Hà Nội tiên phong xây dựng nền quản trị số nghị trường hiện đại, gần dân

Trong tham luận tại Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ của nhiệm kỳ 2026 - 2031, sáng 28/5, bà Phùng Thị Hồng Hà, Chủ tịch HĐND TP. Hà Nội nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà là đổi mới toàn diện tư duy quản trị, phương thức điều hành và cách thức phục vụ nhân dân, chuyển từ quản trị theo kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.

Quản trị bằng dữ liệu, công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm 

Nhận thức sâu sắc vai trò của chuyển đổi số, ngay từ đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND TP. Hà Nội đã triển khai "Đề án chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Khối cơ quan dân cử thành phố giai đoạn 2026 - 2031, tầm nhìn đến năm 2045", đồng thời xây dựng "Kho cơ sở dữ liệu dùng chung của Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp".

Chủ tịch HĐND TP. Hà Nội nhấn mạnh, quan điểm xuyên suốt của HĐND thành phố là chuyển đổi số không đơn thuần ứng dụng công nghệ, mà là đổi mới toàn diện tư duy quản trị phương thức điều hành và cách thức phục vụ nhân dân, chuyển từ quản trị theo kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.

Những kết quả bước đầu của Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND TP. Hà Nội có được trước hết nhờ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ban Thường vụ, Ban chỉ đạo 57 của thành phố và trực tiếp là đồng chí Bí thư Thành ủy. Từ đó, HĐND thành phố xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị và điều hành của hệ thống chính trị thành phố; đồng thời thành phố cũng tạo nhiều điều kiện thuận lợi về cơ chế, nguồn lực và hạ tầng để triển khai các nền tảng số đồng bộ, hiện đại.

Từ thực tiễn triển khai, Chủ tịch HĐND TP. Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà khẳng định, Hà Nội đã xác định lộ trình chuyển đổi từ số hóa công cụ sang quản trị thông minh bằng 3 giải pháp trọng tâm, tương ứng với các cấp độ trưởng thành số. Theo đó, giải pháp 1 là tái cấu trúc thiết kế quy trình nghiệp vụ, xây dựng nền tảng điều hành tập trung (Đạt cấp độ 1, 2 và 3 - Lấy dữ liệu làm trung tâm).

Bên cạnh đó, Hà Nội xác định không "số hóa cơ học" các quy trình cũ, mà tiến hành tái cấu trúc toàn diện quy trình nghiệp vụ. Các hệ thống quản lý văn bản, điều hành, theo dõi nhiệm vụ và phòng họp không giấy tờ được tích hợp trên một nền tảng điều hành tập trung.

Chuẩn hóa hoạt động của cơ quan dân cử theo hướng hiện đại

Hiện nay, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND TP. Hà Nội đã vận hành nền tảng điều hành tập trung tích hợp 9 phân hệ phần mềm cốt lõi trên hệ thống xác thực tập trung (SSO), triển khai tới 126 HĐND xã, phường với hơn 3.200 tài khoản sử dụng. Nền tảng này cho phép xử lý toàn bộ văn bản, lịch công tác, theo dõi nhiệm vụ và đánh giá tiến độ công việc trên một giao diện thống nhất, góp phần chuẩn hóa hoạt động của cơ quan dân cử theo hướng hiện đại.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, Chủ tịch HĐND TP. Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà cũng chỉ ra một một số khó khăn trong quá trình thực hiện, đó là hiện chưa có khung kiến trúc tổng thể riêng cho hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND số; dữ liệu còn phân tán, việc kết nối chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chưa đồng bộ; các công cụ hỗ trợ đại biểu ứng dụng AI chưa thực sự hoàn thiện; hệ thống quy định pháp lý cho hoạt động dân cử trên môi trường số hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa đồng bộ.

Từ quá trình triển khai thực tế, Thường trực HĐND TP. Hà Nội rút ra 4 bài học kinh nghiệm sau:

Thứ nhất, vai trò người đứng đầu là yếu tố quyết định, điều này được thể hiện qua sự quan tâm, chỉ đạo sát sao và việc trực tiếp sử dụng các ứng dụng của lãnh đạo Đoàn đại biểu Quốc hội, Thường trực HĐND thành phố đã thể hiện tinh thần nêu gương, từ đó lan tỏa, tạo sự đồng thuận hình thành tinh thần đổi mới, trách nhiệm và kỷ luật trong toàn bộ hệ thống HĐND các cấp và các vị đại biểu dân cử.

