'Làm mới' nghệ thuật sân khấu thu hút thiếu nhi Thủ đô

"Đánh thức" sân khấu thiếu nhi bằng những cách kể chuyện mới

Không chỉ là nơi thưởng thức nghệ thuật, sân khấu tại Hà Nội còn góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa dân tộc đến thế hệ trẻ. Với lợi thế là trung tâm văn hóa – nghệ thuật của cả nước, Thủ đô đang trở thành "bệ phóng" cho nhiều thử nghiệm sáng tạo, nơi các đơn vị nghệ thuật mạnh dạn làm mới cách kể chuyện, đa dạng hóa hình thức biểu đạt để tiếp cận khán giả nhỏ tuổi.

Trong dịp hè 2026, vở chèo thiếu nhi "Nắm xôi kỳ diệu" do nhóm sinh viên ngành Truyền thông đại chúng - Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp cùng Nhà hát Chèo Hà Nội thực hiện mang đến cho các em nhỏ và nhiều gia đình không gian văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Lấy cảm hứng từ hình tượng Thằng Bờm trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, tác phẩm tái hiện không gian làng quê Bắc Bộ đậm đặc chất liệu văn hóa truyền thống, thông qua hệ thống nhân vật quen thuộc, những làn điệu dân gian, câu hát đồng dao và các trò chơi tuổi thơ.

Không đơn thuần tái hiện một câu chuyện quen thuộc, "Nắm xôi kỳ diệu" cho thấy nỗ lực làm mới nghệ thuật chèo trong bối cảnh đương đại. Soạn giả Mai Văn Sinh đã khéo léo bảo lưu những đặc trưng của ngôn ngữ chèo truyền thống như tính ước lệ, trữ tình và chất dân gian, đồng thời lồng ghép các yếu tố hiện đại nhằm rút ngắn khoảng cách giữa sân khấu truyền thống với công chúng trẻ.

Bên cạnh đó, Nhà hát Kịch Hà Nội đã biểu diễn phục vụ đông đảo khán giả nhỏ tuổi vở kịch thiếu nhi "Lời bà kể". Vở diễn đã mở ra một không gian nghệ thuật ấm áp, đưa các em nhỏ và gia đình bước vào thế giới cổ tích Việt Nam gần gũi, trong trẻo mà giàu ý nghĩa nhân văn. Qua lời kể nhẹ nhàng, sâu sắc của bà, những câu chuyện quen thuộc như "Mồ côi xử kiện", "Cây nêu ngày Tết" hiện lên sinh động trên sân khấu, gửi gắm những bài học về trí thông minh, lòng nhân hậu, sự công bằng, tinh thần đoàn kết và tình yêu thương giữa con người với con người.

Liên đoàn Xiếc Việt Nam giới thiệu vở Giấc mơ tuổi thần tiên với sự kết hợp giữa nghệ thuật xiếc, nhào lộn và các hiệu ứng công nghệ hiện đại. Trên sân khấu, câu chuyện về những siêu anh hùng bảo vệ ước mơ tuổi thơ được kể bằng những màn trình diễn giàu tính thị giác và nhịp điệu sôi động.

Đáng chú ý, chương trình có sự tham gia của các em nhỏ rối loạn phổ tự kỷ đến từ Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Phúc Yên. Trong vai những "siêu nhân", các em tự tin xuất hiện trước đông đảo khán giả và nhận được những tràng pháo tay cổ vũ từ khán phòng. Khoảnh khắc ấy mang đến nhiều cảm xúc, bởi phía sau mỗi phần trình diễn là hành trình nỗ lực và hòa nhập của các em.

Một hướng tiếp cận khác được Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam lựa chọn trong mùa hè 2026 là giới thiệu vở diễn "Chú bé người gỗ - Pinocchio" như một món quà dành cho thiếu nhi và các gia đình. Với câu chuyện hấp dẫn, ngôn ngữ sân khấu sinh động cùng nhiều yếu tố tương tác, vở diễn không chỉ mang đến không gian giải trí mà còn khơi gợi cho các em những bài học ý nghĩa về tình yêu thương, sự sẻ chia và quá trình khám phá bản thân.

