Ngày Văn hóa Việt Nam: Hội tụ tinh hoa di sản giữa lòng Thủ đô
(Chinhphu.vn) - Thông qua sự kết hợp giữa sân khấu thực cảnh, trình diễn nghệ thuật và diễu hành đường phố, “Ngày Văn hóa Việt Nam” tại Hà Nội mang đến một không gian văn hóa đa sắc màu giữa lòng Thủ đô, kết nối lịch sử, huyền tích, di sản với đời sống đương đại, đưa những giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng.

Hàng nghìn nghệ nhân, diễn viên, nghệ sĩ đã cùng hội tụ trong chương trình đặc biệt chào mừng "Ngày Văn hóa Việt Nam" tại Hà Nội. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Sáng 21/11, khu vực Tượng đài Vua Lý Thái Tổ và không gian quanh hồ Hoàn Kiếm, hàng nghìn nghệ nhân, diễn viên, nghệ sĩ đã cùng hội tụ trong chương trình đặc biệt chào mừng "Ngày Văn hóa Việt Nam" tại Hà Nội.
Chương trình đưa người xem đi qua nhiều lát cắt văn hóa, từ những câu chuyện về nguồn cội dân tộc, lịch sử Thăng Long – Hà Nội đến tín ngưỡng, nghệ thuật dân gian, phố nghề và làng nghề truyền thống. Mỗi câu chuyện được kể bằng một hình thức khác nhau, khi hào hùng, sâu lắng, lúc lại rộn ràng, tươi mới, tạo nên một hành trình giàu cảm xúc, đưa công chúng đến gần hơn với những giá trị văn hóa đã được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Đằng sau cấu trúc nghệ thuật đồ sộ và ấn tượng này là Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường.
Với cách dàn dựng giàu sáng tạo và sự kết nối nhiều chất liệu văn hóa, Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường đã góp phần tạo nên một không gian nghệ thuật nhiều màu sắc giữa lòng Hà Nội.
Không gian biểu diễn được mở rộng ra ngoài sân khấu, theo chân các đoàn diễu hành, rước hội và những hoạt động giới thiệu di sản, làng nghề trên các tuyến phố quanh hồ Hoàn Kiếm. Trong không gian ấy, cảnh quan và những công trình lịch sử của Hà Nội không còn đơn thuần là phông nền, mà trở thành một phần tự nhiên của chương trình.
Những câu chuyện về Thăng Long – Hà Nội vì thế được tái hiện giữa lòng đô thị, gần gũi với đời sống thường ngày hơn. Người dân và du khách có thể vừa thưởng thức các tiết mục nghệ thuật, vừa tình cờ bắt gặp sắc màu văn hóa truyền thống trên những con phố vốn đã thân thuộc.
Chương trình mở đầu bằng lời chúc văn của NSND Quốc Chiêm, với những trích đoạn từ "Chiếu dời đô" được vua Lý Công Uẩn viết năm 1010. Giữa không gian lịch sử bên hồ Hoàn Kiếm, những lời văn từ hơn nghìn năm trước vang lên, gợi nhắc về buổi đầu định đô và hành trình dài của Thăng Long.
Từ câu chuyện cội nguồn dân tộc đến buổi đầu định đô, lịch sử Thăng Long được gợi mở qua những huyền tích và dấu mốc đã in sâu trong tâm thức người Việt. Đó là hình ảnh Lạc Long Quân, Âu Cơ trong truyền thuyết "Con Rồng cháu Tiên" hiện lên qua nghệ thuật xiếc đu dây; tinh thần quật cường của Thánh Gióng được khắc họa bằng võ thuật truyền thống, đoàn rước hoa tre và điệu múa Ải Lao mang dấu ấn hội Gióng ở Sóc Sơn, Phù Đổng; câu chuyện "Sơn Tinh – Thủy Tinh" với sự kết hợp giữa nghệ thuật múa rối truyền thống của Nhà hát Múa rối Thăng Long và võ thuật Vovinam, đem đến diện mạo mới cho một truyền thuyết quen thuộc.

“Ngày Văn hóa Việt Nam” tại Hà Nội mang đến một không gian văn hóa đa sắc màu giữa lòng Thủ đô, kết nối lịch sử, huyền tích, di sản với đời sống đương đại. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Từ những huyền tích mang màu sắc kỳ ảo, chương trình chuyển sang câu chuyện tình Tiên Dung – Chử Đồng Tử giữa không gian bạt ngàn lau trắng, đem đến sắc thái trữ tình, lãng mạn cho bức tranh văn hóa Thăng Long.
Đặc biệt, trường đoạn tái hiện vua Lý Công Uẩn dời Hoa Lư, theo thuyền rồng về Thăng Long và ban "Chiếu dời đô" là một trong những điểm nhấn của chương trình. Hình ảnh nhà vua đặt chân lên vùng đất mới giữa không gian Hà Nội hôm nay gợi lại thời khắc lịch sử năm 1010, đồng thời kết nối quá khứ với hiện tại của mảnh đất nghìn năm văn hiến.
Bản sắc Thăng Long – Hà Nội không chỉ được làm nên từ những trang sử mà ở đó còn có đời sống tín ngưỡng, phong tục, nghệ thuật và những sinh hoạt văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Những giá trị ấy được gợi lên qua tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, nghi thức rước Thăng Long Tứ Trấn, truyền thống khoa bảng và các loại hình nghệ thuật dân gian.
Trong không gian của chương trình, tiếng phách Ca trù, làn điệu Xẩm, Chèo Tàu, điệu múa Bồng hay tiếng cồng chiêng Mường đã góp phần mang đến những sắc thái riêng của từng vùng đất, từng cộng đồng. Đặc biệt, sự góp mặt của các nghệ nhân trực tiếp thực hành di sản khiến những giá trị văn hóa không chỉ được tái hiện trên sân khấu mà còn hiện lên qua chính những con người đang gìn giữ, tiếp nối chúng trong đời sống hôm nay.

