Nâng cao quản lý các thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở tại Hà Nội

 Khai thác hiệu quả các thiết chế văn hóa

Theo báo cáo giải trình của UBND Thành phố Hà Nội tại phiên giải trình về việc đầu tư, khai thác, quản lý các thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn thành phố, toàn Thành phố hiện có 4.715 công trình, trong đó có 234 công trình quy mô cấp xã trở lên và 4.481 thiết chế văn hóa tại thôn, tổ dân phố.

Trong số 4.481 thiết chế ở thôn, tổ dân phố, có 2.490 công trình bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất, trong khi 1.991 công trình có quy mô nhỏ hoặc còn hạn chế về cơ sở vật chất. Đáng chú ý, Thành phố cũng lưu ý rằng việc một địa bàn "có thiết chế" không đồng nghĩa với mức độ đáp ứng đồng đều về cơ sở vật chất cũng như hiệu quả hoạt động.

Đối với 109 công trình thiết chế văn hóa, thể thao quy mô cấp huyện trước đây, hiện được chuyển giao cho 31 xã, phường quản lý, mức độ đầu tư và khả năng khai thác cũng rất khác nhau.

Trong lĩnh vực văn hóa, có 3 công trình được đầu tư tương đối đồng bộ, đủ khả năng tổ chức hoạt động, sự kiện quy mô Thành phố; 29 công trình cơ bản phù hợp tổ chức hoạt động quy mô cấp xã nhưng vẫn còn những hạn chế về phòng chức năng, trang thiết bị hoặc một số hạng mục xuống cấp. Hai công trình được đánh giá có thiết kế, bố trí không gian và công năng chưa phù hợp với yêu cầu thực tế.

Ở lĩnh vực thể thao, 16 công trình quy mô lớn có tỷ lệ khai thác từ 80%-100%, đủ điều kiện tổ chức các giải đấu cấp Thành phố, quốc gia và quốc tế. 59 công trình phục vụ chủ yếu nhu cầu tập luyện, thi đấu cấp cơ sở. Tuy nhiên, vẫn có những công trình xuống cấp hoặc dừng hoạt động như sân vận động xã Vân Đình, bể bơi phường Cầu Giấy và sân vận động xã Thạch Thất.

Một trong những vấn đề đáng chú ý được chỉ ra là việc khai thác tài sản công tại các thiết chế còn chậm.

Trong 31 đơn vị tiếp nhận quản lý các công trình quy mô cấp huyện trước đây, có tới 29 đơn vị chưa hoàn thiện Đề án sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết; mới có Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao phường Phú Diễn và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Gia Lâm xây dựng Đề án. Chỉ 4/31 đơn vị thực hiện tự chủ chi thường xuyên; 5 đơn vị tự chủ một phần, còn lại chủ yếu hoạt động bằng ngân sách nhà nước và khả năng tạo nguồn thu còn hạn chế.

Thực tế này cho thấy bài toán của hệ thống thiết chế hiện nay không chỉ nằm ở đầu tư xây dựng thêm cơ sở vật chất, mà còn ở tổ chức vận hành, xây dựng nội dung hoạt động, khai thác thời gian và không gian còn trống, đồng thời tạo nguồn lực để duy tu, bảo dưỡng.

UBND Thành phố định hướng đối với các thiết chế có khả năng tổ chức hoạt động quy mô lớn sẽ tăng cường tổ chức hội nghị, chương trình văn hóa, nghệ thuật, sự kiện chính trị; phối hợp với các nhà hát, đơn vị nghệ thuật, cơ sở đào tạo, tổ chức và doanh nghiệp để phát triển hoạt động biểu diễn, trải nghiệm, giáo dục nghệ thuật và các sản phẩm văn hóa.

Đối với thiết chế thể thao, Thành phố định hướng kết hợp nhiệm vụ thi đấu, huấn luyện với thể thao phong trào và nhu cầu tập luyện của người dân; đồng thời khai thác thời gian trống để tổ chức lớp đào tạo, tập luyện, dịch vụ thể thao theo quy định, tạo nguồn thu hỗ trợ vận hành, duy tu, bảo dưỡng.

