Tìm ‘đòn bẩy’ tăng trưởng xuất khẩu trong tình hình mới

Áp lực gia tăng từ biến động toàn cầu và chi phí logistics

Theo báo cáo của Sở Công Thương Hà Nội, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Hà Nội đạt 20,764 tỷ USD, tăng 8,4% so với năm trước; Nhập khẩu đạt 47,256 tỷ USD, tăng 13%. Bước sang năm 2026, những khó khăn từ thị trường quốc tế bắt đầu bộc lộ rõ hơn khi trong quý I, kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt khoảng 4,185 tỷ USD, giảm 8,6% so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu đạt 12,337 tỷ USD, tăng 18,8%.

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do tác động từ tình hình địa chính trị thế giới, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy chi phí logistics và năng lượng tăng cao, kéo theo sức mua toàn cầu suy giảm.

Bên cạnh đó, việc tạm dừng xuất khẩu xăng dầu để bảo đảm an ninh năng lượng trong nước cũng khiến kim ngạch mặt hàng này giảm mạnh tới 98,4%.

Đại diện Bộ Công Thương cho hay, các doanh nghiệp đang phải đối mặt với nhiều rủi ro trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy bất định, từ xung đột địa chính trị đến xu hướng bảo hộ và các rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng. Đặc biệt, chi phí logistics, vận tải và bảo hiểm tăng cao đang trở thành áp lực lớn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh mới, logistics không chỉ là khâu hỗ trợ mà đã trở thành yếu tố cạnh tranh mang tính quyết định. Doanh nghiệp cần chủ động tối ưu chi phí, đa dạng hóa đối tác và thị trường để giảm thiểu rủi ro.

Chia sẻ tại hội nghị tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy xuất khẩu trong tình hình mới do Sở Công Thương Hà Nội phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức mới đây, Giám đốc Công ty CP Prosi Thăng Long Nguyễn Văn Hùng cho biết, doanh nghiệp hiện xuất khẩu khoảng 90% sản lượng sang hơn 90 quốc gia.

Bên cạnh các thị trường truyền thống như EU, Mỹ, Trung Quốc, doanh nghiệp đang tập trung 60-70% sản lượng vào khu vực Trung Đông và Nam Á. Đây là những thị trường có dân số lớn, nhu cầu tiêu dùng cao và ổn định.

Tuy nhiên, rủi ro giao dịch tại khu vực này rất đặc thù. Khi hàng hóa cập cảng, quyền kiểm soát thực tế gần như thuộc về bên mua, kể cả khi chưa hoàn tất thanh toán. Nếu xảy ra tranh chấp hoặc đối tác không nhận hàng, doanh nghiệp gần như không thể chuyển nhượng lô hàng cho bên khác nếu không có sự đồng ý của đối tác ban đầu.

Điều này khiến doanh nghiệp đối mặt với chi phí phát sinh lớn, đặc biệt là chi phí lưu kho, lưu bãi có thể lên tới hàng trăm USD mỗi ngày. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp phải cử nhân sự sang tận nơi xử lý, kéo theo chi phí và thời gian đáng kể.

Từ thực tế đó, doanh nghiệp kiến nghị tăng cường vai trò hỗ trợ của các thương vụ, cơ quan đại diện ngoại giao tại nước ngoài; đồng thời thiết lập "đường dây nóng" để hỗ trợ kịp thời khi phát sinh tranh chấp, đặc biệt tại các thị trường trọng điểm như Ấn Độ, UAE.

Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hà Nội Trần Đức Nghĩa đề xuất tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bên liên quan nhằm giảm chi phí, thời gian và nâng cao hiệu quả hoạt động logistics.

Đồng tình với các kiến nghị cần có thêm các cơ chế hỗ trợ để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ thành phố Hà Nội (HANSIBA) cho rằng, cơ quan chức năng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ các quỹ và định chế tài chính do thành phố Hà Nội quản lý, qua đó nâng cao năng lực phát triển.

Tận dụng FTA, đẩy mạnh xúc tiến thương mại để bứt phá xuất khẩu

Để đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 12% trong năm 2026, Hà Nội xác định triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) và nâng cao năng lực doanh nghiệp.

Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu cụ thể theo từng thị trường như: Hoa Kỳ 11%; EU 10–12%; CPTPP 9–12%; UKVFTA 10–13%; Trung Quốc 7–9%; ASEAN 7–10%... Đồng thời, các ngành hàng chủ lực như điện tử, máy móc, dệt may, da giày, nông sản, gỗ, thủ công mỹ nghệ đều được giao chỉ tiêu tăng trưởng từ 8–18%.

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường xúc tiến thương mại theo hướng chuyên sâu, tập trung vào đúng thị trường, đúng ngành hàng và nhu cầu thực của doanh nghiệp. Thay vì dàn trải, hoạt động xúc tiến sẽ hướng tới mục tiêu cụ thể là tìm kiếm đối tác, ký kết đơn hàng và xây dựng kênh phân phối.

Bên cạnh đó, Thành phố đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng 17 FTA thông qua cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là triển khai cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) qua hệ thống điện tử, giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí giao dịch.

Hà Nội cũng đặt mục tiêu cải thiện chỉ số FTA Index, phấn đấu vào nhóm dẫn đầu cả nước, đồng thời tiếp nhận và xử lý hiệu quả các thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất nhập khẩu được phân cấp.

Theo Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Võ Nguyên Phong, thời gian tới, Thành phố cũng sẽ tập trung cụ thể hóa mục tiêu tăng trưởng theo từng thị trường, ngành hàng và nhóm doanh nghiệp, gắn với trách nhiệm và tiến độ rõ ràng.

Đẩy mạnh xúc tiến thương mại theo hướng thực chất, tránh hình thức; hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Bên cạnh đó, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, hải quan, thuế, hiệp hội và doanh nghiệp logistics nhằm giảm chi phí, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và cảnh báo sớm rủi ro.

Có thể thấy, việc chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và tận dụng FTA sẽ là chìa khóa để các doanh nghiệp xuất khẩu nâng cao sức cạnh tranh trên thi trường quốc tế.

Thùy Linh