Nâng cấp hệ thống đê điều trước yêu cầu mới của đô thị và biến đổi khí hậu

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, hệ thống đê hiện hữu dù đã phát huy vai trò trong nhiều trận lũ lịch sử, nhưng không ít đoạn đã lạc hậu so với yêu cầu phòng chống thiên tai và phát triển hạ tầng giao thông hiện nay.

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có 626,513km đê đã được phân cấp quản lý; cùng 43 tuyến đê bao, đê bối và đê chuyên dùng với tổng chiều dài hơn 144km chưa phân cấp. Hệ thống này trong nhiều năm qua đã góp phần bảo vệ an toàn cho Thủ đô trước các đợt lũ lớn. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu chỉnh trang không gian ven sông và tác động mạnh của biến đổi khí hậu khiến nhiệm vụ đặt ra cho đê điều ngày nay nặng nề hơn trước rất nhiều.

Thực tế đáng lo ngại là trong hai năm 2024 và 2025, lũ đặc biệt lớn liên tiếp xuất hiện, tạo nên các mốc lũ mới trên nhiều tuyến sông, gây tràn đê diện rộng và đẩy rủi ro mất an toàn công trình lên mức rất cao. Riêng các tuyến đê cấp IV, cấp V và những tuyến chưa phân cấp còn thiếu từ 0,5m đến 2,1m cao trình chống lũ theo quy hoạch, buộc địa phương phải tổ chức chống tràn mỗi khi có lũ lớn.

Trao đổi với báo chí, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa cho biết Sở đã trình Thành phố kế hoạch tổng thể nâng cấp hệ thống đê điều theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVIII. Mục tiêu của kế hoạch không chỉ là tăng cường khả năng phòng, chống thiên tai mà còn phát triển hệ thống đê điều theo hướng hiện đại, kết hợp đa chức năng: giao thông, chỉnh trang đô thị, cảnh quan ven sông và phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Ông Nguyễn Đình Hoa nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt trong quy hoạch là “bảo đảm an toàn phòng chống lũ lên hàng đầu”, đồng thời mở rộng tối đa mặt cắt đê, bảo đảm tối thiểu hai làn xe, thống nhất tải trọng và kết nối đồng bộ với hạ tầng giao thông khu vực. Các đoạn đê đi qua đô thị sẽ được chỉnh trang cảnh quan; còn các tuyến ở khu vực ngoại thành sẽ được đầu tư theo tiêu chuẩn vừa bảo đảm an toàn đê điều, vừa đáp ứng nhu cầu giao thông và quản lý vận hành.

Bên cạnh việc gia cố nền đê, thân đê và mái đê, thành phố cũng sẽ xử lý dứt điểm các điểm xung yếu như thẩm lậu, sạt trượt, đùn sủi; đồng thời đầu tư nâng cấp hệ thống kè, cống qua đê và các công trình phụ trợ.

Định hướng này được đánh giá đặc biệt quan trọng đối với các tuyến đê ngoài đô thị như hữu Hồng, hữu Đà thuộc khu vực Ba Vì cũ – nơi nhu cầu đi lại của người dân vượt xa khả năng đáp ứng của mặt đê hiện tại. Khi được đầu tư đồng bộ, nhiều bất cập mà người dân Quảng Oai, Cổ Đô, Vật Lại hay Bất Bạt đang gặp phải sẽ được giải quyết một cách căn cơ, thay vì sửa chữa chắp vá như thời gian qua.

Về nguồn lực, Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết năm 2026, Hà Nội dự kiến bố trí khoảng 1.968 tỷ đồng để triển khai các dự án cấp bách, đồng thời tiếp tục thực hiện các công trình giai đoạn 2021–2025 với tổng chi phí hơn 3.476 tỷ đồng. Giai đoạn 2026–2030, nhu cầu vốn dự kiến khoảng 16.303 tỷ đồng; và sau năm 2030 là hơn 13.187 tỷ đồng. Những con số này cho thấy thành phố đang tiếp cận việc nâng cấp đê điều theo quy mô tổng thể, có lộ trình rõ và thứ tự ưu tiên cụ thể.

Thực trạng trên nhiều tuyến đê hiện nay cho thấy việc cải tạo, hiện đại hóa đồng bộ hệ thống đê điều Hà Nội là yêu cầu cấp bách, phù hợp bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt và nhu cầu phát triển đô thị, kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.

Thiện Tâm