Nhiều công trình chống ngập về đích, Hà Nội sẵn sàng ứng phó mùa mưa 2026

Quyết liệt xử lý các "điểm nghẽn" úng ngập đô thị

Úng ngập nội đô từ lâu đã được xác định là một trong những thách thức lớn của Thủ đô, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét. Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng), tình trạng ngập úng hiện nay đã có nhiều thay đổi so với trước đây, cả về quy mô lẫn mức độ.

Nếu như trước kia, những trận mưa "lịch sử" xảy ra hiếm hoi, thì hiện nay mưa cực đoan xuất hiện dày đặc hơn. Đặc biệt, do quá trình bê-tông hóa nhanh, bề mặt đô thị mất dần khả năng thấm nước tự nhiên, khiến nước mưa dồn nhanh ra đường, gây ngập chỉ sau 15–30 phút mưa lớn. Không chỉ vậy, thời gian ngập kéo dài hơn, có thể từ 2–3 ngày, và phạm vi ngập cũng mở rộng ra nhiều khu vực vốn trước đây không bị ảnh hưởng.

Trước thực trạng đó, Hà Nội đã chủ động triển khai 10 dự án chống ngập với 12 công trình khẩn cấp, tổng vốn đầu tư gần 5.600 tỷ đồng. Đây được xem là bước "chạy nước rút" nhằm giải quyết nhanh các điểm úng ngập cục bộ trước mùa mưa bão năm 2026.

Các dự án tập trung vào việc nâng cao năng lực tiêu thoát nước, trong đó có dự án cải tạo tuyến kênh Thụy Phương với tổng mức đầu tư hơn 920 tỷ đồng, giúp tiêu nước cho lưu vực khoảng 350ha, giảm ngập cho khu vực phía Tây Bắc và bổ cập nước cho sông Tô Lịch.

Bên cạnh đó, thành phố cũng chú trọng tăng cường khả năng lưu trữ nước tạm thời thông qua hệ thống hồ điều hòa và bể điều tiết ngầm. Trong 10 dự án đang triển khai, có 5 công trình thoát nước và 5 hồ điều hòa, góp phần giảm tải cho hệ thống cống khi mưa lớn xảy ra dồn dập.

Nhiều công trình trọng điểm sẵn sàng vận hành

Thực tế triển khai cho thấy, nhiều công trình chống ngập đã bước vào giai đoạn hoàn thiện, sẵn sàng vận hành trước mùa mưa năm nay.

Tại khu vực phố Kẻ Vẽ (phường Đông Ngạc), nơi thường xuyên xảy ra ngập sâu tới hơn 1m mỗi khi mưa lớn, các đơn vị thi công đã hoàn thành lắp đặt hệ thống cống hộp bê tông kích thước lớn (1,5x2m và 2x2,5m), góp phần thông tuyến và tăng khả năng tiêu thoát nước cho toàn khu vực.

Ông Bùi Đức Vượng, Trưởng đoàn Tư vấn giám sát công trình Đông Thắng – Kẻ Vẽ, cho biết, dù điều kiện thi công gặp nhiều khó khăn do mặt bằng chật hẹp và hệ thống hạ tầng ngầm phức tạp, song công trình đã hoàn thành thông tuyến mặt cắt ướt, bảo đảm khả năng tiêu năng và thoát nước.

Tương tự, công trình bể điều tiết ngầm tại chợ Hàng Da – một trong những dự án trọng điểm ở khu vực trung tâm – cũng đã cơ bản hoàn thành với 3 tổ bơm công suất 900m³/h. Khi xảy ra mưa lớn, hệ thống này sẽ bơm nước từ bể ra các tuyến thoát nước chính, đưa nước về hồ Bảy Mẫu và sông Sét, qua đó giảm ngập nhanh cho khu vực trung tâm.

Theo ông Nguyễn Quốc Chung, Phó Giám đốc Trung tâm Hạ tầng TP. Hà Nội, các đơn vị đang khẩn trương hoàn tất công tác hoàn trả mặt bằng và phấn đấu hoàn thành trước ngày 15/5, bảo đảm tiến độ đề ra.

