Tác hại nguy hiểm từ thói quen tự ý dùng thuốc điều trị

Đơn cử như bệnh nhân Trần sĩ Nghiệp, (xã Mê Linh) nhiều năm bị đau hai đầu gối và được người quen giới thiệu thuốc Đông y. Thấy uống vào giảm đau, anh nghĩ thuốc phù hợp với mình nên tiếp tục sử dụng mà không lường trước những nguy cơ có thể xảy ra. Cảm giác dễ chịu khiến anh không nghĩ nhiều đến việc phải kiểm tra nguồn gốc, thành phần hay những tác động lâu dài của thuốc đối với cơ thể. Chỉ đến khi đi khám sức khỏe định kỳ, anh mới bất ngờ phát hiện chức năng thận đã có dấu hiệu tổn thương.

Không chỉ tự ý dùng thuốc nam điều trị, nhiều người còn giữ lại đơn thuốc cũ, lần sau xuất hiện triệu chứng tương tự lại tự mua đúng loại thuốc đó. Có người nghe người thân, hàng xóm giới thiệu một loại thuốc uống rất tốt rồi mua về sử dụng. Có người lên mạng tìm kiếm triệu chứng, sau đó tự lựa chọn thuốc dựa trên những thông tin quảng cáo hoặc chia sẻ trên mạng xã hội.

Bác sĩ Nguyễn Đức Thắng, Phó Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu, phụ trách Đơn nguyên Thận nhân tạo, Bệnh viện đa khoa Mỹ Đức cho biết, đơn vị đã từng tiếp nhận bệnh nhân có tổn thương chức năng thận sau khi sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Trường hợp bệnh nhân được phát hiện suy thận giai đoạn 2, đã được bác sĩ kê đơn điều trị nhưng không tuân thủ. Người bệnh tiếp tục sử dụng thuốc lá. Chỉ sau một thời gian, chức năng thận suy giảm nhanh, bệnh tiến triển đến giai đoạn 4 và phải lọc máu.

Một trong những nguyên nhân khiến người bệnh dễ rơi vào tình trạng này là tiếp nhận thông tin về thuốc từ những nguồn không chính thống. Nhiều bệnh nhân nghe người nhà mách, xem trên mạng, đọc quảng cáo ở đâu đó rồi sử dụng mà không kiểm chứng. Đến khi dùng một thời gian mới đến bệnh viện kiểm tra thì rất bất ngờ khi thấy có những ảnh hưởng không tốt cho sức khỏe.

Điều đáng lo là nhiều người không biết rõ sản phẩm mình sử dụng có nguồn gốc từ đâu. Khi đến bệnh viện, một số trường hợp đã có chức năng thận suy giảm, thậm chí men gan tăng cao. Qua khai thác tiền sử sử dụng sản phẩm, bác sĩ phát hiện người bệnh từng dùng các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, không có thông tin kiểm định đầy đủ.

Sử dụng thuốc không đúng sẽ gây nhiều hệ lụy với sức khỏe. Điển hình, thận giữ vai trò quan trọng trong việc lọc máu và đào thải nhiều chất chuyển hóa ra khỏi cơ thể. Vì vậy, sử dụng thuốc không đúng chỉ định, đặc biệt với những thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng thận hoặc được thải trừ chủ yếu qua thận, có thể làm tăng nguy cơ tổn thương cơ quan này.

Nhưng tổn thương thận chỉ là một phần của hệ lụy. Tự ý dùng thuốc còn có thể khiến người bệnh chẩn đoán sai bệnh, che lấp triệu chứng, làm chậm thời điểm điều trị hoặc khiến bệnh trở nên nặng hơn. Một số thuốc có thể gây dị ứng, phản ứng nghiêm trọng hoặc tương tác với những thuốc khác mà người bệnh đang sử dụng. Đặc biệt, việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định, không đúng liều và thời gian còn góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc, khiến việc điều trị các nhiễm khuẩn về sau trở nên khó khăn hơn. Với thuốc giảm đau, chống viêm, corticoid và một số nhóm thuốc khác, việc tự ý sử dụng kéo dài hoặc dùng không đúng đối tượng cũng có thể gây ra những tác dụng không mong muốn nghiêm trọng. Đáng lo ngại là nhiều tổn thương liên quan đến thuốc có thể diễn biến âm thầm. Người bệnh đôi khi vẫn cảm thấy bình thường, thậm chí thấy triệu chứng ban đầu giảm đi, nhưng chức năng gan, thận hoặc các cơ quan khác có thể đã bị ảnh hưởng.

Bác sĩ Nguyễn Đức Thắng khuyến cáo người dân, khi xuất hiện dấu hiệu bất thường về sức khỏe, người dân không nên tự chẩn đoán, tự mua thuốc hoặc sử dụng thuốc theo lời mách bảo. Người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định đúng nguyên nhân và để có phương pháp điều trị phù hợp. Khi đã được bác sĩ kê đơn, cần dùng đúng thuốc, đúng liều, đúng thời gian và đúng hướng dẫn; không tự ý tăng, giảm liều, ngừng thuốc hoặc thay đổi thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ.

Không tự chẩn đoán và chữa bệnh: Khi có dấu hiệu bất thường, người dân cần đến ngay các cơ sở y tế để được thăm khám và xác định đúng nguyên nhân. Đồng thời tuân thủ phác đồ sử dụng đúng thuốc, đúng liều, đúng thời gian theo đơn của bác sĩ. Không tự ý tăng, giảm liều, ngừng hoặc đổi thuốc khi chưa có chỉ định.

Tuyệt đối không tự mua các loại kháng sinh, thuốc giảm đau, chống viêm, thuốc Nam hay thuốc Đông y trôi nổi khi chưa được nhân viên y tế tư vấn. Thông báo cho bác sĩ tất cả các sản phẩm đang sử dụng (bao gồm thuốc bổ, thực phẩm chức năng,…) để tránh rủi ro tương tác thuốc bất lợi.

Thuốc là công cụ điều trị hiệu quả khi được dùng đúng chỉ định, nhưng có thể trở thành mối họa lớn nếu sử dụng tùy tiện. Vì vậy, người dân không nên vì sự tiện lợi tạm thời mà đánh đổi sức khỏe lâu dài.

Thiện Tâm