đô đặc biệt quan tâm là việc các quyết sách lớn sẽ được triển khai như thế nào trong thực tiễn. Văn kiện Đại hội lần này thể hiện rõ quan điểm nhất quán: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, đồng thời coi chuyển đổi xanh là một trong những động lực chủ yếu để đưa đất nước bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Chính định hướng này đã tạo ra điểm tựa chính trị vững chắc để Hà Nội nhìn thẳng vào những vấn đề môi trường đang tồn tại. Thực tế cho thấy, dù đã có nhiều nỗ lực trong nhiệm kỳ qua, nhưng bức tranh môi trường của Thủ đô vẫn còn những "gam màu xám" chưa được xóa bỏ. Ô nhiễm không khí với bụi mịn vẫn xuất hiện trong nhiều thời điểm; bài toán xử lý rác thải tiếp tục đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý đô thị.

Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa nhanh cùng áp lực gia tăng dân số cơ học đang tạo gánh nặng lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật vốn đã quá tải. Trong bối cảnh ấy, tinh thần chỉ đạo từ Đại hội XIV được ví như "làn gió mới" thổi vào công tác quản lý đô thị, yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận: từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát ngay từ khâu quy hoạch và đầu tư phát triển.

"Đòn bẩy kép" từ Nghị quyết Đại hội XIV và Luật Thủ đô 2024

Nếu Nghị quyết Đại hội XIV đóng vai trò kim chỉ nam về đường lối phát triển, thì Luật Thủ đô năm 2024 chính là công cụ pháp lý quan trọng để Hà Nội hiện thực hóa các mục tiêu môi trường. Sự cộng hưởng giữa quyết tâm chính trị ở cấp cao nhất và hành lang pháp lý đặc thù được xem là "thời cơ vàng" để Thủ đô tạo ra bước đột phá trong nhiệm kỳ mới.

Luật Thủ đô 2024 trao cho Hà Nội nhiều cơ chế vượt trội mà trước đây chưa từng có. Đáng chú ý là việc HĐND TP. Hà Nội được quyền ban hành các quy định về Vùng phát thải thấp (Low Emission Zones – LEZ). Đặt trong bối cảnh Nghị quyết Đại hội XIV ưu tiên phát triển giao thông xanh, Hà Nội có đủ cơ sở chính trị và pháp lý để từng bước hạn chế phương tiện cá nhân gây ô nhiễm, tổ chức lại không gian giao thông đô thị, ưu tiên phát triển đường sắt đô thị và xe buýt điện.

Đây được đánh giá là bước đi khó khăn nhưng không thể né tránh nếu Hà Nội muốn tiệm cận các chuẩn mực của những đô thị hiện đại trong khu vực. Cùng với đó, các cơ chế thu hút đầu tư cho lĩnh vực môi trường cũng được tháo gỡ. Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh vai trò của kinh tế tư nhân và xã hội hóa nguồn lực; trong khi Luật Thủ đô cho phép áp dụng các ưu đãi về đất đai, thuế ở mức cao, mở ra khả năng thu hút đầu tư vào các dự án xử lý rác thải công nghệ cao và cải thiện môi trường đô thị.

Từ chủ trương đúng đến yêu cầu tổ chức thực hiện quyết liệt

Nhiều ý kiến cho rằng, thành công của Đại hội XIV đã tạo ra một xung lực xã hội lớn, khơi dậy kỳ vọng về sự thay đổi thực chất trong công tác quản lý môi trường đô thị. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn nằm ở năng lực tổ chức thực hiện và sự quyết đoán của đội ngũ lãnh đạo Thành phố.

Trong bối cảnh "luật đã mở, nghị quyết đã thông", Hà Nội được yêu cầu phải nhanh chóng tái cấu trúc hệ thống quản lý môi trường, chuyển từ cách tiếp cận bị động, chạy theo xử lý sự cố sang chủ động kiểm soát và phòng ngừa. Việc tận dụng khí thế chính trị – xã hội sau Đại hội được xem là điều kiện quan trọng để biến các cơ chế đặc thù thành kết quả cụ thể, đo đếm được trong đời sống người dân.

Kinh tế xanh, chuyển đổi số và yêu cầu thay đổi mô hình phát triển

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Đại hội XIV là xác định kinh tế xanh và chuyển đổi số là hai trụ cột song hành trong chiến lược phát triển. Đối với Hà Nội, thông điệp này cần được cụ thể hóa bằng những hành động rõ ràng trong từng lĩnh vực.

Trong sản xuất công nghiệp và xây dựng, các quy chuẩn môi trường được dự báo sẽ ngày càng khắt khe. Hà Nội cần kiên quyết thực hiện lộ trình di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi nội đô. Với động lực mới từ Đại hội XIV, việc di dời không chỉ mang tính mệnh lệnh hành chính, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, phù hợp với xu thế phát triển bền vững.

Quỹ đất sau di dời được xác định phải ưu tiên cho cây xanh, công viên và không gian công cộng, đúng với tinh thần nâng cao chất lượng sống của Nhân dân mà văn kiện Đại hội đã nêu rõ.

Bài toán rác thải và yêu cầu minh bạch trong quản trị môi trường

Đối với vấn đề rác thải sinh hoạt, văn bản nhấn mạnh yêu cầu Hà Nội phải thực hiện một cuộc "cách mạng" trong phân loại rác tại nguồn. Việc chần chừ được nhìn nhận là không còn phù hợp trong bối cảnh áp lực môi trường ngày càng gia tăng. Thành phố cần đồng thời hoàn thiện hạ tầng thu gom riêng biệt, áp dụng nghiêm các chế tài và từng bước triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn, coi rác thải là tài nguyên thay vì gánh nặng xử lý.

Cùng với đó, yêu cầu minh bạch hóa thông tin môi trường được đặt ra như một tiêu chí quan trọng của quản trị đô thị hiện đại. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số, hệ thống quan trắc tự động và công khai các chỉ số môi trường theo thời gian thực không chỉ phục vụ công tác quản lý, mà còn tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát, đồng hành cùng chính quyền trong bảo vệ môi trường.

Khát vọng Thủ đô đáng sống trong Kỷ nguyên mới

Với nền tảng chính trị từ Nghị quyết Đại hội XIV và công cụ pháp lý mạnh mẽ là Luật Thủ đô 2024, Hà Nội đang đứng trước những điều kiện thuận lợi hiếm có để tạo ra bước chuyển căn bản về môi trường. Thách thức vẫn còn, nhưng khát vọng vươn mình của một Thủ đô Văn hiến – Văn minh – Hiện đại không cho phép Thành phố chần chừ.

Yêu cầu đặt ra là phải tháo gỡ các "điểm nghẽn" môi trường bằng tư duy đột phá và hành động quyết liệt, biến chủ trương đúng đắn thành những chuyển biến cụ thể trong đời sống đô thị. Khi đó, Hà Nội không chỉ giải quyết được những tồn tại kéo dài, mà còn từng bước khẳng định vị thế của một đô thị xanh, đáng sống, xứng đáng với niềm tin của Nhân dân và vai trò đầu tàu trong Kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Thùy Chi