Quyết tâm ‘xanh hóa’ sông Tô Lịch: Bước chuyển lớn trong quản lý môi trường đô thị

Những ngày đầu năm 2026, người dân sinh sống dọc các tuyến đường Láng, Kim Giang hay khu vực Ngã Tư Sở đã cảm nhận rõ một sự thay đổi tưởng chừng rất nhỏ nhưng mang ý nghĩa đặc biệt lớn: gió từ phía sông Tô Lịch thổi lên không còn nồng nặc mùi hôi như suốt nhiều thập kỷ trước. Dòng sông từng bị coi là "nỗi ám ảnh môi trường" của Hà Nội đang dần lấy lại hình hài của một không gian nước đô thị đúng nghĩa.

Năm 2025 khép lại với một dấu mốc quan trọng trong hành trình bảo vệ môi trường của Thủ đô, khi những quyết sách quyết liệt, mang tính căn cơ trong xử lý nước thải và quản lý đô thị bắt đầu phát huy hiệu quả. Bước sang năm 2026, những "quả ngọt" đầu tiên đã xuất hiện, cho thấy con đường Hà Nội lựa chọn để hồi sinh sông Tô Lịch là đúng hướng và bền vững.

"Mảnh ghép quyết định" sự sống còn của sông Tô Lịch

Ô nhiễm sông Tô Lịch từ lâu đã trở thành một "bài toán khó" kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ lãnh đạo. Trong suốt nhiều năm, dòng sông này phải gánh chức năng bất đắc dĩ của một tuyến cống thoát nước thải khổng lồ, tiếp nhận mỗi ngày hàng trăm nghìn mét khối nước thải sinh hoạt và sản xuất chưa qua xử lý từ khu vực nội đô. Việc nạo vét hay xử lý mùi cục bộ chỉ mang tính tạm thời, không thể giải quyết tận gốc nguyên nhân ô nhiễm.

Bức tranh u ám đó chỉ thực sự thay đổi trong năm 2025, khi Dự án Hệ thống xử lý nước thải Yên Xá được vận hành đồng bộ và đạt công suất thiết kế. Đây được coi là "mảnh ghép quyết định" đối với sự sống còn của sông Tô Lịch, bởi lần đầu tiên Hà Nội thực hiện triệt để mục tiêu tách nước thải ra khỏi nước mưa và nước mặt.

Hệ thống cống gom nước thải khổng lồ chạy dọc hai bên bờ sông, được thi công bằng công nghệ khoan kích ngầm hiện đại, đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Thay vì đổ thẳng ra lòng sông, phần lớn nước thải từ các khu dân cư, cơ sở kinh doanh đã được thu gom và đưa về Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá. Theo báo cáo của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp TP. Hà Nội, đến quý IV/2025, hệ thống đã vận hành ổn định, xử lý đạt công suất thiết kế, qua đó giảm mạnh tải lượng ô nhiễm hữu cơ đổ vào sông Tô Lịch.

Trong một tọa đàm về môi trường đô thị Hà Nội giữa năm 2025, GS.TS Trần Hiếu Nhuệ, nguyên Viện trưởng Viện Kỹ thuật nước và Công nghệ môi trường, từng nhấn mạnh rằng: chìa khóa để "cứu" sông Tô Lịch không nằm ở các biện pháp xử lý bề mặt như nạo vét hay bổ cập nước đơn thuần, mà cốt lõi là phải tách triệt để nước thải ra khỏi dòng chảy tự nhiên. Theo ông, việc đưa Nhà máy Yên Xá vào vận hành thực tế chính là bước đi mang tính quyết định, giải quyết tận gốc nguyên nhân khiến dòng sông "chết lâm sàng" trong nhiều năm.

Thực tế ghi nhận cuối năm 2025 cho thấy, nước sông Tô Lịch đã chuyển từ màu đen kịt, đặc quánh sang màu xanh rêu nhạt; mùi hôi giảm rõ rệt. Đáng chú ý, các chỉ số môi trường cơ bản, đặc biệt là oxy hòa tan trong nước, đã tăng lên mức cho phép sự sống của một số loài thủy sinh có thể quay trở lại – điều từng được coi là khó tưởng tượng chỉ vài năm trước.

Tập trung các giải pháp công nghệ hiện đại để tạo nên sức mạnh tổng hợp

Bên cạnh giải pháp hạ tầng, năm 2025 cũng đánh dấu sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy quản lý môi trường đô thị của Hà Nội. Việc triển khai Luật Thủ đô (sửa đổi) cùng các nghị quyết chuyên đề về bảo vệ môi trường đã tạo ra một "hành lang pháp lý" đủ mạnh để kiểm soát các nguồn xả thải.

