Đổi mới tư duy quản lý, mở đường cho công nghiệp văn hóa Thủ đô bứt phá

 Đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng

Tại Hội nghị tập huấn về đổi mới, nâng cao công tác quản lý văn hóa và phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn hiện nay diễn ra mới đây, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài cho biết, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được đánh giá là dấu mốc quan trọng, chuyển mạnh tư duy từ "văn hóa là lĩnh vực tiêu dùng ngân sách" sang "văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển". Trên cơ sở đó, Thành ủy Hà Nội đã cụ thể hóa bằng kế hoạch hành động với 25 chỉ tiêu và 79 nhiệm vụ trọng tâm, thể hiện quyết tâm đưa văn hóa trở thành một trụ cột phát triển bền vững của Thủ đô.

Hà Nội đặt mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, đóng góp từ 9% đến 12% GRDP. Thành phố cũng hướng tới xây dựng tối thiểu 3 thương hiệu quốc tế trong các lĩnh vực như âm nhạc, điện ảnh, lễ hội; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi các không gian di sản như Cổ Loa, Văn Miếu theo hướng tích hợp giá trị văn hóa – sinh thái – sáng tạo.

Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn, nhiều chuyên gia cho rằng khoảng cách giữa mục tiêu và năng lực hiện tại vẫn còn đáng kể. So với các "thủ phủ công nghiệp văn hóa" trong khu vực, Hà Nội chưa hình thành được hệ sinh thái sáng tạo đủ mạnh, thiếu các doanh nghiệp đầu tàu có khả năng dẫn dắt thị trường và vươn ra quốc tế.

Bên cạnh đó, việc khai thác di sản vẫn chủ yếu dừng ở bảo tồn và tham quan, chưa tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Đây là "điểm nghẽn" khiến nguồn lực văn hóa chưa thực sự chuyển hóa thành sức mạnh kinh tế.

Theo ông Phạm Xuân Tài, công tác quản lý văn hóa trên địa bàn vẫn tồn tại không ít hạn chế. Tư duy quản lý ở một số nơi còn nặng tính hành chính, chưa theo kịp yêu cầu của kinh tế sáng tạo, dẫn tới việc "quản lý để kiểm soát" nhiều hơn "quản lý để phát triển".

Hạ tầng số và hệ sinh thái nội dung số phát triển chưa đồng bộ, thiếu các nền tảng phân phối và thương mại hóa sản phẩm văn hóa. Điều này khiến nghệ sĩ và doanh nghiệp sáng tạo gặp khó trong việc tiếp cận thị trường, đặc biệt là thị trường quốc tế.

Cơ chế phối hợp liên ngành và thu hút nguồn lực xã hội hóa còn vướng mắc về thủ tục pháp lý, trong khi đây lại là yếu tố then chốt để phát triển công nghiệp văn hóa. Nguồn nhân lực, cả trong quản lý và sáng tạo, vẫn thiếu kỹ năng số và tư duy thị trường – những năng lực cốt lõi trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Đáng chú ý, áp lực cạnh tranh từ các sản phẩm văn hóa quốc tế ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực sản xuất, phân phối và bảo vệ bản sắc văn hóa trong môi trường số.

Chuyển từ "quản lý" sang "kiến tạo"

Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội nhấn mạnh ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, cần quán triệt sâu sắc quan điểm "con người là trung tâm", coi người dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là đối tượng thụ hưởng. Tư duy quản lý phải chuyển từ "cấp phép, kiểm soát" sang "kiến tạo môi trường, đồng hành và thúc đẩy", qua đó khơi thông nguồn lực xã hội.

Thứ hai, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo gắn với chuyển đổi số toàn diện. Công nghệ số không chỉ là công cụ mà còn là không gian phát triển mới của văn hóa. Việc số hóa di sản, xây dựng hệ sinh thái nội dung số, phát triển các nền tảng sáng tạo sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của ngành.

Thứ ba, tập trung tháo gỡ khó khăn từ cơ sở. Các địa phương cần chủ động rà soát, điều chỉnh các đề án; mạnh dạn đề xuất cơ chế đặc thù để phát triển các không gian sáng tạo và chuỗi sản phẩm văn hóa đặc trưng, gắn với lợi thế riêng.

Một thực tế đặt ra là, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi đi vào đời sống bằng các mô hình cụ thể và cơ chế vận hành rõ ràng. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện thể chế, Hà Nội cần sớm thí điểm các mô hình không gian sáng tạo, khu công nghiệp văn hóa, cũng như cơ chế hợp tác công – tư trong lĩnh vực này.

Khi Hà Nội phát triển, tận dụng tốt nguồn lực di sản, con người và công nghệ, Thủ đô hoàn toàn có thể hình thành những ngành công nghiệp văn hóa có sức lan tỏa, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế quốc gia.

Minh Thư