Hà Nội thúc đẩy liên kết ‘3 nhà’ trong phát triển khoa học, công nghệ

Sáng 23/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ.

Đặt hàng đúng nhu cầu, hướng tới sản phẩm thực tiễn

Báo cáo tại hội nghị, UBND TP. Hà Nội cho biết, thời gian qua, thành phố đã chuyển dịch mạnh mẽ phương thức triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn, tăng cường vai trò chủ động của doanh nghiệp và thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Theo đó, Hà Nội tập trung thực hiện ba chuyển đổi trọng tâm: Từ tài trợ sang đặt hàng; từ lấy viện nghiên cứu, trường đại học, nhà khoa học làm trung tâm sang mô hình thành phố và doanh nghiệp cùng đặt hàng, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò hạt nhân; đồng thời, tổ chức triển khai nhiệm vụ theo mô hình liên kết "3 nhà" gồm Nhà nước - nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học - doanh nghiệp.

Cách tiếp cận này bước đầu mang lại những kết quả cụ thể, thể hiện ở việc hình thành các sản phẩm công nghệ có khả năng ứng dụng, phục vụ sản xuất, đời sống và đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Tiêu biểu là dự án máy phát tia plasma lạnh thế hệ II do Công ty Cổ phần Công nghệ Plasma Việt Nam tiếp nhận, triển khai trên nền tảng nghiên cứu của Viện Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, phối hợp với các nhà khoa học, các viện và Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Đến nay, dự án đã hoàn thiện sản phẩm, sản xuất thử nghiệm 20 máy và được cấp bằng sáng chế. Sản phẩm có giá bán dự kiến khoảng 1,6 tỷ đồng/máy. Tổng kinh phí thực hiện nhiệm vụ hơn 13 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ hơn 20%, phần còn lại là vốn đối ứng của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, dự án đã có đơn đặt hàng đầu tiên với số lượng khoảng 500 máy, đồng thời ghi nhận những tín hiệu tích cực về khả năng xuất khẩu ra nước ngoài. Kết quả này cho thấy vai trò của doanh nghiệp trong việc tiếp nhận kết quả nghiên cứu, đầu tư hoàn thiện sản phẩm và kết nối với thị trường.

Trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Hà Nội phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội và Công ty Cổ phần Tập đoàn Ô tô Hiệp Hòa triển khai nhiệm vụ sản xuất thử nghiệm xe thang cứu hộ, chữa cháy tầm cao 32 m và 56 m.

Đến nay, phiên bản đầu tiên có tầm vươn 32 m đã được ra mắt và tham gia Triển lãm quốc tế về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ do Bộ Công an tổ chức. Phiên bản 56 m dự kiến được hoàn thành trong giai đoạn tiếp theo.

Bên cạnh đó, thành phố đặt hàng liên kết giữa doanh nghiệp công nghệ với Đại học Bách khoa Hà Nội nhằm làm chủ công nghệ camera AI tại biên, đa dụng và nghiên cứu thiết bị vòng tay theo dõi sức khỏe cho người cao tuổi. Các nhiệm vụ hướng tới mục tiêu làm chủ chuỗi giá trị và công nghệ cốt lõi trong nước, tăng khả năng chủ động về công nghệ và phát triển sản phẩm phục vụ nhu cầu thực tiễn.

Từ những kết quả bước đầu, Hà Nội xác định việc lựa chọn đúng bài toán, xác lập rõ đầu ra và huy động doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu là những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Hoàn thiện cơ chế, tạo điều kiện đưa sản phẩm nghiên cứu ra thị trường

Chia sẻ kinh nghiệm triển khai mô hình liên kết "3 nhà", Hà Nội nhấn mạnh trước hết phải xác định đúng bài toán cần giải quyết, bảo đảm có sự gặp gỡ giữa nhu cầu thực tiễn và giải pháp công nghệ.

Thành phố đã xây dựng Danh mục 30 bài toán lớn cho giai đoạn 2026-2030, coi Nhà nước vừa là chủ thể đặt đề bài, vừa có thể trở thành khách hàng đầu tiên đối với những sản phẩm đáp ứng nhu cầu thực tế. Đến nay, Hà Nội đã tiếp nhận 180 đề xuất và phê duyệt 20 nhiệm vụ, trong đó có 8 nhiệm vụ được thực hiện hoàn toàn theo mô hình "3 nhà".

Tuy nhiên, nhận thức rõ Nhà nước không thể là khách hàng đối với mọi kết quả nghiên cứu, trong khi thị trường và doanh nghiệp mới là khách hàng lớn nhất, thành phố đã tổ chức phiên đặt hàng với sự tham gia của khoảng 23 hiệp hội doanh nghiệp cùng các viện nghiên cứu, trường đại học. Kết thúc phiên làm việc, thành phố tiếp nhận 106 bài toán, nhiệm vụ do doanh nghiệp đề xuất.

Đối với các làng nghề như Bát Tràng, Sơn Đồng, Chuyên Mỹ, Hà Nội thành lập tổ liên ngành gồm đại diện các sở, ngành, nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ trực tiếp khảo sát tại cơ sở, thay vì để các viện, trường tự khảo sát riêng lẻ. Qua đó, thành phố đặt hàng 4 nhiệm vụ khoa học, công nghệ nhằm giải quyết căn cơ những vấn đề về năng suất, chất lượng và ô nhiễm môi trường.

Một kinh nghiệm quan trọng khác là lấy sản phẩm hoàn thiện cuối cùng làm tiêu chí bắt buộc khi phê duyệt nhiệm vụ, đồng thời là mục tiêu chung của các bên tham gia. Theo Hà Nội, liên kết "3 nhà" chỉ thực sự thành công khi các bên cùng hướng tới một sản phẩm thực tế, có khả năng đưa ra thị trường, thay vì dừng lại ở kết quả nghiên cứu.

Đối với các nhiệm vụ mang tính giải pháp phục vụ quản lý nhà nước, thành phố đổi mới cách thức tổ chức thực hiện theo hướng giao các sở, ngành chuyên môn chủ trì, tổ chức đấu thầu lựa chọn doanh nghiệp hoặc tổ chức có tư cách pháp nhân thực hiện gói tư vấn. Các đơn vị được lựa chọn chủ động liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia để xây dựng giải pháp đồng bộ, giải quyết trực tiếp bài toán quản lý thông qua mô hình "3 nhà".

Để bảo đảm sự hợp tác được triển khai thực chất, Hà Nội đã thể chế hóa cơ chế liên kết "3 nhà" trong Luật Thủ đô và Nghị quyết số 24 của HĐND thành phố. Theo đó, các nhiệm vụ có vốn đối ứng của doanh nghiệp từ 50% trở lên được áp dụng hình thức giao trực tiếp, giúp rút ngắn ít nhất 45 ngày so với thủ tục tuyển chọn thông thường.

Thành phố cũng hỗ trợ tới 50% chi phí đầu tư, vận hành đối với các phòng thí nghiệm công lập và 30% đối với phòng thí nghiệm ngoài công lập, qua đó sử dụng ngân sách nhà nước để hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật dùng chung, phục vụ hoạt động hợp tác giữa các bên.

Theo TP. Hà Nội, hoàn thiện cơ chế đặt hàng, gắn nghiên cứu với nhu cầu thị trường và tạo điều kiện để sản phẩm được ứng dụng sẽ góp phần phát huy nguồn lực của Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, thúc đẩy liên kết "3 nhà" đi vào chiều sâu, nâng cao hiệu quả nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ.

Gia Huy