Các lực lượng chức năng đã tiến hành tổng rà soát hàng nghìn cơ sở sản xuất, kinh doanh dọc lưu vực sông Tô Lịch. Không chỉ dừng ở xử phạt hành chính, nhiều trường hợp cố tình vi phạm, không thực hiện đấu nối vào hệ thống thu gom nước thải chung đã bị đình chỉ hoạt động. Cách làm này thể hiện rõ quan điểm nhất quán: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá.

Sự kết hợp giữa chế tài nghiêm khắc và giải pháp công nghệ hiện đại đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp Hà Nội từng bước kiểm soát ô nhiễm từ gốc. Đây cũng là nền tảng quan trọng để bảo đảm kết quả làm sạch sông Tô Lịch không chỉ mang tính ngắn hạn, mà có thể duy trì bền vững trong dài hạn.

Từ dòng sông "chết" đến trục cảnh quan đô thị mới

Khi chất lượng nước được cải thiện, diện mạo đô thị và đời sống xã hội hai bên bờ sông Tô Lịch cũng thay đổi nhanh chóng. Trước đây, nhiều khu dân cư quay lưng lại với dòng sông, nhà cửa luôn đóng kín để tránh mùi hôi. Nay, không gian ven sông đang dần trở thành điểm nhấn cảnh quan, nơi người dân tìm đến để đi bộ, tập thể dục, thư giãn.

Trong năm 2025, TP. Hà Nội đã đẩy mạnh hoàn thiện các hạng mục cải tạo bờ kè, đường dạo bộ, dải cây xanh và hệ thống chiếu sáng. Ghi nhận những ngày đầu năm 2026 tại khu vực Cầu Giấy, Ngã Tư Sở cho thấy hình ảnh quen thuộc mới: người dân thong thả dạo bước ven sông, trẻ em vui chơi, người cao tuổi tập thể dục mỗi sáng. Đây chính là những "trái ngọt" rõ ràng nhất từ quá trình hồi sinh dòng sông.

Đánh giá về ý nghĩa của sự chuyển biến này, ông Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, cho rằng việc làm sạch sông Tô Lịch không chỉ giải quyết bài toán vệ sinh môi trường, mà còn khôi phục giá trị văn hóa – lịch sử của dòng sông từng được xem là "long mạch" của Thăng Long xưa. Khi dòng sông được trả lại đúng vai trò, nó sẽ trở thành trục cảnh quan trung tâm, kết nối các không gian đô thị và mở ra dư địa phát triển cho các hoạt động dịch vụ, du lịch.

"Xanh hóa" sông Tô Lịch - điểm sáng trong bức tranh phát triển của Thủ đô

Tác động kinh tế từ việc cải thiện môi trường sông Tô Lịch cũng dần bộc lộ rõ trong năm 2025. Giá trị bất động sản tại nhiều khu vực ven sông ghi nhận xu hướng tăng ổn định, phản ánh sự cải thiện chất lượng sống. Các mô hình kinh doanh dịch vụ, quán cà phê, không gian sáng tạo bắt đầu xuất hiện, hướng mặt tiền ra sông – điều từng rất hiếm hoi trong quá khứ.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng, việc nước sông trong xanh trở lại mới chỉ là bước khởi đầu. Lớp bùn đáy tích tụ suốt hàng chục năm vẫn cần một lộ trình xử lý khoa học, thận trọng, đòi hỏi nguồn lực lớn. Bên cạnh đó, phương án bổ cập nước để duy trì dòng chảy và hệ sinh thái ổn định cần được tính toán kỹ lưỡng, bảo đảm hiệu quả về thủy lực và chi phí năng lượng. Ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường của người dân cũng là yếu tố then chốt, cần tiếp tục được nâng cao thông qua tuyên truyền và giám sát cộng đồng.

Nhìn lại chặng đường năm 2025, có thể khẳng định nỗ lực "xanh hóa" sông Tô Lịch là một điểm sáng trong bức tranh phát triển của Thủ đô. Từ một dòng sông bị coi là "chết", Tô Lịch đang từng bước hồi sinh nhờ tư duy quản lý hiện đại và đầu tư hạ tầng bài bản. Dù hành trình phía trước còn nhiều việc phải làm, nhưng những kết quả ban đầu đã củng cố niềm tin của người dân vào mục tiêu xây dựng một Hà Nội xanh, văn minh, hiện đại, nơi môi trường thực sự trở thành nền tảng cho phát triển bền vững.

Thùy Chi