Từ sân khấu biểu diễn đến sản phẩm văn hóa mang thương hiệu Thủ đô

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cùng các chủ trương của Thành ủy, UBND TP. Hà Nội về phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã xây dựng chuỗi chương trình nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Thủ đô.

Xây dựng "Sân khấu Thủ đô" như một thương hiệu văn hóa

Chuỗi sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao gồm 5 tác phẩm do các nhà hát trực thuộc TP. Hà Nội dàn dựng: Nét duyên Chèo Hà thành của Nhà hát Chèo Hà Nội; Chuyện Hà Nội - Một ngày rất Hà Nội của Nhà hát Ca Múa Nhạc Thăng Long; Người con gái Hà thành của Nhà hát Cải lương Hà Nội; Những người con Hà Nội của Nhà hát Kịch Hà Nội và một chương trình nghệ thuật chất lượng cao của Nhà hát Múa rối Thăng Long.

Theo TS Cao Ngọc, nhà nghiên cứu, lý luận - phê bình sân khấu, hệ thống nhà hát chuyên nghiệp, đội ngũ nghệ sĩ, đạo diễn, tác giả, nhà nghiên cứu cùng các cơ sở đào tạo nghệ thuật hàng đầu tạo nên một nền tảng tương đối đầy đủ, từ đào tạo, sáng tạo đến dàn dựng và biểu diễn. Đáng giá hơn, sân khấu Thủ đô còn có một "kho nguyên liệu" văn hóa giàu sức khai thác, từ di sản vật thể, phi vật thể đến đời sống đô thị đa tầng. Đây là nguồn chất liệu để nghệ sĩ kể những câu chuyện mang dấu ấn Hà Nội, đồng thời tạo ra những sản phẩm có bản sắc riêng. Lợi thế của Hà Nội không chỉ nằm ở số lượng nhà hát hay đội ngũ nghệ sĩ, mà ở khả năng biến nguồn chất liệu văn hóa đặc thù thành những tác phẩm có giá trị nghệ thuật và sức hấp dẫn đối với công chúng.

TS Cao Ngọc cho rằng Hà Nội cần từng bước định vị "Sân khấu Thủ đô" như một thành tố của thương hiệu văn hóa thành phố. Với nguồn lực và chất liệu văn hóa phong phú, Hà Nội có cơ sở để hình thành một dấu ấn riêng. Theo đó, "Sân khấu Thủ đô" có thể trở thành điểm quy tụ các nhà hát, không gian biểu diễn, tác phẩm đặc sắc, nghệ thuật truyền thống, những chương trình dành cho du khách và các hoạt động sáng tạo.

Nếu hình thành được hệ sinh thái như vậy, sân khấu sẽ không còn được nhìn đơn thuần như hoạt động biểu diễn của từng nhà hát, mà trở thành một cấu phần của đời sống văn hóa đô thị và công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Khi nghệ thuật bước ra khỏi sân khấu

Một trong những cách tiếp cận đang mở rộng khả năng tiếp cận công chúng là đưa nghệ thuật biểu diễn tại các nơi công cộng. Điển hình chương trình "Âm nhạc cộng đồng" do Nhà hát Cải lương Hà Nội thực hiện tại Nhà Bát Giác đã đưa người dân và du khách đến gần hơn với nghệ thuật truyền thống qua những làn điệu cải lương, ca cổ, tân cổ cùng các tiết mục múa. Những làn điệu cải lương Nam Bộ, vốn gắn với không gian văn hóa sông nước và đời sống tinh thần của người dân miền Nam vang lên giữa lòng Hà Nội đã tạo nên một cuộc gặp gỡ thú vị giữa các vùng văn hóa.

Cách tiếp cận mới trong bối cảnh các loại hình giải trí hiện đại ngày càng đa dạng, việc tạo ra những không gian để công chúng tiếp cận cải lương, ca cổ và các loại hình nghệ thuật truyền thống một cách gần gũi có thể góp phần mở rộng công chúng, đưa nghệ thuật ra không gian công cộng không chỉ là thay đổi địa điểm biểu diễn, mà còn là thay đổi cách nghệ thuật tìm đến công chúng.

Nếu "Âm nhạc cộng đồng" đưa khán giả đến với những giá trị nghệ thuật truyền thống thì "Âm nhạc cuối tuần" lại mở ra một không gian với những thanh âm hiện đại và quốc tế. NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club mang đến những tác phẩm jazz như Perdido, The Girl From Ipanema, Take Five, Now's The Time, Autumn Leaves...

Jazz vốn được xem là dòng nhạc tương đối kén người nghe. Nhưng khi được đưa ra không gian công cộng, người yêu nhạc có thể chủ động dừng lại thưởng thức; du khách quốc tế cũng có thể hòa mình vào không khí nghệ thuật mà không cần chuẩn bị trước.

Từ cải lương Nam Bộ đến jazz quốc tế, từ những ca khúc về Hà Nội đến các tiết mục múa mang màu sắc dân tộc, sự gặp gỡ cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý trong phát triển đời sống văn hóa đô thị: không chỉ bảo tồn nghệ thuật trong các thiết chế văn hóa, mà còn tạo ra những không gian để nghệ thuật thực sự sống trong cộng đồng.

Từ những sân khấu biểu diễn đến các không gian công cộng bên hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội đang từng bước đưa nghệ thuật gần hơn với đời sống, đưa nguồn lực văn hóa thành những sản phẩm có giá trị nghệ thuật, tạo ra giá trị kinh tế. Để mỗi sân khấu không chỉ là nơi trình diễn tác phẩm, mà trở thành một điểm đến văn hóa; mỗi tác phẩm không chỉ có một đêm diễn, mà có một đời sống; và "Sân khấu Thủ đô" không chỉ là tên gọi, mà từng bước trở thành một dấu ấn trong thương hiệu văn hóa Hà Nội.

Minh Thư