Chủ động điều hành theo kịch bản, nâng cao hiệu quả vận hành

Song song với đầu tư hạ tầng, Hà Nội đang đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ ứng phó bị động sang điều hành chủ động theo kịch bản.

Ông Trịnh Ngọc Sơn, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, cho biết hệ thống thoát nước của thành phố hiện được tổ chức quản lý theo các lưu vực tiêu thoát chính. Cách tiếp cận này giúp toàn bộ hệ thống vận hành như một chỉnh thể thống nhất, tối ưu hóa khả năng tiêu thoát nước.

Đáng chú ý, thành phố đã xây dựng các kịch bản vận hành cụ thể cho từng cấp độ mưa, từ mưa vừa, mưa lớn đến mưa kéo dài hoặc mưa chồng mưa. Mỗi kịch bản đều xác định rõ phương án huy động nhân lực, thiết bị và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị, giúp nâng cao khả năng ứng phó trong mọi tình huống.

Một điểm mới là việc tích hợp công tác xử lý bùn thải vào chuỗi vận hành hệ thống. Bãi xử lý bùn Yên Sở được xác định là khâu then chốt, bảo đảm sự thông suốt của toàn hệ thống, đặc biệt trong điều kiện mưa lớn làm gia tăng lượng bùn phát sinh.

Hoàn thiện cơ chế, tăng cường phối hợp và ứng dụng công nghệ

Trước đó, ngày 29/4, UBND TP. Hà Nội đã ban hành Kế hoạch bảo đảm thoát nước, chống úng ngập khu vực nội thành mùa mưa năm 2026 và các năm tiếp theo. Mục tiêu là phát huy tối đa hiệu quả của hệ thống hiện có, bảo đảm tiêu thoát nước nhanh với trận mưa có cường độ 310mm/2 ngày tại các khu vực đã được cải tạo.

Để đạt mục tiêu này, thành phố triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, trong đó có việc tăng cường dự báo, cảnh báo mưa lớn; xây dựng kịch bản vận hành linh hoạt; đẩy mạnh nạo vét hệ thống sông, hồ, kênh mương theo lưu vực, đặc biệt là các trục chính như sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét và Cầu Bây.

Cùng với đó, Hà Nội đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý hạ tầng thoát nước, thông qua việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu trên nền tảng GIS, giúp theo dõi, điều hành và dự báo chính xác hơn.

Khơi thông "điểm nghẽn", tạo nền tảng phát triển đô thị hiện đại

Mặc dù các công trình khẩn cấp đang phát huy hiệu quả tích cực, song về lâu dài, Hà Nội cần một chiến lược tổng thể và bền vững hơn.

Theo các chuyên gia, đến năm 2030, thành phố cần khoảng 5.405ha hồ điều hòa, trong khi hiện nay mới đạt khoảng 1.010ha, tương đương chưa đầy 19%. Điều này cho thấy dư địa đầu tư còn rất lớn.

Trong giai đoạn 2026–2030, Sở Xây dựng Hà Nội đang xây dựng đề án với tổng vốn dự kiến khoảng 20.000 tỷ đồng, tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống thoát nước đồng bộ, kết nối hiệu quả giữa các trạm bơm đầu mối như Yên Nghĩa, Liên Mạc với hệ thống kênh dẫn nội đô.

Bên cạnh hạ tầng "cứng", Hà Nội cũng hướng tới các giải pháp "mềm" như mô hình thoát nước bền vững (SUDs) và "thành phố bọt biển", tăng cường không gian xanh, vỉa hè thấm nước và bảo vệ các ao, hồ tự nhiên. Đây là những giải pháp chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả cao trong việc giảm ngập khi mưa lớn.

Với cách tiếp cận đồng bộ, từ đầu tư hạ tầng, đổi mới quản lý đến hoàn thiện cơ chế chính sách, Hà Nội đang từng bước giải quyết hiệu quả bài toán úng ngập – một trong những "điểm nghẽn" lớn của hạ tầng đô thị. Những kết quả bước đầu không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng ngập úng cục bộ mà còn tạo tiền đề quan trọng để xây dựng hệ thống thoát nước hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Quan trọng hơn, việc khơi thông điểm nghẽn này sẽ góp phần nâng cao năng lực vận hành đô thị, cải thiện môi trường sống, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Thúy Vân