Hà Nội phát triển hạ tầng xanh đô thị với tầm nhìn 100 năm

UBND thành phố Hà Nội vừa phê duyệt Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước trên địa bàn thành phố. Đây là bước chuyển trong định hướng phát triển hạ tầng xanh, từ quản lý các công trình, không gian riêng lẻ sang xây dựng hệ thống sinh thái đô thị đồng bộ, đa chức năng, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trần Hữu Bảo, Đề án không chỉ hướng tới tăng diện tích cây xanh mà còn đặt trọng tâm vào chất lượng cảnh quan, an toàn đô thị, khả năng tiếp cận không gian công cộng và ứng dụng công nghệ trong quản lý.

Chuyển từ trồng cây sang quản trị hạ tầng xanh đô thị

Những năm qua, Hà Nội đã dành nhiều nguồn lực phát triển cây xanh, cải tạo công viên, vườn hoa và chỉnh trang cảnh quan. Tuy nhiên, hệ thống hạ tầng xanh vẫn còn những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển đô thị.

Theo ông Trần Hữu Bảo, việc phát triển cây xanh trước đây chủ yếu tập trung vào đất cây xanh sử dụng công cộng, chưa chú trọng đầy đủ đến cây xanh sử dụng hạn chế và cây xanh chuyên dụng.

Trong điều kiện quỹ đất đô thị ngày càng khan hiếm, việc tích hợp cây xanh với hạ tầng kỹ thuật và không gian công cộng sẽ giúp sử dụng đất hiệu quả hơn, đồng thời đáp ứng nhiều nhu cầu của người dân.

Đặc biệt, những thiệt hại do bão Yagi năm 2024 cho thấy yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ phương thức quản lý thiên về xử lý sự cố sang chủ động đánh giá sức khỏe, kiểm soát rủi ro và phòng ngừa nguy cơ cây gãy, đổ.

Trên cơ sở đó, Đề án xác định cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước là hạ tầng sinh thái thiết yếu, giữ vai trò cốt lõi trong cấu trúc đô thị.

Thay vì phát triển manh mún theo từng dự án, Hà Nội hướng tới tổ chức mạng lưới không gian xanh đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm, kết nối cây xanh đường phố với hệ thống sông, hồ, hành lang sinh thái, vành đai xanh và các không gian công cộng.

Định hướng này gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, trong đó hệ thống sông Hồng, sông Đuống và các trục cảnh quan đô thị giữ vai trò quan trọng trong kết nối không gian xanh toàn thành phố.

Mở rộng công viên, vườn hoa từ các quỹ đất chưa sử dụng hiệu quả

Một trong những mục tiêu quan trọng của Đề án là đến năm 2030 nâng diện tích cây xanh đô thị đạt trên 10m²/người, tiến tới các chuẩn mực cao hơn, khoảng 17-23m²/người theo định hướng chiến lược dài hạn.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội, diện tích cây xanh chỉ là một chỉ tiêu. Điều quan trọng hơn là hình thành hệ thống hạ tầng xanh đồng bộ, an toàn, có bản sắc và dễ tiếp cận để người dân thực sự được thụ hưởng.

Để thực hiện mục tiêu này, thành phố sẽ rà soát các quỹ đất xen kẹt, đất sau di dời cơ sở sản xuất, kho bãi, trụ sở cũ và đất công cộng chưa được sử dụng hiệu quả nhằm bổ sung công viên, vườn hoa và không gian mở phục vụ cộng đồng.

Đặc biệt, các khu dân cư mật độ cao, khu vực thiếu cây xanh sẽ được ưu tiên phát triển những khoảng xanh quy mô nhỏ, góp phần cải thiện môi trường sống và tạo thêm địa điểm sinh hoạt công cộng.

Đề án hướng tới mô hình đô thị thông minh, đô thị 15 phút, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thuận lợi các không gian xanh và tiện ích thiết yếu.

Cùng với mở rộng diện tích, Hà Nội sẽ cải tạo các công viên, vườn hoa hiện hữu theo hướng đa chức năng, kết hợp cây xanh, mặt nước, đường dạo, khu vui chơi, thể dục thể thao và sinh hoạt cộng đồng.

Việc thiết kế công viên, vườn hoa sẽ chú trọng hạn chế các công trình xây dựng cứng làm giảm diện tích cây xanh, đồng thời tăng khả năng thấm, trữ và điều tiết nước mưa.

