Hà Nội đưa chính sách an sinh đến đúng người, đúng thời điểm
(Chinhphu.vn) - Từ rà soát hộ nghèo, mở rộng hỗ trợ bảo hiểm đến số hóa dữ liệu người yếu thế, Hà Nội đang siết trách nhiệm thực thi, hướng tới mục tiêu mọi chính sách an sinh được triển khai đúng đối tượng, kịp thời và phù hợp nhu cầu thực tế.

Hoạt động khám sức khỏe cho người dân góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, hiện thực hóa mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội của TP. Hà Nội. Ảnh: Dương Ngân
Siết trách nhiệm từ cơ sở, không để người yếu thế bị bỏ sót
Một chính sách an sinh chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi xác định đúng người cần hỗ trợ, giải quyết kịp thời những khó khăn phát sinh và bảo đảm quyền lợi của người thụ hưởng. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt trong các chỉ đạo điều hành gần đây của UBND TP. Hà Nội, khi Thủ đô đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội theo hướng chủ động, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.
Ngày 2/11/2026, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Bùi Duy Cường ký ban hành Kế hoạch số 429/KH-UBND về rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2026. Theo đó, các xã, phường phải gửi báo cáo sơ bộ trước ngày 15/11 và báo cáo chính thức trước ngày 30/11/2026, đồng thời công khai danh sách để người dân giám sát.
Điểm đáng chú ý là đợt rà soát được triển khai đồng thời theo hai nội dung, gồm rà soát định kỳ theo chuẩn giai đoạn 2022 đến 2025 và tổng rà soát theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2027 đến 2030. Hai nội dung sử dụng căn cứ đánh giá riêng, nhằm cập nhật chính xác tình hình đời sống, xác định những hộ còn khó khăn hoặc đã thoát nghèo, làm cơ sở thực hiện chính sách phù hợp.
UBND TP. Hà Nội yêu cầu việc rà soát phải được tổ chức đến từng thôn, tổ dân phố, với sự tham gia của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, cán bộ các hội, đoàn thể và những người am hiểu tình hình dân cư.
Người dân được thông tin công khai về tiêu chí, quy trình rà soát và có quyền chủ động đề nghị xem xét nếu nhận thấy gia đình thuộc diện cần hỗ trợ. Cán bộ được phân công phải khảo sát điều kiện sống, tài sản, thành viên gia đình và mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản, thay vì chỉ căn cứ vào thu nhập.
Theo Quyết định số 149/2026/QĐ-UBND ngày 22/10/2026, chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2027 đến 2030 của Hà Nội xác định mức thu nhập làm căn cứ là 3 triệu đồng/người/tháng tại khu vực nông thôn và 3,5 triệu đồng/người/tháng tại khu vực đô thị. Việc công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo còn phải đáp ứng các tiêu chí thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản theo quy định.
Đặc biệt, kết quả rà soát phải được lấy ý kiến cộng đồng trước khi công nhận. Theo quy trình tổng rà soát giai đoạn 2027 đến 2030, kết quả đánh giá cần được ít nhất 50% tổng số người tham dự cuộc họp dân đồng ý. Danh sách dự kiến phải được công khai trong 3 ngày làm việc.
Nếu phát sinh khiếu nại, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm chỉ đạo phúc tra và công khai kết quả phúc tra trong 3 ngày làm việc. Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp được mời chủ trì giám sát quá trình rà soát.
Những quy định này tạo cơ chế kiểm chứng từ cộng đồng, góp phần hạn chế tình trạng bỏ sót người khó khăn hoặc công nhận sai đối tượng. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao tổng hợp kết quả sơ bộ, báo cáo UBND TP. Hà Nội và Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 20/11; báo cáo chính thức của TP phải gửi Bộ trước ngày 15/12/2026.
Trước đó, ngày 26/10/2026, UBND TP. Hà Nội ban hành Kế hoạch số 418/KH-UBND thực hiện Thông báo số 159-TB/VPTW ngày 29/8/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về tình hình thực hiện chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ người yếu thế. Kế hoạch đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý an sinh, trong đó chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu kết nối với dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo hiểm, y tế, giáo dục, thuế và việc làm.

Hà Nội mở rộng diện bao phủ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện, tăng khả năng tiếp cận chính sách an sinh cho người dân. Infographic: Chinhphu.vn
Đáng chú ý, UBND TP. Hà Nội yêu cầu bố trí công chức làm đầu mối thực hiện, theo dõi và phối hợp giải quyết các nhiệm vụ an sinh xã hội tại UBND xã, phường; phân công cán bộ tiếp nhận, xử lý từng trường hợp khó khăn, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng.
Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý theo danh sách sang chủ động nhận diện nhu cầu hỗ trợ. Khi mỗi trường hợp khó khăn có đầu mối chịu trách nhiệm, khả năng phát hiện sớm, giải quyết kịp thời và theo dõi kết quả thực hiện chính sách sẽ được nâng lên.
Theo Kế hoạch số 418/KH-UBND, đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu 100% người yếu thế được lập hồ sơ an sinh xã hội số theo vòng đời, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; 100% người dân có sổ theo dõi sức khỏe điện tử và được khám sức khỏe định kỳ; 100% đối tượng hưởng trợ cấp xã hội được chi trả không dùng tiền mặt.
TP. Hà Nội cũng định hướng xây dựng “Bản đồ rủi ro an sinh xã hội” gắn với danh sách hộ gia đình yếu thế, qua đó chủ động nhận diện các trường hợp có nguy cơ gặp khó khăn. Cùng với đó, Hà Nội sẽ rà soát, hợp nhất các chính sách trợ giúp xã hội có nội dung trùng lặp, tối ưu hóa nguồn lực ngân sách; nghiên cứu điều chỉnh mức chuẩn trợ cấp xã hội hằng tháng và mức hỗ trợ đột xuất phù hợp mức sống tối thiểu thực tế.
Trong lĩnh vực lao động, việc làm, TP. Hà Nội đặt mục tiêu bình quân mỗi năm giải quyết việc làm mới cho 180.000 lao động, duy trì tỷ lệ thất nghiệp chung dưới 2,5%, riêng khu vực thành thị dưới 3%.
Đặc biệt, khi thực hiện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng hoặc chuyển đổi kinh tế, Hà Nội yêu cầu lập phương án đào tạo nghề, chuyển đổi sinh kế và tạo việc làm tại chỗ trước khi thu hồi đất, nhằm hạn chế tác động đến thu nhập, đời sống người dân.
Những định hướng này cho thấy chính sách an sinh đang được gắn với quản trị rủi ro, bảo đảm việc làm và ổn định sinh kế lâu dài, thay vì chỉ tập trung xử lý khó khăn trước mắt.
Mở rộng diện thụ hưởng, huy động nguồn lực chăm lo người dân
Song hành với việc siết chặt trách nhiệm rà soát, TP. Hà Nội đang mở rộng phạm vi hỗ trợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, tạo thêm điều kiện để các nhóm yếu thế tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe và bảo đảm thu nhập khi về già.
Ngày 2/6/2026, HĐND TP. Hà Nội ban hành Nghị quyết số 17/2026/NQ-HĐND, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 19/2025/NQ-HĐND ngày 9/7/2025 về nội dung, mức hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho các đối tượng chính sách xã hội.
Điểm nhấn của chính sách là hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho người từ đủ 60 tuổi đến dưới 75 tuổi chưa có thẻ và không thuộc diện tham gia bảo hiểm y tế bắt buộc.
Theo Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội TP. Hà Nội Vũ Đức Thuật, việc hạ độ tuổi được hỗ trợ từ 70 xuống 60 giúp mở rộng đáng kể phạm vi thụ hưởng. Ước tính, hơn 105.000 người từ đủ 60 đến dưới 70 tuổi thuộc diện này sẽ được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí.
Ông Vũ Đức Thuật nhấn mạnh, điểm nổi bật của Nghị quyết là mở rộng đáng kể phạm vi đối tượng thụ hưởng, đồng thời nâng mức hỗ trợ của TP. Việc bổ sung các nhóm được hỗ trợ bảo hiểm y tế và tăng hỗ trợ bảo hiểm xã hội tự nguyện tạo điều kiện để người dân giảm chi phí chăm sóc sức khỏe, tăng cơ hội bảo đảm thu nhập khi tuổi cao.
Ngoài người cao tuổi, chính sách hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế còn được mở rộng đến nhân viên chăn nuôi, thú y; cộng tác viên dân số; một số nhóm cựu chiến binh, cựu quân nhân; người dân xã đảo Minh Châu; người được chăm sóc tại các cơ sở từ thiện, tôn giáo và Nghệ nhân Hà Nội đủ điều kiện.
Các nhóm đặc thù khác được hỗ trợ bổ sung từ 50% đến 70% mức đóng theo quy định. Đối với bảo hiểm xã hội tự nguyện, TP. Hà Nội bổ sung mức hỗ trợ 30% cho một số nhóm người dân tộc thiểu số, cựu chiến binh, cựu quân nhân và cựu thanh niên xung phong thuộc diện quy định.
