Phát triển nông nghiệp đa giá trị gắn với tái cấu trúc đô thị Hà Nội

Những mô hình tạo ra giá trị gia tăng cao

Trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu mở rộng không gian đô thị, nâng cao chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững, nông nghiệp đang được tái định vị với vai trò mới. Không còn là lĩnh vực sản xuất thuần túy, nông nghiệp ngày nay được định hướng phát triển theo mô hình đa giá trị, kết hợp giữa sản xuất, dịch vụ, du lịch trải nghiệm, bảo tồn sinh thái và ứng dụng công nghệ cao.

Tại xã Đan Phượng, khu nhà kính trồng hoa lan hồ điệp của Công ty cổ phần Đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao Toàn Cầu được xem là một trong những mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao quy mô lớn của cả nước. Từ diện tích 5ha ban đầu, sau gần 10 năm hoạt động, doanh nghiệp đã mở rộng quy mô lên gần 35ha với 15 khu nhà kính được đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại phục vụ quản lý và vận hành sản xuất.

Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao Toàn Cầu Nguyễn Minh Trí cho biết, phần lớn nguyên vật liệu phục vụ nuôi trồng và cấy mô được nhập khẩu từ Mỹ, Chi-lê và Đài Loan (Trung Quốc) theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Công nghệ kiểm soát nhiệt độ trong nhà kính giúp doanh nghiệp chủ động điều phối sản xuất, kiểm soát thời gian hoa nở và nâng cao chất lượng sản phẩm. Hiện nay, trung bình mỗi năm doanh nghiệp cung ứng cho thị trường hàng chục triệu cây hoa lan.

Ở một mô hình khác, nằm trên bãi bồi sông Hồng dưới chân cầu Nhật Tân, nông trại nho của anh Vũ Văn Lực đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với người dân và du khách. Toàn bộ nông trại có diện tích 4ha, trong đó khu vực trồng nho rộng 2,5ha với 5 giống nho chủ đạo và 20 giống đang được trồng thử nghiệm.

Các giống nho chủ yếu là nho đen không hạt của Nhật Bản, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu vùng đồng bằng Bắc Bộ. Ban đầu hướng tới mục tiêu sản xuất nông sản hàng hóa, tuy nhiên khi ngày càng nhiều người dân tìm đến tham quan, trải nghiệm, anh Vũ Văn Lực đã phát triển thêm dịch vụ hái nho tại vườn. Từ đó, mô hình không chỉ mang lại giá trị từ sản xuất mà còn tạo thêm nguồn thu từ hoạt động du lịch nông nghiệp.

Không chỉ phát triển các mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao, nhiều địa phương của Hà Nội còn khai thác hiệu quả lợi thế văn hóa, làng nghề và cảnh quan sinh thái để phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng đa giá trị.

Xã Hồng Vân là một ví dụ tiêu biểu. Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km, địa phương có diện tích tự nhiên hơn 420ha với không gian sinh thái ven sông Hồng đặc trưng cùng hệ thống làng nghề, di tích lịch sử, văn hóa và lễ hội truyền thống phong phú.

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, xã Hồng Vân sở hữu ba làng nghề truyền thống gồm làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân, làng nghề sơn mài Hạ Thái và làng nghề mây tre đan Ninh Sở. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để địa phương phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm gắn với nông nghiệp và văn hóa bản địa.

Theo Chủ tịch UBND xã Hồng Vân Lê Tuấn Dũng, kể từ khi được công nhận là điểm du lịch làng nghề sinh vật cảnh năm 2018, lượng khách đến địa phương tăng trưởng đều qua các năm. Trung bình mỗi năm, xã đón hơn 100 nghìn lượt khách, doanh thu từ du lịch đạt hơn 20 tỷ đồng. Du lịch và dịch vụ nông nghiệp đang ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập của người dân địa phương.

Những mô hình trên cho thấy nông nghiệp đang được mở rộng không gian phát triển, không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hóa mà còn tạo lập các giá trị về dịch vụ, du lịch, văn hóa và sinh thái. Đây chính là đặc trưng nổi bật của nông nghiệp đa giá trị trong giai đoạn hiện nay.

