Hà Nội mở đường cho đổi mới sáng tạo bằng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát

Không gian thử nghiệm để tháo gỡ những "điểm nghẽn" của đổi mới sáng tạo

Theo UBND TP. Hà Nội, cơ sở thực tiễn quan trọng nhất để xây dựng Nghị quyết quy định về thử nghiệm có kiểm soát và vừa được HĐND Thành phố thông qua là yêu cầu cấp bách phải tạo ra mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực văn hóa và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong bối cảnh đó, nhiều công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới đang xuất hiện với khả năng giải quyết những bài toán lớn của Thủ đô như giao thông, môi trường, y tế, giáo dục, quản trị đô thị, dữ liệu, dịch vụ công, văn hóa và kinh tế số. Tuy nhiên, các sáng kiến này thường gặp rào cản khi triển khai do khuôn khổ pháp luật hiện hành chưa có quy định tương ứng hoặc chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.

Thực tế cho thấy, nếu không có cơ chế thử nghiệm trong phạm vi và điều kiện được kiểm soát chặt chẽ, Hà Nội sẽ gặp khó khăn trong việc thu hút các giải pháp công nghệ mới, thiếu cơ sở đánh giá rủi ro trên dữ liệu thực tế cũng như thiếu căn cứ khoa học để đề xuất hoàn thiện chính sách. Ngược lại, nếu cho phép triển khai đại trà các mô hình mới khi chưa được kiểm chứng, nguy cơ phát sinh rủi ro liên quan đến an toàn, dữ liệu, quyền lợi người dùng, tài sản công, cạnh tranh thị trường và trách nhiệm pháp lý là rất lớn.

Năm 2025, Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 29/2025/NQ-HĐND về thử nghiệm có kiểm soát. Đây được xem là bước đi đầu tiên nhằm tạo nền tảng cho hoạt động sandbox trên địa bàn. Tuy nhiên, Luật Thủ đô năm 2026 đã mở rộng phạm vi và bổ sung nhiều nội dung mới như cơ chế hỗ trợ, tài trợ, sử dụng dữ liệu, hạ tầng và tài sản công phục vụ thử nghiệm; chính sách ưu tiên mua sắm công và hỗ trợ phát triển thị trường đối với các dự án thử nghiệm thành công. Những yêu cầu mới này đòi hỏi phải xây dựng một Nghị quyết mới để thay thế và hoàn thiện hành lang pháp lý hiện có.

Theo UBND Thành phố, việc ban hành Nghị quyết mới nhằm thiết lập trình tự, thủ tục thống nhất và minh bạch cho toàn bộ vòng đời của hoạt động thử nghiệm, từ cấp phép, gia hạn, điều chỉnh, tạm dừng, chấm dứt đến công nhận hoàn thành; đồng thời bảo vệ người tham gia thử nghiệm, dữ liệu cá nhân, dữ liệu công, tài sản công và lợi ích cộng đồng. Đây cũng là cơ sở để tổng kết thực tiễn, kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Bảo đảm cân đối giữa đổi mới sáng tạo và quản lý nhà nước

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là phần đánh giá tính cân đối, hợp lý của việc ban hành văn bản. Theo đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát không được thiết kế để thay thế hoặc làm vô hiệu các quy định hiện hành của Trung ương, mà chỉ tạo ra không gian thử nghiệm giới hạn về thời gian, địa điểm, đối tượng và phạm vi áp dụng.

Thành phố xác định rõ nguyên tắc "thận trọng nhưng không cản trở đổi mới". Các dự án tham gia sandbox chỉ được xem xét trên cơ sở hồ sơ cụ thể, qua quá trình thẩm định, lấy ý kiến cơ quan chuyên môn và quyết định của UBND Thành phố. Việc tạm thời không áp dụng một số quy định pháp luật chỉ được thực hiện trong phạm vi được kiểm soát và đối với từng dự án cụ thể.

Đặc biệt là không áp dụng cơ chế thử nghiệm đối với các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, bí mật nhà nước, trật tự an toàn xã hội, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tính mạng và sức khỏe con người hoặc các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước. Điều này nhằm bảo đảm cơ chế đổi mới sáng tạo không tạo ra "vùng trống pháp lý" ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia và quyền lợi của người dân.

Mở rộng đối tượng tham gia, hoàn thiện cơ chế phù hợp với Luật Thủ đô

Đối tượng áp dụng được mở rộng, bao gồm các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức được giao nhiệm vụ tiếp nhận, thẩm định, hướng dẫn và giám sát hoạt động thử nghiệm; các tổ chức, doanh nghiệp được thành lập và hoạt động hợp pháp tại Việt Nam có nhu cầu đề xuất thử nghiệm; cùng với người tham gia thử nghiệm, người sử dụng sản phẩm, dịch vụ thử nghiệm, cộng đồng dân cư và các bên liên quan.

Nghị quyết bao quát toàn bộ vòng đời của hoạt động thử nghiệm. Các quy định không chỉ tập trung vào điều kiện, tiêu chí và thủ tục cấp phép, mà còn mở rộng sang cơ chế giám sát, bảo vệ người tham gia, chính sách hỗ trợ, tài trợ, cũng như các chính sách hậu thử nghiệm nhằm thương mại hóa và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Điểm mới nổi bật là việc cho phép sử dụng có thời hạn cơ sở dữ liệu, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng số, nền tảng số, không gian thử nghiệm và tài sản công để phục vụ hoạt động sandbox. Bên cạnh đó, các dự án được đánh giá đạt hiệu quả có thể được xem xét ưu tiên đưa vào danh mục mua sắm công, đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đầu tư từ ngân sách Thành phố, đồng thời được hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối nhà đầu tư, tiêu chuẩn hóa, kiểm định, bảo hộ sở hữu trí tuệ và thương mại hóa sản phẩm.

Đánh giá về sự phù hợp với Luật Thủ đô, UBND TP. Hà Nội khẳng định Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa khoản 1 Điều 19 Luật Thủ đô năm 2026, bảo đảm các giới hạn về thời gian, không gian, đối tượng và cơ chế kiểm soát rủi ro. Dự thảo đồng thời bảo vệ quyền con người, quyền công dân, dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh và quyền sở hữu trí tuệ.

Các quy định của dự thảo cũng bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, công nghiệp công nghệ số, ngân sách nhà nước, quản lý tài sản công, dữ liệu, an toàn thông tin, đấu thầu, đầu tư công và mua sắm công. Đồng thời, chính sách hậu thử nghiệm được thiết kế theo nguyên tắc tuân thủ pháp luật hiện hành và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Đáng chú ý, dự thảo dành riêng một phần để đánh giá tác động đối với quyền con người, quyền cơ bản của công dân, công bằng xã hội và phát triển bền vững. Theo đó, hoạt động thử nghiệm phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch; có cơ chế tiếp nhận khiếu nại, xử lý rủi ro, khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại. Các dự án thử nghiệm được định hướng giải quyết các bài toán lớn của Thủ đô, góp phần phát triển bền vững nhưng không làm ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia hoặc quy luật thị trường.

Gia Huy