Luật Thủ đô (sửa đổi): Tạo hành lang pháp lý mới để Hà Nội bứt phá

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) hiện gồm 9 chương, 36 điều, kế thừa và hoàn thiện các quy định của Luật Thủ đô năm 2024, đồng thời bổ sung nhiều cơ chế, chính sách đặc thù mới nhằm tạo động lực phát triển cho Thủ đô trong giai đoạn mới.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo luật là: trao quyền chủ động mạnh mẽ hơn cho Hà Nội đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Phân quyền mạnh mẽ với 174 thẩm quyền cho Hà Nội

Một trong những điểm đột phá quan trọng nhất của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là chủ trương phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền thành phố.

Theo Bộ Tư pháp, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) thể chế hóa chủ trương xuyên suốt là phân quyền mạnh mẽ, tối da, toàn diện cho TP. Hà Nội, nhưng phải bảo đảm các nguyên tắc: Không trái Hiến pháp, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; không phân quyền trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia; không làm ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia; giữ gìn bản sắc, giá trị văn hóa của Thủ đô, vùng Thủ đô; bảo đảm tính công khai, minh bạch, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm...

Cùng với đó, dự thảo Luật hoàn thiện các quy định để đảm bảo tổ chức thực hiện hiệu quả và chặt chẽ trong giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình của chính quyền Thành phố trong thực hiện các thẩm quyền.

Theo dự thảo, có tổng cộng 174 thẩm quyền được chuyển giao từ Trung ương cho Hà Nội, trong đó 107 thẩm quyền giao cho Hội đồng nhân dân thành phố, 59 thẩm quyền giao cho Ủy ban nhân dân thành phố và 8 thẩm quyền giao cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố.

Việc phân quyền này nhằm giúp chính quyền Thủ đô chủ động hơn trong việc quyết định và tổ chức thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đô thị, đầu tư hạ tầng và cung cấp dịch vụ công.

Theo định hướng xây dựng luật, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực và tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát, bảo đảm nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Về thẩm quyền, dự thảo Luật tiếp tục phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho Thủ đô được chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong các lĩnh vực.

Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh trong báo cáo là sự đồng bộ giữa Luật Thủ đô (sửa đổi) với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ. Các cơ chế, chính sách trong Luật được thiết kế nhằm thể chế hóa các quan điểm, mục tiêu và giải pháp lớn về phát triển đô thị xanh, thông minh, đô thị theo định hướng giao thông công cộng; bảo tồn, tái thiết đô thị; phát triển hạ tầng giao thông; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của Thủ đô.

 Tăng quyền tự chủ về tổ chức bộ máy và công vụ

Dự thảo luật cũng mở rộng đáng kể quyền tự chủ của Hà Nội trong tổ chức bộ máy và quản lý công vụ.

Theo đó, thành phố được chủ động quyết định về tổ chức bộ máy chính quyền, vị trí việc làm, chế độ công vụ, chế độ thu nhập và tiền thưởng cho cán bộ, công chức, viên chức. Đồng thời, các đơn vị sự nghiệp công lập được áp dụng cơ chế tự chủ toàn diện, phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Những quy định này được kỳ vọng sẽ giúp Hà Nội xây dựng một bộ máy quản lý tinh gọn, hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chủ động hơn về tài chính - ngân sách và đầu tư

Một trụ cột quan trọng khác của dự thảo luật là tăng quyền chủ động của Thủ đô trong quản lý tài chính – ngân sách và quyết định chủ trương đầu tư.

Theo đó, Hà Nội được chủ động hơn trong cơ cấu thu – chi ngân sách, quyết định các khoản tín dụng và thành lập các quỹ tài chính phục vụ đầu tư phát triển. Thành phố cũng được giao thẩm quyền toàn diện trong phê duyệt dự án đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu và triển khai các hình thức hợp tác công – tư.

Những cơ chế này sẽ giúp Hà Nội chủ động huy động và phân bổ nguồn lực cho các dự án hạ tầng lớn, từ đó tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội.

Khơi thông nguồn lực xã hội cho phát triển

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng bổ sung nhiều cơ chế nhằm thu hút và huy động nguồn lực xã hội cho phát triển Thủ đô.

Thành phố được trao quyền chủ động hơn trong việc ban hành các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư; phát triển các mô hình kinh tế mới; khai thác hiệu quả tài sản công và hạ tầng đô thị.

Các mô hình như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, kinh tế ban đêm, kinh tế số… cũng được nghiên cứu đưa vào khuôn khổ thể chế để tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho Thủ đô.

Một nội dung quan trọng của dự thảo luật là thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thành phố được trao quyền chủ động trong việc ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển khoa học – công nghệ, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hình thành các thị trường và loại hình kinh tế dựa trên khoa học – công nghệ.Đây được xem là nền tảng quan trọng để Hà Nội phát triển thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước và từng bước vươn tầm khu vực.

Đi cùng với việc phân quyền mạnh mẽ, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Luật dành riêng một chương quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, trong đó xác định rõ trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ, các bộ ngành, chính quyền thành phố và các cơ quan liên quan trong quá trình tổ chức thực hiện luật. Cơ chế này nhằm bảo đảm việc áp dụng các chính sách đặc thù của Thủ đô được thực hiện đúng thẩm quyền, minh bạch và phù hợp với lợi ích quốc gia.

Tạo động lực mới cho sự phát triển của Thủ đô

Tại các cuộc họp của Chính phủ về xây dựng pháp luật, lãnh đạo Chính phủ đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) với tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò đặc biệt của Thủ đô.

Theo đó, tại phiên họp chuyên đề của Chính phủ về xây dựng pháp luật tháng 2 năm 2026 (ngày 27/2), Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh tinh thần phân cấp, phân quyền tối đa, triệt để, "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", đi đôi với phân bổ nguồn lực và có công cụ tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực; có quy định đặc thù, những nội dung khó, những vấn đề chưa có tiền lệ, những nội dung chưa có quy định hoặc vượt quá quy định hiện hành, Hà Nội được ban hành các cơ chế, chính sách thí điểm.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh, Hà Nội gương mẫu, đi đầu, là nơi thí điểm các chính sách, góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, thúc đẩy phát triển đất nước nhanh, bền vững, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân Thủ đô.

Thủ tướng nêu rõ, cần căn cứ Cương lĩnh của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, các nghị quyết Trung ương, các nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị, chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm để thể chế hóa các nội dung liên quan; nghiên cứu tham khảo kinh nghiệm, tinh hoa của các nước; xây dựng Dự án Luật Thủ đô sửa đổi có tầm nhìn xa trông rộng, nghĩ sâu làm lớn, ổn định lâu hơn, hướng phát triển trăm năm.

Trước đó, ngày 24/2, tại cuộc họp về tình hình triển khai, xây dựng một số dự án luật, nghị quyết do Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, các nghị quyết, kết luận của Trung ương liên quan đến quy hoạch, định hướng phát triển Thủ đô Hà Nội; bảo đảm việc phân cấp, phân quyền phải đủ mạnh, đủ rõ để Hà Nội có điều kiện bứt phá, nhưng đồng thời không làm ảnh hưởng đến các nguyên tắc chung của hệ thống pháp luật và lợi ích quốc gia.

Luật Thủ đô (sửa đổi) phải thực sự trở thành công cụ pháp lý quan trọng, tạo động lực mới cho Hà Nội phát triển nhanh và bền vững, xứng tầm là Thủ đô của đất nước. Với những cơ chế đột phá về phân quyền, quản trị đô thị, huy động nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ mở ra một không gian phát triển mới cho Hà Nội trong thời gian tới.

Gia Huy