Điểm chung của các tác phẩm là lựa chọn tiếp cận trẻ em bằng cảm xúc thay vì những bài học đạo đức mang tính áp đặt. Những tò mò, bốc đồng hay sai lầm của nhân vật nhỏ tuổi được đặt trong bối cảnh tự nhiên của quá trình lớn lên. Qua đó, sân khấu trở thành không gian để trẻ quan sát, đồng cảm và tự rút ra những bài học cho riêng mình.

NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến, Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam cho rằng, sân khấu thiếu nhi cần một hướng phát triển dài hạn thay vì phụ thuộc vào các mùa cao điểm. Theo ông, khán giả nhỏ tuổi xứng đáng được tiếp cận những tác phẩm được đầu tư nghiêm túc cả về nội dung lẫn chất lượng nghệ thuật.

Đổi mới nghệ thuật, đầu tư chiều sâu, hướng tới xây dựng hệ sinh thái phát triển bền vững

Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại đang mở ra hướng tiếp cận mới, giúp sân khấu thiếu nhi Thủ đô từng bước chinh phục khán giả nhỏ tuổi trong bối cảnh cạnh tranh với giải trí số. Từ múa rối, chèo, xiếc và kịch nói, các đơn vị nghệ thuật đang nỗ lực đổi mới tư duy sáng tạo, lấy cảm xúc làm trung tâm để nuôi dưỡng khán giả trẻ. Không chỉ "làm mới" hình thức biểu đạt, sân khấu thiếu nhi đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái phát triển bền vững, từ sáng tạo nội dung đến đào tạo nguồn lực.

Theo NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến, sân khấu thiếu nhi muốn đi đường dài trước hết phải có đội ngũ sáng tạo đủ mạnh. Viết và dàn dựng cho trẻ em là công việc không dễ, bởi người làm nghề phải hiểu cách trẻ em suy nghĩ, cảm nhận và tiếp nhận câu chuyện. Vì vậy, việc tạo điều kiện để nghệ sĩ yên tâm theo đuổi lĩnh vực này là yếu tố rất quan trọng. Để sân khấu thiếu nhi trở thành hệ sinh thái phát triển bền vững, chúng ta cần một chiến lược đồng bộ, từ tư duy sáng tạo đến cơ chế vận hành.

Trước tiên, nâng cao chất lượng tác phẩm và từ bỏ tư duy "làm cho có", tư duy mùa vụ. Trẻ em ngày nay là những "công dân số" có phông văn hóa phong phú và thế giới quan rất nhạy bén; các em hoàn toàn xứng đáng được thưởng thức những tác phẩm nghệ thuật chất lượng cao. Mỗi tác phẩm cần được đầu tư nghiêm túc mới đủ để cạnh tranh với các loại hình giải trí nghe nhìn thế hệ mới.

Thứ hai, cần định hình và xây dựng thói quen thưởng thức nghệ thuật cho trẻ ngay từ nhỏ. Việc này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý, ngành giáo dục, nhà trường, gia đình và các đơn vị nghệ thuật.

Tại Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam, chúng tôi đã kiên trì duy trì lịch biểu diễn định kỳ vào các tối cuối tuần và chiều Chủ nhật trong nhiều năm. Đây là nỗ lực tạo dựng không gian văn hóa gia đình, nơi cha mẹ đồng hành cùng con cái kiến tạo những ký ức tuổi thơ tươi đẹp thông qua nghệ thuật đương đại.

Thứ ba, kiến tạo cơ chế đặc thù để thu hút và giữ chân nguồn nhân lực sáng tạo trẻ. Sáng tác và biểu diễn cho thiếu nhi đòi hỏi nghệ sĩ vừa phải có tư duy nghệ thuật sắc bén, vừa phải thấu hiểu tâm lý học lứa tuổi. Vì vậy, rất cần những chính sách đãi ngộ đặc thù, các quỹ hỗ trợ sáng kiến nghệ thuật độc lập và các giải thưởng chuyên nghiệp dành riêng cho mảng sân khấu thiếu nhi. Có như vậy, họ mới yên tâm dấn thân, sáng tạo và cống hiến.

Minh Thư