Xu hướng chủ đạo của nền nông nghiệp xanh

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có hơn 400 mô hình nông nghiệp đa giá trị. Đáng chú ý, giá trị sản phẩm từ các mô hình này chiếm khoảng 40% tổng giá trị sản xuất của toàn ngành nông nghiệp. Những con số trên cho thấy nông nghiệp đa giá trị đang dần trở thành xu hướng chủ đạo trong quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững của Thủ đô. Tuy nhiên, so với tiềm năng và lợi thế hiện có, kết quả đạt được vẫn chưa thực sự tương xứng. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, diện tích đất nông nghiệp tiếp tục thu hẹp, yêu cầu đặt ra là phải tạo ra giá trị lớn hơn trên mỗi đơn vị diện tích đất sản xuất.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, nếu như trước đây ngành nông nghiệp chủ yếu tập trung vào sản lượng, diện tích và quy mô chăn nuôi, trồng trọt thì hiện nay mục tiêu cốt lõi là tạo ra giá trị gia tăng cao hơn trên một đơn vị đất đai, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của đô thị lớn.

Theo ông Tạ Văn Tường, nông nghiệp không còn được nhìn nhận là lĩnh vực tách biệt ở khu vực ngoại thành mà đã trở thành bộ phận hữu cơ trong mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô, gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và liên kết vùng.

Tinh thần đó được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, đồng thời được cụ thể hóa trong Quyết định số 1193/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội. Theo đó, phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với kinh tế nông nghiệp đô thị được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của thành phố trong giai đoạn 2026-2030.

Đổi mới tư duy để phát triển bền vững

Trong bối cảnh mới, các chuyên gia cho rằng đổi mới tư duy phát triển là yêu cầu cấp thiết đối với ngành nông nghiệp Thủ đô. PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu rau quả Việt Nam nhận định, tư duy tăng trưởng dựa trên mở rộng diện tích và gia tăng sản lượng không còn phù hợp khi quỹ đất ngày càng hạn hẹp. Thay vào đó, nông nghiệp Hà Nội cần chuyển sang mô hình phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo, ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ để tạo ra những sản phẩm có chất lượng và giá trị gia tăng cao.

Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, tăng trưởng trong giai đoạn hiện nay không còn là tăng về số lượng mà phải là tăng về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Đây cũng là con đường tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Thủ đô trên thị trường.

Ở góc độ khác, PGS.TS Chu Tiến Quang, nguyên Trưởng Ban Chính sách phát triển nông thôn (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) cho rằng, quá trình đô thị hóa và mở rộng không gian phát triển của Hà Nội là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, cùng với phát triển đô thị, Thủ đô vẫn cần duy trì các không gian xanh và các vùng sản xuất nông nghiệp chất lượng cao.

Theo PGS.TS Chu Tiến Quang, quy hoạch nông nghiệp, nông thôn Hà Nội cần phân định rõ 3 vùng phát triển gồm vùng nội đô, vùng ven đô và vùng ngoại ô. Trên cơ sở đó, thành phố xây dựng các cơ chế, chính sách phù hợp nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất nông nghiệp trong bối cảnh tái cấu trúc đô thị và triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra, Hà Nội đang tích cực vận dụng các cơ chế, chính sách đặc thù theo Luật Thủ đô năm 2026; đồng thời ưu tiên bố trí nguồn lực để triển khai đồng bộ các chương trình, dự án phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái và kinh tế nông nghiệp đô thị. Cùng với đó, thành phố khuyến khích thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới phù hợp với yêu cầu phát triển của đô thị hiện đại.

Với nền tảng từ Nghị quyết số 02-NQ/TW, Luật Thủ đô năm 2026 và các định hướng lớn trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, phát triển nông nghiệp đa giá trị đang mở ra hướng đi mới cho ngành nông nghiệp Hà Nội. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất và gia tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần kiến tạo những không gian sinh thái, văn hóa và du lịch đặc sắc, đóng góp vào mục tiêu xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại trong kỷ nguyên mới.

Thúy Vân