Thứ hai, cấu trúc hệ thống phải phù hợp với tính chất, đặc thù của cơ quan dân cử. Không thể áp dụng rập khuôn mô hình kiến trúc chính quyền điện tử của khối cơ quan hành chính nhà nước sang khối cơ quan dân cử. Phần mềm, nền tảng công nghệ thiết kế cho Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND cần tập trung vào các tính năng hỗ trợ công tác thẩm tra, chất vấn, giám sát chuyên đề và phục vụ hoạt động nghị trường của đại biểu.

Thứ ba, cần chú trọng việc liên thông và chia sẻ dữ liệu, đó là hiệu quả của hoạt động giám sát phụ thuộc rất lớn vào tính chính xác và tính thời sự của thông tin. Kinh nghiệm cho thấy, cần thiết lập cơ chế chia sẻ cơ sở dữ liệu định kỳ hoặc cập nhật thường xuyên từ các cơ quan chuyên môn của khối hành chính sang cơ quan dân cử. Việc này giúp đại biểu có nguồn thông tin đối chiếu khách quan, từ đó đưa ra những nhận định và quyết nghị chính xác.

Thứ tư, cần lấy sự thuận tiện của người dân, cử tri làm mục tiêu trọng tâm. Theo đó, việc đa dạng hóa các phương thức tương tác trực tuyến giúp cử tri dễ dàng phản ánh nguyện vọng, kiến nghị, theo dõi quá trình giải quyết. Qua đó củng cố thêm niềm tin, mức độ hài lòng của cử tri với hoạt động của cơ quan dân cử.

Hướng tới hệ sinh thái dân cử thông minh

Xác định công tác chuyển đổi số trong khối cơ quan dân cử là một bài toán khó, mang tính đặc thù cao và không có hình mẫu để sao chép, Chủ tịch HĐND TP. Hà Nội nêu rõ lộ trình của Hà Nội được phân kỳ rõ ràng. Cụ thể, giai đoạn 2026 - 2030 tập trung chuẩn hóa nền tảng, hoàn thiện quản trị dựa trên dữ liệu; giai đoạn 2031 - 2035 hướng tới mô hình "Mặc định số", trong đó dữ liệu trở thành nền tảng cho mọi điều hành.

Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới một hệ sinh thái dân cử thông minh, nơi công nghệ AI sẽ mô phỏng, dự báo chính xác các tác động kinh tế - xã hội của chính sách trước khi đại biểu bấm nút thông qua tại nghị trường.

Để mô hình chuyển đổi số này phát huy tối đa hiệu quả, không chỉ ở Hà Nội mà trên phạm vi toàn quốc, thay mặt Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND TP. Hà Nội, Chủ tịch HĐND TP. Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà kính đề xuất với Quốc hội, Chính phủ và Hội nghị một số nội dung cụ thể sau.

Trước hết, cần sớm ban hành khung kiến trúc tổng thể cho hoạt động đại biểu Quốc hội và HĐND trên phạm vi toàn quốc bảo đảm thống nhất trong triển khai liên thông dữ liệu và kết nối điều hành từ Trung ương tới địa phương; xây dựng trung tâm điều hành thông minh IOC của Quốc hội với các địa phương.

Bên cạnh đó, cần xây dựng Kho tri thức lập pháp số phục vụ đại biểu Quốc hội và HĐND trong nghiên cứu, phản biện và xây dựng chính sách; xây dựng Kho dữ liệu dùng chung của hệ thống cơ quan dân cử toàn quốc, tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa khối hành pháp và cơ quan dân cử; chuyển giao, triển khai đồng bộ các nền tảng số dùng chung của Quốc hội tới các địa phương để tránh đầu tư dàn trải và bảo đảm tính liên thông.

Chủ tịch HĐND TP. Hà Nội khẳng định, với tinh thần trách nhiệm và vai trò của Thủ đô, Hà Nội đang sẵn sàng và mong muốn được Quốc hội, Chính phủ tin tưởng giao nhiệm vụ làm địa phương thí điểm trong triển khai các mô hình HĐND số, nền tảng dữ liệu dùng chung và ứng dụng AI phục vụ hoạt động dân cử.

Thành phố cũng sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, hỗ trợ đào tạo, chuyển giao giải pháp công nghệ và đồng hành cùng các địa phương trong quá trình triển khai chuyển đổi số để cùng nhau xây dựng hệ thống cơ quan dân cử hiện đại, đồng bộ và hiệu quả.

Thùy Chi