Đô thị đa mục tiêu – Hướng đi bền vững cho an sinh và tăng trưởng không gian Thủ đô Hà Nội

Trong bối cảnh Hà Nội đang tăng tốc triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn, từ đường vành đai, cầu vượt sông, cải tạo chung cư cũ đến chỉnh trang các khu vực ven sông, mô hình đô thị đa mục tiêu đang dần hiện lên như một lời giải tổng thể cho nhiều bài toán nan giải của quá trình đô thị hóa. Không chỉ mở rộng không gian phát triển, mô hình này còn góp phần tháo gỡ "nút thắt" an sinh đô thị, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô trong dài hạn.

Tháo gỡ bài toán tái định cư – từ "có chỗ ở" đến "ổn định cuộc sống"

Thực tiễn phát triển đô thị cho thấy, mỗi dự án hạ tầng lớn được triển khai đều kéo theo nhu cầu tái định cư với quy mô không nhỏ. Nếu không chủ động chuẩn bị quỹ nhà, tiến độ giải phóng mặt bằng sẽ bị chậm lại; nếu việc bố trí tái định cư thiếu đồng bộ, đời sống người dân dễ rơi vào tình trạng xáo trộn kéo dài.

Trong nhiều năm trước đây, không ít khu tái định cư bộc lộ những hạn chế như vị trí xa trung tâm, thiếu hạ tầng xã hội, tiện ích công cộng chưa hoàn chỉnh, chất lượng xây dựng không đồng đều. Hệ quả là có những khu nhà hoàn thành nhưng tỉ lệ người dân về sinh sống chưa cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư và mục tiêu an sinh.

Đặt trong bối cảnh đó, Hà Nội đã từng bước chuyển hướng tiếp cận, nghiên cứu và triển khai mô hình đô thị đa mục tiêu như một giải pháp căn cơ. Thay vì xây dựng các khu tái định cư đơn lẻ, tách biệt, thành phố hướng tới phát triển những khu đô thị tích hợp nhiều chức năng: nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại được bố trí đan xen, đi kèm hệ thống trường học, cơ sở y tế, dịch vụ thương mại, không gian xanh và hạ tầng giao thông đồng bộ.

Cách làm này giúp người dân tái định cư không bị "đẩy ra rìa" của quá trình phát triển đô thị. Họ tiếp cận đầy đủ các tiện ích xã hội, sinh sống trong những cộng đồng cư dân đa dạng, có điều kiện ổn định sinh kế và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống. Tái định cư vì thế không chỉ dừng lại ở việc bố trí chỗ ở mới, mà trở thành quá trình tái thiết cuộc sống một cách bền vững.

Chủ động quỹ nhà, bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, đô thị đa mục tiêu là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay của Hà Nội. Việc tích hợp nhiều loại hình nhà ở trong cùng một dự án giúp thành phố chủ động hơn trong việc cân đối quỹ nhà, đặc biệt là quỹ nhà phục vụ tái định cư và an sinh xã hội.

"Khi quỹ nhà được tính toán tổng thể ngay từ khâu quy hoạch, công tác giải phóng mặt bằng cho các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị sẽ thuận lợi hơn. Điều này không chỉ giúp bảo đảm tiến độ đầu tư công, mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng đất đô thị", TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh.

Nhiều chuyên gia quy hoạch cũng cho rằng, đô thị đa mục tiêu thể hiện rõ sự chuyển dịch trong tư duy phát triển, lấy con người làm trung tâm. Khi nơi ở mới gắn liền với việc làm, dịch vụ công và hạ tầng xã hội, người dân tái định cư không còn cảm giác bị "hy sinh" cho các dự án, mà trở thành chủ thể cùng hưởng lợi từ quá trình phát triển.

Bình ổn thị trường bất động sản, tạo nguồn cung cân đối

Không chỉ giải quyết bài toán an sinh, mô hình đô thị đa mục tiêu còn góp phần điều tiết thị trường bất động sản – lĩnh vực từng trải qua những giai đoạn biến động mạnh với tình trạng lệch pha cung – cầu.

Hà Nội hiện chịu áp lực lớn về dân số, trong khi quỹ đất nội đô ngày càng hạn hẹp. Nhu cầu nhà ở, đặc biệt là nhà ở phù hợp với người thu nhập trung bình và thấp, không ngừng gia tăng. Trong bối cảnh đó, việc phát triển các khu đô thị đa mục tiêu với cơ cấu hợp lý giữa nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội và nhà ở thương mại giúp bổ sung nguồn cung một cách cân đối hơn.

Khi nguồn cung được mở rộng đúng phân khúc, áp lực tăng giá nhà ở có điều kiện được giảm bớt, thị trường vận hành ổn định và minh bạch hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thu hút các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư phát triển đô thị theo định hướng bền vững.

Định hình không gian phát triển đa trung tâm cho Thủ đô

Giá trị dài hạn của đô thị đa mục tiêu còn thể hiện ở khả năng gắn kết với chiến lược phát triển không gian Thủ đô theo hướng đa trung tâm. Thay vì dồn nén dân cư và hạ tầng vào khu vực lõi, các khu đô thị mới được quy hoạch tại những trục phát triển chiến lược, kết nối thuận lợi với hệ thống giao thông liên vùng.

Tại đó, nhà ở được phát triển đồng bộ với trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại, công viên và các không gian công cộng, hình thành những cực tăng trưởng mới. Cách tiếp cận này không chỉ giảm tải cho khu vực nội đô lịch sử, mà còn tạo động lực phát triển hài hòa giữa các khu vực.

Theo các chuyên gia, đô thị đa mục tiêu chính là công cụ quan trọng để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển Hà Nội đến năm 2030, 2045 – trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại và đáng sống. Khi mỗi dự án được quy hoạch bài bản, tích hợp chức năng và chú trọng không gian công cộng, chất lượng đô thị sẽ được nâng lên một cách thực chất.

Hướng tới phát triển hài hòa, bền vững

Điểm cốt lõi của mô hình đô thị đa mục tiêu nằm ở sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Một dự án không chỉ phục vụ mục tiêu kinh doanh, cũng không chỉ giải quyết an sinh, mà là sự kết hợp đa chiều giữa phát triển kinh tế, ổn định xã hội và nâng cao chất lượng sống.

Thực tiễn triển khai cho thấy, dù còn nhiều bài toán về nguồn lực, quản lý và tổ chức thực hiện, nhưng những khu đô thị đang dần hình thành, từng bước lấp đầy cư dân đã cho thấy hướng đi này là phù hợp. Phía sau mỗi công trình là những nỗ lực lớn về quy hoạch và điều phối, song phía trước là kỳ vọng về các cộng đồng cư dân văn minh, gắn kết và phát triển bền vững.

Mùa xuân luôn gợi mở những khởi đầu mới. Với Hà Nội, lựa chọn phát triển đô thị đa mục tiêu chính là lựa chọn đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách. Mỗi khu đô thị hoàn thành sẽ góp thêm một mảnh ghép cho diện mạo Thủ đô, bồi đắp niềm tin về một Hà Nội hiện đại, nhân văn và đáng sống hơn trong tương lai.

Thùy Chi