Để sông Hồng thực sự là biểu tượng phát triển mới của Thủ đô

Tọa đàm có sự tham gia của 7 chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu, gồm: GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; GS.TS Lê Văn Nghị, Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về động lực học sông biển, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam; TS Nguyễn Viết Chức, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Văn hóa - Xã hội (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam), nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội; KTS Tô Anh Tuấn, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội; KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam; KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội; KTS Trần Minh Tuấn, Nhóm nghiên cứu Không gian mặt nước Hà Nội.

Tọa đàm mang đến những góc nhìn khác nhau nhưng cùng hướng tới một câu hỏi chung: Làm thế nào để sông Hồng thực sự trở thành biểu tượng phát triển mới của Thủ đô, không chỉ trên bản vẽ quy hoạch mà trong đời sống của thành phố và người dân.

Đưa sông Hồng trở thành trục không gian trung tâm

Phát biểu đề dẫn, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội Nguyễn Minh Đức cho biết, trong lịch sử hình thành và phát triển của Thăng Long - Hà Nội, sông Hồng đã bồi đắp nên những vùng đất, xóm làng, không gian giao thương và các lớp trầm tích văn hóa của Thủ đô.

Nhưng trong quá trình phát triển đô thị, do những yêu cầu đặc thù về phòng, chống lũ, hệ thống đê điều và nhiều điều kiện lịch sử khác, mối quan hệ giữa thành phố với dòng sông dần có những khoảng cách. Nhiều khu vực đô thị phát triển theo hướng "quay lưng ra sông"; hạ tầng khu vực ngoài đê còn thiếu đồng bộ; khả năng tiếp cận dòng sông của người dân hạn chế; những giá trị về cảnh quan, sinh thái, văn hóa cũng như tiềm năng phát triển của khu vực hai bên sông chưa được khai thác tương xứng.

Bởi vậy, việc Hà Nội nghiên cứu Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỉ lệ 1/5000, không đơn thuần là điều chỉnh một đồ án quy hoạch, mà là sự thay đổi trong cách nhìn nhận vị trí của dòng sông đối với cấu trúc phát triển của Thủ đô.

Đó là bước chuyển từ tư duy coi sông Hồng chủ yếu như một ranh giới tự nhiên sang xác lập dòng sông là trục không gian trung tâm; từ đô thị "quay lưng ra sông" sang "quay mặt vào sông"; từ khai thác không gian đơn thuần sang tổ chức một không gian tích hợp giữa đô thị, sinh thái, văn hóa, lịch sử và đời sống cộng đồng.

Tọa đàm được góp phần làm rõ những vấn đề cốt lõi: làm thế nào để thành phố thực sự "quay mặt vào sông"; phát triển nhưng không đánh đổi an toàn và sinh thái; kiến tạo đô thị mới nhưng không đánh mất "hồn sông Hồng"; và đặc biệt, bảo đảm người dân không chỉ là đối tượng chịu tác động mà thực sự trở thành chủ thể và người thụ hưởng thành quả của quy hoạch.

Việc nghiên cứu điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng không đơn thuần là điều chỉnh một đồ án quy hoạch, mà còn là sự thay đổi trong cách nhìn nhận vị trí của dòng sông đối với cấu trúc phát triển của Thủ đô, hướng tới đưa sông Hồng từ một ranh giới tự nhiên trở thành trục không gian trung tâm.

Biểu tượng phát triển mới gắn liền với dòng chảy lịch sử

Tại tọa đàm trực tuyến "Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô", các chuyên gia tập trung trao đổi về quá trình thay đổi tư duy quy hoạch sông Hồng, yêu cầu bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, tổ chức không gian đô thị, cảnh quan và tăng khả năng kết nối người dân với dòng sông.

KTS Tô Anh Tuấn cho rằng, việc đưa sông Hồng trở thành không gian trung tâm đã được đặt ra qua nhiều giai đoạn quy hoạch. Từ năm 1998, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2020, khu vực hai bên sông Hồng đã được xác định là không gian xanh, chủ yếu phục vụ cảnh quan. Đến quy hoạch năm 2011, cách tiếp cận đối với sông Hồng đã được nâng lên, không chỉ là không gian xanh, cảnh quan mà còn trở thành một biểu tượng phát triển.

Phát biểu tại Tọa đàm, KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng cần lưu ý đến yếu tố thủy văn khi lập quy hoạch sông Hồng để làm định hướng cho quá trình phát triển sau này. Đồng thời, phải đặc biệt quan tâm đến các bãi sông - nơi để cho dòng sông thở, thấm nước cũng là nơi dự trữ nước.

Đối với Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, điều quan trọng không chỉ nằm ở tuyến đường giao thông mà còn ở không gian bãi sông, khu vực làng nghề và bãi giữa. Đây là những khu vực có vai trò đối với dòng chảy, khả năng thấm nước và thích ứng với những biến đổi của khí hậu.

Theo GS.TS. NGND Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Hà Nội vốn là một thành phố sông nước, với hệ thống sông, hồ, đầm và bãi tự nhiên rộng lớn. Khu vực sông Hồng cũng là trung tâm của nhiều giai đoạn văn minh lớn của Việt Nam, vì vậy, các giá trị lịch sử, văn hóa và tự nhiên của khu vực này cần được nhìn nhận như một di sản đặc biệt quan trọng.

GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc cho rằng, trong quá khứ, việc đô thị từng "quay lưng" ra sông là cách ứng xử tự nhiên nhằm thích ứng với thiên tai. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, định hướng Hà Nội "quay mặt ra sông" mới là góc nhìn và cách ứng xử đúng đắn.

Đặt người dân ở vị trí trung tâm

TS Nguyễn Viết Chức bày tỏ sự trân trọng đối với những người dân trong diện di dời, đồng thời cho rằng sự chia sẻ cần được thể hiện thông qua việc tổ chức công viên, trường học, thiết chế văn hóa và tạo điều kiện để con em các gia đình tiếp tục tham gia đời sống cộng đồng tại địa bàn quen thuộc. Theo ông, nếu yếu tố văn hóa được lồng ghép trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách, dự án sẽ có thêm điều kiện để bảo đảm hai nền tảng "thuận thiên, thuận lòng người". Vì vậy, trong quá trình triển khai cần tiếp tục lắng nghe người dân, hướng tới mục tiêu để sự phát triển không gian sông Hồng mang lại những giá trị thiết thực cho cộng đồng.

Những trao đổi tại tọa đàm cho thấy, cùng với bài toán tổ chức không gian, hạ tầng và cảnh quan, vấn đề con người cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình hiện thực hóa quy hoạch sông Hồng. Quy hoạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi những thay đổi lớn trong không gian đô thị được chuyển hóa thành chất lượng sống cụ thể. Tái định cư vì thế không phải là phần việc đi sau quy hoạch, mà phải được chuẩn bị đồng thời, thậm chí đi trước - từ quỹ đất, hạ tầng, dịch vụ đến sinh kế và sự gắn kết cộng đồng. Đó cũng là thước đo quan trọng để người dân trở thành chủ thể thụ hưởng của quá trình phát triển.

Ngọc Hân