Thành phố cũng định hướng phát triển cây xanh đường phố, mái xanh, vườn trên mái, tường cây, thảm xanh thấm nước và các giải pháp thoát nước mưa bền vững.

Những giải pháp này nhằm góp phần giảm nguy cơ ngập úng, hạn chế hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, cải thiện môi trường và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về nguồn lực, Đề án chưa xác định tổng kinh phí cố định do đang được xây dựng theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Kinh phí sẽ được cụ thể hóa theo từng chương trình, dự án và khả năng cân đối nguồn lực trong từng giai đoạn. Ngân sách nhà nước tập trung cho các nhiệm vụ thiết yếu, đồng thời huy động các nguồn vốn hợp pháp khác, bảo đảm lợi ích công cộng.

Số hóa quản lý cây xanh, thay thế cây nguy hiểm

Bên cạnh phát triển không gian xanh, Hà Nội xác định đổi mới công tác quản lý, chăm sóc và bảo tồn cây xanh là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030.

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trần Hữu Bảo, thành phố sẽ từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số, quản lý đến từng cá thể cây, theo dõi lịch chăm sóc, cắt tỉa, kiểm tra an toàn và cảnh báo sớm nguy cơ mất an toàn.

Đối với cây cổ thụ, cây quý hiếm, cây di sản và cây có giá trị lịch sử, văn hóa, thành phố sẽ lập hồ sơ quản lý, thống kê, đánh số, đánh giá chất lượng và khoanh vùng bảo vệ.

Công tác chăm sóc chuyên sâu được thực hiện thông qua cải tạo đất vùng rễ, xử lý sâu bệnh, theo dõi sinh trưởng, gia cố thân, cành và kiểm soát hoạt động xây dựng, đào đắp xung quanh cây.

Về lâu dài, Đề án định hướng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo để nhận diện sớm nguy cơ gãy, đổ, sâu bệnh và những dấu hiệu suy giảm sức khỏe cây xanh.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đặt mục tiêu di dời, thay thế từ 90-100% số cây nguy hiểm thuộc diện cần xử lý, cây chiếm dụng vỉa hè; đồng thời thay thế toàn bộ các chủng loại cây bóng mát không phù hợp với đường phố đô thị.

Việc trồng mới sẽ ưu tiên các giống cây bản địa có khả năng chống chịu cao, đồng bộ về chủng loại và cảnh quan, phù hợp với đặc điểm từng tuyến phố. Song song với đó, thành phố sẽ phát triển phần mềm quản lý trên nền tảng hệ thống thông tin địa lý (GIS), tích hợp dữ liệu và kết nối cộng đồng thông qua ứng dụng trên thiết bị di động.

Người dân, doanh nghiệp có thể tham gia đề xuất đầu tư công viên, vườn hoa theo hình thức xã hội hóa, đăng ký trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh trên nền tảng công nghệ số.

Hình thành mạng lưới không gian xanh mang bản sắc Thủ đô

Trong giai đoạn 2026-2030, Sở Xây dựng Hà Nội sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, tiêu chí, hướng dẫn kỹ thuật và mô hình tổ chức không gian xanh phù hợp từng khu vực.

Cùng với kiểm soát chỉ tiêu cây xanh trong các dự án phát triển đô thị, thành phố sẽ đầu tư các công viên chuyên đề mới, cải tạo công viên hiện hữu, phát triển cây xanh trên các trục giao thông và không gian công cộng gắn với trục cảnh quan sông Hồng.

Đáng chú ý, Đề án lựa chọn thí điểm tổ chức cảnh quan trên trục Tràng Tiền - Tràng Thi - Điện Biên Phủ - Hoàng Diệu - đường Thanh Niên, từng bước hình thành mô hình để nhân rộng.

Theo ông Trần Hữu Bảo, định hướng "rừng trong Thành phố - Thành phố trong rừng" không đơn thuần là trồng thêm nhiều cây mà hướng tới xây dựng mạng lưới sinh thái liên hoàn, kết nối cây xanh, công viên, vườn hoa, sông hồ và không gian công cộng.

Thông qua Đề án, Hà Nội hướng tới hình thành hệ thống hạ tầng xanh an toàn, đồng bộ, dễ tiếp cận, vừa bảo tồn bản sắc cảnh quan Thủ đô, vừa nâng cao chất lượng môi trường sống, đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị bền vững trong dài hạn.

Thùy Chi