Festival Thăng Long – Hà Nội 2026: Phát huy giá trị di sản qua không gian nghệ thuật 'Thanh âm Gốm'

Chương trình đưa công chúng đến với một cách cảm nhận mới về di sản làng nghề, khi gốm không chỉ được nhìn ngắm qua hình dáng, màu men mà còn được lắng nghe qua âm thanh, chuyển động và nghệ thuật trình diễn đương đại.

Với tinh thần lấy di sản làm nền tảng, đồng thời thúc đẩy quá trình trao truyền, sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa trong đời sống hôm nay, Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ IIl kết nối di sản với nghệ thuật, giáo dục, du lịch và cộng đồng, góp phần xây dựng những sản phẩm văn hóa mới mang dấu ấn Hà Nội.

Trong dòng chảy đó, Bát Tràng được lựa chọn như một không gian đặc biệt, nơi di sản không chỉ hiện diện trong những hiện vật đã hoàn thành mà vẫn đang được tạo tác, trao truyền và tiếp nối mỗi ngày. Làng gốm Bát Tràng cũng đã được công nhận là thành viên của Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới, khẳng định những giá trị nổi bật của nghề thủ công truyền thống và sức sống sáng tạo của một làng nghề tiêu biểu của Thủ đô.

Từ đất thành hình, từ lửa thành gốm, từ gốm thành thanh âm…

“Thanh âm Gốm” được xây dựng từ một câu hỏi giản dị: Nếu gốm có thể cất tiếng, câu chuyện mà gốm kể về Bát Tràng sẽ như thế nào?

Dưới bàn tay khéo léo của người thợ lành nghề, đất được nhào nặn, tạo tác cùng nước, được tôi luyện qua lửa để hình thành nên một sản phẩm gốm. Nhưng phía sau mỗi dáng gốm, lớp men, hay tiếng ngân khi chạm vào còn là tri thức và kinh nghiệm làng nghề và những giá trị văn hóa được gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ.

Từ ý tưởng ấy, sử dụng Đất – Nước – Lửa làm hệ biểu tượng xuyên suốt, chương trình “Thanh âm Gốm” được xây dựng như một hành trình trải nghiệm liền mạch của các hoạt động kết nối ký ức làng nghề, chất liệu gốm (di sản) với âm nhạc, chuyển động sân khấu, xiếc, múa, nghệ thuật sắp đặt (nghệ thuật) và sự hiện diện của chính những người làm nghề tại Bát Tràng (cộng đồng) – 3 giá trị trung tâm khiến một sản phẩm văn hóa thực sự “sống”, làm nên 2 đêm “hội làng” đặc biệt vào ngày 19 và 20/9/2026 ngay tại làng nghề gốm Bát Tràng, Hà Nội.

Hành trình bắt đầu với “Mở đất”, đưa khán giả bước vào không gian Bát Tràng, khám phá câu chuyện văn hoá gốm, trực tiếp trải nghiệm ẩm thực và cách làm ra một sản phẩm gốm với những hoạt động nặn gốm, vẽ lam. Đồng thời, khán giả sẽ được khám phá lịch sử và không gian sống của một làng nghề vẫn đang tiếp tục vận động cùng thời cuộc.

Tiếp nối là hoạt cảnh “Lửa nghề Bát Tràng”, kết hợp múa với các kỹ thuật xiếc và chuyển động để kể một câu chuyện riêng về nghề gốm Bát Tràng. “Nhất xương, nhì da, thứ ba dạc lò” – chương thứ hai lấy kinh nghiệm truyền đời của nghề gốm nơi này làm trục dẫn dắt, kể câu chuyện về một làng gốm ven sông Hồng, nơi các thao tác nghề được chuyển hóa thành chất liệu sân khấu: từ xử lý đất, tạo cốt, phủ men, xếp và canh lò đến hành trình chở gốm xuôi dòng – dòng sông giao thương, cũng là dòng thời gian, dòng văn hóa.

Ở phần trung tâm, GOm Show – Âm thanh từ gốm đưa khán giả bước vào thế giới âm nhạc được tạo nên từ nhạc cụ được tạo tác thủ công từ gốm, sành. Tác phẩm là kết quả của gần 15 năm nghiên cứu, thử nghiệm chất liệu bản địa của nhóm Đàn Đó, với hơn 30 loại nhạc cụ và vật thể tạo âm, qua đó mở ra một cách cảm nhận khác về chất liệu, văn hóa và ký ức âm thanh: không chỉ bằng hình dáng hay màu men, mà còn bằng chính âm thanh của vật liệu.