Để chính sách đến được với người dân, Bảo hiểm xã hội TP. Hà Nội phối hợp chính quyền địa phương rà soát, lập danh sách, hướng dẫn hồ sơ và tổ chức cấp mới, gia hạn thẻ bảo hiểm y tế.
Tại xã Tây Phương, các đơn vị phối hợp tháo gỡ khó khăn trong xác định đối tượng và hoàn thiện hồ sơ. Xã Phượng Dực tăng cường tư vấn phương thức đóng phù hợp. Xã Thanh Oai triển khai kế hoạch “60 ngày cao điểm”, yêu cầu các đơn vị cung cấp danh sách người thuộc diện hỗ trợ để rà soát, cấp thẻ.
Theo Bảo hiểm xã hội TP. Hà Nội, trong 8 tháng năm 2026, hơn 8,6 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, đạt tỷ lệ bao phủ 96,40% dân số. Việc triển khai các nghị quyết đặc thù của HĐND TP đã hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho 151.584 người, với kinh phí 57,1 tỷ đồng; hỗ trợ bảo hiểm y tế cho 261.095 người, tổng kinh phí 127,5 tỷ đồng.
Bên cạnh nguồn lực ngân sách, công tác an sinh còn nhận được sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, tổ chức và người dân. Tại Chương trình “Chung tay vì người nghèo và an sinh xã hội” TP. Hà Nội năm 2026, Quỹ “Vì người nghèo” Thành phố tiếp nhận đăng ký ủng hộ từ 160 tập thể, cá nhân, với tổng số tiền hơn 77 tỷ đồng.
Bà Bùi Huyền Mai, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hà Nội khẳng định, song hành với phát triển kinh tế, TP. Hà Nội luôn đặc biệt quan tâm chăm lo đời sống nhân dân để thành quả phát triển đến được với “mọi người, mọi nhà”.
Theo bà Bùi Huyền Mai, Mặt trận TP. Hà Nội sẽ phối hợp kết nối các nguồn hỗ trợ đến đúng những hoàn cảnh cần trợ giúp, đồng thời tạo điều kiện để tổ chức, doanh nghiệp theo dõi hiệu quả đóng góp, nâng cao tính thực chất trong công tác giảm nghèo.
Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa tại nhiều địa phương trong Tháng cao điểm “Vì người nghèo” năm 2026, diễn ra từ ngày 17/10 đến 18/11.
Tại xã Sóc Sơn, Quỹ “Vì người nghèo” vận động được hơn 1,265 tỷ đồng trong năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026, đã chi hơn 912 triệu đồng hỗ trợ các hộ khó khăn. Trong đợt cao điểm, xã quyết định trích 270 triệu đồng hỗ trợ xây mới hai nhà đại đoàn kết, sửa chữa một nhà và trao 10 máy tính học tập.
Tại xã Đoài Phương, 9 tháng đầu năm 2026, địa phương vận động hơn 608 triệu đồng, phối hợp hỗ trợ xây mới, sửa chữa bảy nhà đại đoàn kết với kinh phí 550 triệu đồng. Chương trình “Mẹ đỡ đầu” tiếp tục đồng hành cùng 23 trẻ mồ côi, với kinh phí 144 triệu đồng.
Tại phường Phú Thượng, Mặt trận và các tổ chức thành viên đã trao 1.659 suất quà Tết trị giá gần 1,4 tỷ đồng trong 9 tháng. Trong khi đó, phường Việt Hưng yêu cầu các tổ dân phố rà soát kỹ hoàn cảnh từng hộ, đề xuất hình thức hỗ trợ phù hợp, từ nhà ở, sinh kế đến chăm sóc y tế, học tập.
Từ những căn nhà đại đoàn kết, tấm thẻ bảo hiểm y tế đến hồ sơ an sinh số, các chính sách đang từng bước hình thành mạng lưới hỗ trợ đa tầng, gắn trách nhiệm của chính quyền với sự tham gia của cộng đồng.
Với mục tiêu đến năm 2045 xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiệm cận chuẩn mực các quốc gia phát triển có thu nhập cao, Hà Nội đang hướng tới phương thức quản trị công khai, minh bạch, có khả năng ứng phó linh hoạt trước rủi ro.
Trong tiến trình ấy, hiệu quả an sinh cần được đo bằng khả năng phát hiện đúng hoàn cảnh khó khăn, đưa nguồn lực đến kịp thời và tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, từng bước vươn lên bền vững.
Minh Anh