Xây dựng mô hình quản lý, vận hành thiết chế phù hợp với tình hình mới.

Báo cáo cũng cho thấy yêu cầu đổi mới mô hình quản lý đang đặt ra rõ hơn sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Thành phố đã tổ chức lại hệ thống theo hướng UBND xã, phường trực tiếp quản lý; tại xã tổ chức mô hình Trung tâm Dịch vụ tổng hợp, tại phường tổ chức Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao. Cách làm này nhằm rút ngắn đầu mối quản lý, gắn trách nhiệm quản lý tài sản với tổ chức vận hành và tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động xây dựng nội dung, thời gian, hình thức hoạt động phù hợp với đặc điểm dân cư.

Song song với đó, Thành phố đã ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 về chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa và sử dụng ngân sách nhà nước để bảo vệ, phát triển văn hóa, thể thao; trong đó có chính sách hỗ trợ hoạt động tại các thiết chế ngoài công lập, thư viện cấp xã, phòng đọc thôn, tổ dân phố, nhà văn hóa và điểm sinh hoạt cộng đồng. Đến nay, 1.023 nhà văn hóa thôn, tổ dân phố đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất và hiệu quả tổ chức hoạt động theo quy định.

Thành phố cũng đang xây dựng bộ công cụ đánh giá hiệu quả hoạt động theo hướng lượng hóa tần suất hoạt động, mức độ duy trì, đối tượng tham gia, chất lượng hoạt động và hồ sơ minh chứng; đồng thời chuẩn hóa dữ liệu về hiện trạng, chủ thể quản lý và kết quả hoạt động của từng thiết chế.

Từ "có thiết chế" đến "thiết chế sống"

Một vấn đề khác được đặt ra là sự thay đổi nhanh chóng trong nhu cầu hưởng thụ văn hóa, thể thao của người dân, nhất là giới trẻ. Công nghệ số, nền tảng trực tuyến và các loại hình dịch vụ văn hóa, thể thao, vui chơi, giải trí đang làm thay đổi phương thức tiếp cận và hưởng thụ văn hóa, tạo sức ép đối với cách tổ chức hoạt động trực tiếp truyền thống tại các thiết chế.

Vì vậy, hướng xử lý của Hà Nội không dừng ở việc sửa chữa, bổ sung cơ sở vật chất. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thiện bộ công cụ đánh giá hiệu quả và cơ sở dữ liệu dùng chung; triển khai thống nhất mô hình tổ chức hoạt động tại nhà văn hóa thôn, tổ dân phố và nhà sinh hoạt cộng đồng từ năm 2027; đồng thời ưu tiên sửa chữa, cải tạo, bổ sung công năng cho những thiết chế chưa đáp ứng yêu cầu.

Với các thiết chế còn khả năng sử dụng nhưng khai thác chưa cao, giải pháp được đặt ra là điều chỉnh phương thức quản lý, tăng cường sử dụng chung, đổi mới nội dung hoạt động và hoàn thiện Đề án sử dụng tài sản công. Với những công trình dôi dư, công năng trùng lặp hoặc không còn phù hợp, Thành phố tính đến phương án điều chuyển, chuyển đổi công năng hoặc sử dụng trụ sở dôi dư sau sắp xếp làm thiết chế văn hóa, thể thao.

Định hướng này cho thấy một chuyển động quan trọng trong quản lý hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao của Hà Nội: không chạy theo số lượng công trình, mà từng bước đo lường hiệu quả phục vụ người dân, khả năng khai thác tài sản và sức sống của mỗi thiết chế.

Đây cũng là cơ sở để Thành phố hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ thiết chế hoạt động thường xuyên, hiệu quả, gắn đầu tư với nhu cầu thực tế, gắn quản lý tài sản với trách nhiệm vận hành và từng bước huy động thêm nguồn lực xã hội cho văn hóa, thể thao cơ sở.

Minh Thư