Thiếu ánh sáng khi đọc sách có phải là 'thủ phạm' chính gây cận thị?

Ngày 7/6, chia sẻ thông tin này với báo chí nhân "Ngày vui bé khám mắt" và hưởng ứng Tháng hành động vì trẻ em năm 2026 do Bệnh viện Đông Đô tổ chức, ThS.BS Đoàn Lê Trang, Bệnh viện Đông Đô cho biết, yếu tố cốt lõi để bảo vệ mắt hạn chế bị cận thị là thời gian ở ngoài trời.

Theo giải thích của bác sĩ Đoàn Lê Trang, ngày xưa trẻ em chủ yếu chơi ngoài trời, chăn trâu, đá bóng, chạy nhảy... Mắt liên tục được tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên cường độ cao (khoảng 10.000 đến hơn 100.000 lux). Ánh sáng mặt trời kích thích võng mạc giải phóng dopamine — một chất tự nhiên có tác dụng ngăn không cho trục nhãn cầu dài ra quá mức.

Trong khi ngày nay, trẻ học trong nhà, chơi trong nhà, dưới ánh điện tuýp, đèn led, chỉ đạt khoảng 300 - 500 lux (quá yếu so với nhu cầu của mắt để ức chế cận thị). Thiếu dopamine, nhãn cầu dễ bị dài ra - đây là nguyên nhân gây cận thị.

Mặt khác, khi ở ngoài trời, không gian bao la, mắt trẻ chủ yếu nhìn xa (nhìn cánh đồng, ngọn cây, bầu trời), khi đó, các cơ điều tiết của mắt được thư giãn hoàn toàn.

Còn hiện nay, mắt trẻ liên tục phải nhìn gần: nhìn bảng, nhìn sách, nhìn màn hình điện thoại, máy tính bảng (với khoảng cách chỉ 20 - 40 cm). Việc bắt cơ thể điều tiết liên tục trong nhiều giờ khiến thủy tinh thể bị phồng dày lên, lâu ngày không co lại được như cũ, dẫn đến cận thị giả rồi thành cận thị thật.

Cũng theo bác sĩ Đoàn Lê Trang, đèn dầu hay ánh nến phát ra ánh sáng ấm, không có ánh sáng xanh năng lượng cao (HEV). Ngược lại, màn hình smartphone, iPad và một số loại đèn LED kém chất lượng ngày nay phát ra lượng lớn ánh sáng xanh, gây mỏi mắt kỹ thuật số và tổn thương các tế bào võng mạc nếu tiếp xúc quá nhiều.

Cách phòng ngừa tật cận thị hiệu quả cho trẻ

Dựa trên các khuyến cáo mới nhất của Hiệp hội Nhãn khoa, bác sĩ Đoàn Lê Trang chia sẻ những biện pháp khoa học và thực tế nhất để bảo vệ mắt cho con.

Thứ nhất, tăng thời gian ngoài trời, tối thiểu 2 tiếng mỗi ngày. Đây được coi là biện pháp "vàng" phòng ngừa cận thị hiệu quả nhất, được chứng minh từ hàng loạt nghiên cứu lâm sàng toàn cầu.

Thứ hai, hãy khuyến khích trẻ chơi thể thao, đi bộ, hoặc chỉ đơn giản là ngồi chơi dưới bóng cây vào ban ngày.

Lưu ý, chỉ cần ánh sáng tự nhiên ban ngày là đủ (kể cả trời râm mát), không nhất thiết phải đứng dưới trời nắng gắt.

Đặc biệt, cần áp dụng nghiêm ngặt quy tắc 20 - 20 - 20. Tức là cứ sau 20 phút nhìn gần (học bài, xem màn hình), hãy nhắc trẻ nhìn ra một vật cách xa ít nhất 20 feet (khoảng 6 mét) trong vòng 20 giây. Hành động này giúp cơ điều tiết của mắt được nghỉ ngơi, giải tỏa áp lực.

Quy tắc khuỷu tay, khoảng cách từ mắt trẻ đến sách/vở học phải bằng chiều dài từ khuỷu tay đến ngón tay trỏ của chính trẻ (khoảng 30 - 40cm).

Ánh sáng phòng học: Kết hợp ánh sáng đèn bàn (chống cận, không nhấp nháy) và ánh sáng xung quanh phòng. Không để phòng tối mà chỉ bật duy nhất một chiếc đèn học chiếu vào sách.

Đồng thời, hạn chế thời gian sử dụng màn hình (Screen time). Trẻ dưới 2 tuổi không tiếp xúc với màn hình điện tử. Trẻ từ 2 - 5 tuổi, tối đa 1 tiếng/ngày (có sự giám sát của cha mẹ).

Trẻ trên 6 tuổi, cần có giới hạn rõ ràng, cân đối giữa thời gian học trực tuyến và giải trí.

Bên cạnh đó, tăng cường dinh dưỡng và cho trẻ khám định kỳ. Cho trẻ ăn thực phẩm giàu Vitamin A, C, E, Omega-3 và Lutein (có trong cá hồi, trứng, rau xanh đậm, cà rốt, quả mọng). Đưa trẻ đi khám mắt 6 tháng/lần để phát hiện sớm cận thị hoặc cận thị giả, tránh tình trạng tăng độ quá nhanh do đeo kính sai độ.

Hiền Minh