Hướng tới phát triển cụm công nghiệp xanh, hiện đại, sinh thái và thông minh

Theo thống kê của TP. Hà Nội, hiện trên địa bàn có 75 cụm công nghiệp đang hoạt động với tổng diện tích khoảng 1.469 ha. Trong đó, 70 cụm công nghiệp được thành lập trước năm 2018, chủ yếu nhằm đáp ứng nhu cầu mặt bằng sản xuất của các cơ sở tiểu thủ công nghiệp, làng nghề truyền thống và doanh nghiệp nhỏ tại khu vực nông thôn.

Việc hình thành các cụm công nghiệp đã tạo ra không gian sản xuất tập trung, góp phần giải quyết tình trạng sản xuất nhỏ lẻ trong khu dân cư vốn tồn tại nhiều năm tại các làng nghề. Các cơ sở sản xuất khi được bố trí vào cụm công nghiệp có điều kiện thuận lợi hơn về mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật cũng như khả năng mở rộng quy mô.

Cùng với đó, các cụm công nghiệp đã trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn của Hà Nội. Hàng nghìn doanh nghiệp, hộ sản xuất đã đầu tư vào các cụm công nghiệp, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới tại nhiều địa phương.

Không chỉ dừng lại ở quy mô hiện có, Hà Nội đang tiếp tục mở rộng hệ thống cụm công nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn tới. Hiện thành phố đang triển khai 80 cụm công nghiệp với tổng diện tích khoảng 2.755 ha, đồng thời nghiên cứu quy hoạch thêm 43 cụm công nghiệp với diện tích hơn 3.000 ha. Việc mở rộng này nhằm tạo thêm quỹ đất sản xuất, thu hút đầu tư và hỗ trợ quá trình di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng quá trình phát triển cụm công nghiệp tại Hà Nội thời gian qua cũng bộc lộ một số hạn chế. Chẳng hạn, phần lớn các cụm công nghiệp được hình thành từ nhiều năm trước nên quy mô còn nhỏ, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ. Một số cụm công nghiệp chưa được đầu tư hoàn chỉnh về giao thông nội bộ, cấp điện, cấp nước, hệ thống xử lý nước thải hay thu gom chất thải rắn.

Đáng chú ý, không ít cụm công nghiệp nằm xen kẽ trong khu dân cư, gây khó khăn cho công tác quản lý, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy, quản lý trật tự xây dựng và bảo đảm an toàn sản xuất. Tình trạng này cũng tạo áp lực không nhỏ đối với môi trường sống của người dân tại các khu vực lân cận.

Ngoài ra, một số dự án cụm công nghiệp triển khai chậm tiến độ hoặc sử dụng đất chưa hiệu quả, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và khai thác nguồn lực đất đai. Những tồn tại này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, điều chỉnh quy hoạch và hoàn thiện cơ chế quản lý cụm công nghiệp phù hợp với định hướng phát triển của Thủ đô.

Trước thực tế đó, Hà Nội đang tập trung rà soát, điều chỉnh quy hoạch các cụm công nghiệp theo hướng đồng bộ với quy hoạch phát triển đô thị và công nghiệp. Các dự án chậm triển khai hoặc sử dụng đất kém hiệu quả sẽ bị thu hồi để giao cho các nhà đầu tư có năng lực, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất.

Song song với đó, Thành phố đẩy nhanh tiến độ xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại các cụm công nghiệp. Các cụm công nghiệp mới phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về giao thông, điện, nước, thông tin liên lạc, hệ thống xử lý nước thải tập trung, thu gom chất thải rắn cũng như các điều kiện về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường.

Một định hướng quan trọng khác là di dời các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư, đưa vào các cụm công nghiệp tập trung. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực môi trường cho các khu vực đô thị và làng nghề mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đối với các cụm công nghiệp làng nghề, Thành phố quy định tối thiểu 60% diện tích đất dành cho các ngành nghề truyền thống, phần diện tích còn lại có thể thu hút các doanh nghiệp sản xuất khác phù hợp với định hướng phát triển của địa phương. Cách làm này vừa góp phần bảo tồn các giá trị làng nghề, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo thêm cơ hội phát triển ngành nghề mới.

Ưu tiên thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghệ sạch

Trong bối cảnh phát triển bền vững đang trở thành xu hướng toàn cầu, TP. Hà Nội định hướng phát triển cụm công nghiệp theo mô hình xanh, hiện đại, sinh thái và thông minh.

Theo định hướng này, các cụm công nghiệp mới sẽ ưu tiên thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và có mức phát thải carbon thấp. Các doanh nghiệp được khuyến khích ứng dụng công nghệ hiện đại, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Bên cạnh đó, Thành phố cũng khuyến khích áp dụng các mô hình sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, tái chế và tái sử dụng chất thải trong sản xuất. Việc sử dụng năng lượng tái tạo, hệ thống quản lý thông minh và các giải pháp công nghệ số trong vận hành cụm công nghiệp cũng sẽ được đẩy mạnh.

Theo các chuyên gia, việc phát triển cụm công nghiệp theo mô hình xanh không chỉ giúp giảm ô nhiễm môi trường mà còn nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh các thị trường quốc tế ngày càng yêu cầu cao về tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững.

Việc sắp xếp lại hệ thống cụm công nghiệp theo quy hoạch, khắc phục những bất cập trong quản lý và đầu tư hạ tầng sẽ giúp Hà Nội khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai, tạo môi trường thuận lợi để thu hút đầu tư và phát triển sản xuất.

Trong tương lai, hệ thống cụm công nghiệp xanh, hiện đại sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Thủ đô, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp-dịch vụ, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của Hà Nội trong những năm tới.

Diệu Anh