Trong không gian của chương trình, tiếng phách Ca trù, làn điệu Xẩm, Chèo Tàu, điệu múa Bồng hay tiếng cồng chiêng Mường đã góp phần mang đến những sắc thái riêng của từng vùng đất, từng cộng đồng. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Đáng chú ý, một trong những nét riêng của chương trình là không chỉ đưa di sản lên sân khấu mà còn mở rộng không gian để công chúng có dịp gặp gỡ những người đang gìn giữ di sản ngoài đời thực và cảm nhận văn hóa truyền thống trong không gian đời sống.
Các đoàn rước, đoàn nghệ nhân cùng hoạt động giới thiệu làng nghề lan tỏa trên những tuyến phố quanh hồ Hoàn Kiếm, mang theo sắc màu của những vùng nghề đã làm nên diện mạo văn hóa xứ kinh kỳ. Đó là những sản phẩm gốm Bát Tràng, tranh Hàng Trống, tò he, đồ cói Phượng Dực, chuồn tre Tây Phương hay hương Quảng Phú Cầu…Mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn riêng của một vùng đất và bàn tay tài hoa của những người thợ.
Không gian Hà Nội xưa cũng được gợi lại qua hình ảnh 36 phố phường với mái ngói rêu phong, cánh cửa gỗ và những biển hiệu Hán Nôm thân thuộc. Nét duyên của đất kinh kỳ còn được gợi nhớ qua sắc lụa Vạn Phúc, tà áo dài Trạch Xá, những chiếc quạt Chàng Sơn hay sắc hoa Nhật Tân, xe hoa Tây Tựu. Những chất liệu truyền thống ấy cùng hiện diện trên các tuyến phố quanh hồ Hoàn Kiếm, tạo nên bức tranh Hà Nội vừa thân thuộc với những dấu ấn xưa, vừa tươi mới trong nhịp sống hôm nay.
Điểm đặc biệt, sân khấu chính dài khoảng 200m, nổi bật với hình tượng đôi rồng lấy cảm hứng từ mỹ thuật thời Lý có tổng chiều dài khoảng 70m, mỗi con dài hơn 30m, cao khoảng 10m, gợi nhắc tên gọi Thăng Long và dấu mốc vua Lý Công Uẩn dời đô về mảnh đất này năm 1010. Hình ảnh đôi rồng cũng tạo điểm nhấn thị giác, hài hòa với cảnh quan và những công trình lịch sử quanh hồ Gươm.

Các màn trình diễn không bó hẹp trong khu vực sân khấu mà nối dài ra những tuyến phố quanh hồ. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Bên cạnh đó, các màn trình diễn không bó hẹp trong khu vực sân khấu mà nối dài ra những tuyến phố quanh hồ, với tuyến diễu hành dài khoảng 1,7km, đưa không khí lễ hội đến gần hơn với người dân và du khách. Xuyên suốt chương trình, hơn 3.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên và người dân từ nhiều địa phương cùng tham gia, trong đó riêng các khối diễu hành di sản có khoảng 2.300 người đến từ 48 xã, phường.
Sự hiện diện của các nghệ nhân cùng những cộng đồng đang gìn giữ di sản mang đến cho chương trình nhiều sắc thái văn hóa, từ tiếng trống hội, những đoàn múa cờ, múa lân, rồng đến các màn tái hiện lịch sử và sinh hoạt truyền thống của dân tộc.
Ở góc độ người đảm nhiệm phần lời bình, NSND Lê Chức cho biết, ông từng tham gia hàng nghìn chương trình, nhưng lần này mang đến cảm xúc đặc biệt bởi ngày 24/11 từ năm nay chính thức trở thành "Ngày Văn hóa Việt Nam".
Theo ông, để truyền tải được ý nghĩa của ngày lễ, người nghệ sĩ cần có sự thấu hiểu về chiều sâu lịch sử và tư tưởng văn hóa dân tộc. Dù được thể hiện dưới hình thức một chương trình nghệ thuật, sự kiện lần này mang ý nghĩa riêng, bởi những giá trị văn hóa lâu đời, truyền thống tinh thần của dân tộc và những thành tựu trong thời đại Hồ Chí Minh cùng được gợi nhắc, tôn vinh.
Ông ví chương trình như "một bức tranh đẹp được đặt trang trọng trong một chiếc khung xứng tầm". Cũng theo NSND Lê Chức, sự sáng tạo trong dàn dựng cần đi cùng việc tuân thủ kịch bản và tinh thần nội dung. Bởi những người tham gia không chỉ biểu diễn cho riêng mình mà còn mang đến công chúng trong nước và bạn bè quốc tế những giá trị văn hóa chung của dân tộc.
Minh Thư