Không chủ quan trước biến chứng nguy hiểm của bệnh não mô cầu

Theo CDC Hà Nội, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố ghi nhận 2 ca bệnh não mô cầu, không có trường hợp tử vong. Ngành Y tế đã kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống dịch, giám sát và xử lý các yếu tố nguy cơ, không để ghi nhận ca bệnh thứ phát. Nhưng người dân không nên chủ quan, vì bệnh vẫn có khả năng xuất hiện ở bất kỳ địa bàn hay thời gian nào.

Não mô cầu lây chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp và dịch tiết mũi, họng khi tiếp xúc gần, kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh. Các hành vi như: Ho, hắt hơi, hôn, dùng chung đồ dùng có dính dịch tiết hoặc sinh hoạt trong không gian đông đúc, thông khí lưu thông kém có thể làm tăng nguy cơ lây truyền. Không phải ai mang vi khuẩn cũng phát bệnh. 

Tuy nhiên, người mang vi khuẩn vẫn có thể truyền vi khuẩn cho người khác. Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể, người suy giảm miễn dịch hoặc đã phẫu thuật cắt lách có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Thời gian ủ bệnh thường từ 2-10 ngày, phổ biến khoảng 3-4 ngày. Bệnh có thể khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh, vì vậy không nên chờ triệu chứng xuất hiện đầy đủ mới đi khám.

Triệu chứng ban đầu có thể không đặc hiệu, dễ nhầm với cảm cúm hoặc các bệnh nhiễm trùng thông thường, gồm: Sốt đột ngột, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn, đau cơ, khó chịu. Trẻ nhỏ có thể quấy khóc bất thường, bỏ bú, li bì hoặc khó đánh thức.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện cứng cổ, sợ ánh sáng, rối loạn ý thức, co giật hoặc ban xuất huyết trên da. Ban có thể là các chấm đỏ tím, không mất màu khi ấn; tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện ban xuất huyết. Nếu có sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, lơ mơ, co giật, ban xuất huyết hoặc tình trạng xấu đi nhanh, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Không chờ xuất hiện ban mới đi khám và không tự điều trị tại nhà.

Bệnh não mô cầu có thể điều trị bằng kháng sinh và các biện pháp hồi sức phù hợp. Nhưng hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện, chẩn đoán và can thiệp sớm. Người bệnh sống sót vẫn có thể gặp di chứng như: Giảm thính lực, tổn thương thần kinh, sẹo trên da hoặc tổn thương các cơ quan nội tạng.

Tiêm chủng là biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh do các nhóm não mô cầu có trong vaccine. Hiện có các loại vaccine phòng nhóm B và vaccine phối hợp phòng các nhóm A, C, W, Y. Vaccine phòng một nhóm huyết thanh không đồng nghĩa với việc bảo vệ trước tất cả các nhóm còn lại. Người dân nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng dịch vụ để lựa chọn loại vaccine, độ tuổi và lịch tiêm phù hợp với tình trạng sức khỏe, nguy cơ phơi nhiễm và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng; che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi; không dùng chung cốc, chai nước, dụng cụ ăn uống và đồ dùng cá nhân có nguy cơ dính dịch tiết. Giữ nơi ở, lớp học và nơi làm việc thông thoáng, sạch sẽ; hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp.

Bên cạnh đó, cần xử trí đúng khi có tiếp xúc gần với người bệnh. Người sống cùng nhà, tiếp xúc gần hoặc thuộc nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn. Một số trường hợp tiếp xúc gần có thể được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng càng sớm càng tốt. Không tự mua kháng sinh sử dụng hoặc tự quyết định ngừng dự phòng.

Khi có dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt là sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, li bì hoặc ban xuất huyết, cần đi khám ngay. Với trẻ nhỏ, cha mẹ cần chú ý các biểu hiện như bỏ bú, quấy khóc khác thường, li bì hoặc khó đánh thức.

Bệnh do não mô cầu nguy hiểm nhưng có thể giảm thiểu nguy cơ nhờ tiêm chủng, vệ sinh cá nhân, phát hiện sớm và xử trí đúng các trường hợp tiếp xúc gần. Mỗi người dân cần chủ động bảo vệ bản thân, gia đình; đồng thời phối hợp với ngành Y tế trong giám sát, phòng chống dịch.

Thiện Tâm