Luật Thủ đô (sửa đổi): Kiến tạo động lực phát triển Thủ đô từ 3 trụ cột chiến lược

Không chỉ dừng lại ở định hướng, hệ thống chính sách – pháp luật này còn mở ra cơ chế đặc thù, vượt trội, giúp Hà Nội chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, bền vững.

Xây dựng thể chế đột phá – nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập rõ vị thế của Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia mà còn là nơi hội tụ, lan tỏa tinh hoa văn hóa, trí tuệ và nguồn lực của cả nước. Đồng thời, Thủ đô được định vị là trung tâm kiến tạo, có vai trò dẫn dắt, định hình mô hình phát triển mới, là cực tăng trưởng và đầu mối kết nối vùng, quốc gia và quốc tế.

Điểm đáng chú ý của nghị quyết là yêu cầu xây dựng một hệ thống thể chế "vượt trội, ưu việt, đồng bộ", đủ năng lực giải quyết không chỉ các vấn đề nội tại của Hà Nội mà còn cả các vấn đề mang tính vùng và quốc gia. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cách tiếp cận trong tổ chức bộ máy, quản trị hành chính và phân bổ nguồn lực.

Trong đó, định hướng phân cấp, phân quyền được nhấn mạnh theo hướng triệt để, trao quyền nhiều hơn cho chính quyền thành phố, trừ các lĩnh vực đặc thù như quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo. Hà Nội được phép chủ động ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện luật, thậm chí trong những lĩnh vực chưa có quy định cụ thể, qua đó nâng cao tính linh hoạt và kịp thời trong quản lý, điều hành.

Đáng chú ý, nghị quyết cũng mở ra cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cho phép Thủ đô chủ động thí điểm các mô hình, chính sách mới, từ đó tổng kết và nhân rộng trên phạm vi cả nước. Đồng thời, cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp không vụ lợi nhưng phát sinh rủi ro cũng được xác lập, tạo động lực đổi mới sáng tạo trong khu vực công.

Luật Thủ đô (sửa đổi): Cụ thể hóa tư duy phân quyền và kiến tạo phát triển

Trên cơ sở định hướng của Nghị quyết số 02-NQ/TW, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã cụ thể hóa các nguyên tắc phân quyền, phân cấp theo hướng toàn diện và tối đa, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Luật quy định rõ ràng thẩm quyền giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm. Trên cơ sở đó, các chủ thể có thể tiếp tục phân cấp cho các đơn vị trực thuộc thực hiện nhiệm vụ một cách linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Một điểm mới quan trọng là bổ sung thẩm quyền xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền thành phố, tạo điều kiện để Hà Nội chủ động điều chỉnh chính sách theo đặc thù riêng. Cùng với đó, luật cũng quy định về cơ chế thí điểm chính sách, khuôn khổ pháp lý cho các mô hình phát triển mới, như khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và các loại hình kinh tế mới.

Luật cũng đưa ra các quy định đặc biệt về thu hồi đất phục vụ các dự án trọng điểm cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Trung ương, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, thúc đẩy tiến độ phát triển hạ tầng.

Đáng chú ý, cơ chế trách nhiệm giải trình được đặt ra rõ ràng, đi kèm với việc trao quyền mạnh mẽ. Đồng thời, luật thiết lập cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý đối với cán bộ, công chức trong trường hợp đã thực hiện đúng quy định, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh rủi ro, góp phần tháo gỡ tâm lý e dè, sợ sai trong thực thi công vụ.

Trao quyền mạnh – nâng tầm quản trị đô thị hiện đại

Một trong những điểm đột phá của Luật Thủ đô (sửa đổi) là thay đổi căn bản tư duy quản lý, chuyển sang mô hình quản trị đô thị hiện đại. Với việc phân cấp 199 nhóm thẩm quyền, Hà Nội không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý mà còn chủ động thiết kế chính sách, xây dựng mô hình phát triển phù hợp với thực tiễn.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công, đây là bước đi "rất đúng và trúng", bởi một Thủ đô hiện đại không chỉ quản lý tốt mà còn phải là nơi sản sinh ý tưởng mới, thử nghiệm cơ chế mới và tạo ra các mô hình quản trị tiên tiến. Tuy nhiên, đi cùng với trao quyền là yêu cầu kiểm soát quyền lực chặt chẽ, việc phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng, cơ chế kiểm soát hiệu quả, bảo đảm "6 rõ" trong thực thi nhiệm vụ.

Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hà Nội cho rằng, Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ mang lại "đặc quyền" mà còn đặt ra trách nhiệm rất lớn. Ba trụ cột quan trọng được xác định gồm: thẩm quyền kiến tạo phát triển, nguồn lực tài chính và phát huy giá trị văn hóa.

Đặc biệt, cơ chế tài chính mới cho phép Hà Nội giữ lại phần tăng thu ngân sách, phát hành trái phiếu để đầu tư hạ tầng, qua đó giảm áp lực nội đô và thúc đẩy liên kết vùng.

Quy hoạch dẫn dắt phát triển – tổ chức lại không gian đô thị

Song hành với thể chế và cơ chế thực thi, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đóng vai trò định hình không gian phát triển dài hạn.

Quy hoạch được xây dựng theo hướng tích hợp đa ngành, liên kết vùng, với cấu trúc "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm", lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo.

Theo các chuyên gia, việc tái cấu trúc không gian đô thị là yêu cầu cấp thiết để giải quyết các "điểm nghẽn" như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng. Nếu không xử lý triệt để, đây sẽ là rào cản lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững.

Luật sư Nguyễn Văn Hà nhấn mạnh, quy hoạch phải đi trước một bước, rà soát từng khâu, từng bước để tổ chức lại không gian đô thị một cách khoa học, hiệu quả. Đồng thời, cần gắn phát triển đô thị với bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống của người dân.

Ở góc độ phát triển kinh tế, các cơ chế đặc thù trong Luật Thủ đô (sửa đổi), thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, logistics, y tế, giáo dục chất lượng cao… sẽ tạo động lực mới cho tăng trưởng.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, một Thủ đô mạnh không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế mà còn bằng chất lượng con người, môi trường sống và mức độ hài lòng của người dân. Do đó, Hà Nội cần phát triển nhanh nhưng phải bền vững, hiện đại nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa.

Từ chính sách đến thực tiễn: Yêu cầu đặt ra trong tổ chức thực thi

Ở cấp cơ sở, các chủ trương lớn đã và đang được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Thạch Thất Nguyễn Đăng Quân cho biết, địa phương xác định rõ trách nhiệm trong việc đưa các chính sách vào thực tiễn, từ tuyên truyền đến triển khai cụ thể.

Trong khi đó, Trưởng phòng Kinh tế xã Thạch Thất Nguyễn Tuấn Chinh đánh giá, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã tháo gỡ nhiều điểm nghẽn về thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp thông qua việc đẩy mạnh nền tảng số, liên thông thủ tục.

Ở góc độ người dân, Bí thư Chi bộ thôn Làng Kim 1 Cấn Thị Vân bày tỏ sự đồng thuận với các chính sách an sinh xã hội, y tế số, khám chữa bệnh từ xa… bởi đây là những chính sách có tác động trực tiếp đến đời sống.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất không nằm ở chính sách mà ở khâu tổ chức thực hiện. Một đạo luật dù đúng và trúng đến đâu nhưng nếu không được triển khai đồng bộ, hiệu quả thì khó tạo ra chuyển biến thực chất. Do đó, ba nhóm giải pháp đột phá được đề xuất gồm: xây dựng kế hoạch triển khai rõ ràng; tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, bộ máy, nhân lực; tăng cường kiểm tra, giám sát.

Đặc biệt, trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp, việc sắp xếp bộ máy tinh gọn, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm hiệu quả quản trị.

"Thế kiềng ba chân" – nền tảng cho Hà Nội bứt phá

Sự đồng bộ giữa Nghị quyết số 02-NQ/TW, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Quy hoạch Thủ đô đã tạo thành một "thế kiềng ba chân" vững chắc: Nghị quyết định hướng tầm nhìn, Luật tạo cơ chế thực thi, còn Quy hoạch tổ chức không gian phát triển.

Trên nền tảng đó, Hà Nội không chỉ có điều kiện bứt phá trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ mà còn có khả năng giải quyết hiệu quả các điểm nghẽn tồn tại lâu nay. Quan trọng hơn, Thủ đô sẽ tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm, lan tỏa phát triển tới vùng và cả nước, từng bước vươn tầm khu vực và quốc tế.

Trong giai đoạn phát triển mới, với thể chế đặc biệt, cơ chế linh hoạt và tầm nhìn dài hạn, Hà Nội đang hội tụ đầy đủ điều kiện để chuyển mình mạnh mẽ. Từ một trung tâm hành chính, Thủ đô đang từng bước trở thành trung tâm kiến tạo phát triển – nơi khởi nguồn những ý tưởng, mô hình và giá trị mới, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước.

Thùy Chi