Tiếp đến, “Dòng chảy di sản” đưa hai ngôn ngữ nghệ thuật gặp nhau trên cùng một sân khấu. Các nghệ sĩ của “Lửa nghề Bát Tràng” trở lại, hòa cùng GOm Show trong sự kết hợp của múa, xiếc, âm nhạc gốm và cộng đồng. Từ vật thể gốm trung tâm, ánh sáng lan ra toàn bộ không gian, những nghệ sĩ đại diện những nếp người, nếp nghề khác nhau cùng quy tụ lại thành “cộng đồng”, cũng là điểm chạm vỡ oà cảm xúc ở phần kết.

Hành trình khép lại bằng “Trao gửi” – nơi những món quà nhỏ được gửi tặng tới các khách mời đặc biệt. Từ “Mở đất” đến “Trao gửi”, các phần được nối tiếp bằng âm thanh, ánh sáng và chuyển động, để trải nghiệm của khán giả không bị chia cắt thành những tiết mục riêng lẻ, mà vận hành như một dòng chảy xuyên suốt về nghề, người và sức sống tiếp nối của gốm Bát Tràng.

Khi những vật dụng bằng gốm trở thành nhạc cụ

Giữ vai trò trung tâm về âm nhạc là GOm Show – Âm thanh từ gốm, dự án nghệ thuật do nhóm nghệ sĩ Đàn Đó khởi xướng và phát triển trên nền tảng nghiên cứu chất liệu bản địa.

Trong GOm Show, những vật dụng gần gũi như chum, niêu hay các vật thể bằng sành, gốm được nghiên cứu, chế tác và phát triển thành những nhạc cụ có khả năng tạo nên nhiều tầng âm sắc khác nhau. Khán giả có thể bắt gặp trống chum, trống Lãng, chiêng sành, chuông sành, ang xoay, đàn niêu… Những âm thanh vốn ẩn trong vật liệu được người nghệ sĩ đánh thức, khi trầm sâu như vọng lên từ lòng đất, khi trong trẻo, ngân dài, khi lại hòa cùng tiết tấu và chuyển động của sân khấu.

Việc đặt GOm Show ngay tại Bát Tràng vì vậy tạo thêm một lớp ý nghĩa đặc biệt cho tác phẩm: thanh âm từ gốm được trở về với một không gian mà đất, nước, lửa và kỹ nghệ của con người vẫn hiện diện trong đời sống hàng ngày.

Đưa di sản gốm Bát Tràng đến gần công chúng qua góc nhìn sáng tạo mới

Không gian “Thanh âm Gốm” được định hướng không chỉ là nơi đặt một sân khấu biểu diễn. Từ chất liệu gốm, mây, tre, mành và hình ảnh gợi liên tưởng đến lò gốm, dòng nước, làng nghề, toàn bộ khu vực được tổ chức để khán giả từng bước hòa mình vào câu chuyện Bát Tràng. 

Trước chương trình, công chúng có thể tiếp cận những câu chuyện về nghề và sản phẩm gốm; trong chương trình, nghệ sĩ và không gian biểu diễn đưa văn hoá gốm đến gần hơn với người xem, qua ngôn ngữ kể chuyện đặc biệt của nghệ thuật; sau chương trình, hành trình tiếp tục được kết nối với những điểm đến và tư liệu về Bát Tràng.

Cách tiếp cận này cũng thể hiện tinh thần xuyên suốt của Festival Thăng Long – Hà Nội 2026: di sản không chỉ được bảo tồn bằng việc gìn giữ những gì đã có, mà còn cần được tiếp tục thực hành, sáng tạo, trao truyền và tìm thấy những cách thức mới để gặp gỡ công chúng. Tại “Thanh âm Gốm”, người nghệ nhân, nghệ sĩ, cộng đồng địa phương và người xem cùng trở thành những thành tố của một không gian văn hóa chung.

Hai đêm diễn tại Bát Tràng vì thế không chỉ kể câu chuyện về cách đất trở thành gốm. Đó còn là câu chuyện về cách một nghề truyền thống đi qua thời gian: từ bàn tay tới bàn tay, từ ký ức tới hiện tại, từ những vật thể quen thuộc thành một ngôn ngữ nghệ thuật mới. Khi đất, nước và lửa cùng cất lời, thanh âm vang lên không chỉ là tiếng của gốm, mà còn là tiếng của một di sản đang tiếp tục sống.

Minh Thư