Hành trình Thăng Long Tứ trấn: Đổi mới trải nghiệm tại các Di tích Quốc gia đặc biệt

Thăng Long Tứ trấn – Những "chứng nhân" lịch sử ngàn năm

Từ nhiều thế kỷ trước, để trấn giữ và bảo vệ kinh thành, cha ông ta đã xây dựng bốn ngôi đền linh thiêng ở bốn hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, tạo nên hệ thống Thăng Long Tứ trấn độc đáo. Đây không chỉ là những công trình kiến trúc tín ngưỡng tiêu biểu mà còn là những "chứng nhân lịch sử" phản ánh quá trình hình thành, bản sắc văn hóa và đời sống tinh thần của người Hà Nội qua nhiều thế kỷ. Đền Bạch Mã (Trấn Đông) nằm tại phố Hàng Buồm được coi là ngôi đền cổ nhất trong "Tứ trấn", thờ thần Long Đỗ - vị Thành hoàng của kinh thành Thăng Long.

Đền Voi Phục (Trấn Tây) tọa lạc trong khuôn viên công viên Thủ Lệ, thờ Linh Lang Đại Vương, người có công đánh giặc thời Lý. Tên gọi của đền gắn liền với hình ảnh đôi voi đá quỳ phục trước cổng, biểu tượng cho sức mạnh bảo vệ kinh thành.

Đền Kim Liên (Trấn Nam) thờ Cao Sơn Đại Vương, vị thần gắn với tín ngưỡng thờ núi của người Việt cổ. Tại đây hiện còn lưu giữ tấm bia đá lớn "Cao Sơn Đại Vương thần từ bi minh tịnh tự" do sử thần Lê Tung soạn năm 1510, một hiện vật vô cùng quý giá.

Đền Quán Thánh (Trấn Bắc) thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, vị thần trấn giữ phương Bắc theo Đạo giáo. Điểm nhấn đặc sắc nhất là tượng đồng Huyền Thiên Trấn Vũ cao gần 4 mét, nặng khoảng 4 tấn, một kiệt tác đúc đồng từ thế kỷ XVII, cùng hệ thống cây muỗm cổ thụ hơn 300 năm tuổi.

Luồng sinh khí mới từ sự sáng tạo và công nghệ

Dù sở hữu giá trị lịch sử đồ sộ, nhưng việc kết nối các điểm di tích này để tạo thành một sản phẩm du lịch hấp dẫn vẫn là một thách thức lớn trong nhiều năm qua. Trước thực tế đó, Sở Du lịch Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 17/KH-SDL nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và xây dựng tuyến du lịch kết nối Đền Ngọc Sơn với Tứ trấn Thăng Long.

Điểm mới đột phá của tour du lịch này chính là việc áp dụng hình thức trải nghiệm tương tác thông qua mật mã và câu đố. Mỗi du khách khi tham gia sẽ nhận được một thẻ tham quan đặc biệt, trên đó chứa đựng các mật mã để giải mã các câu chuyện văn hóa theo thứ tự. Cách làm này biến hành trình tham quan thành một cuộc khám phá thú vị, thôi thúc sự tò mò và giúp du khách lắng nghe câu chuyện di sản một cách chủ động hơn.

Bên cạnh đó, việc tương tác trực tiếp với đội ngũ hướng dẫn viên và những người làm việc tại di tích cũng tạo nên sự hấp dẫn riêng cho hành trình. Các chuyên gia cũng đề xuất đưa thêm ứng dụng công nghệ và các hoạt động trải nghiệm văn hóa ban đêm để làm phong phú thêm bộ sản phẩm này.

Kết nối di sản với nhịp sống đô thị hiện đại

Không chỉ bó hẹp trong không gian của các ngôi đền, sản phẩm du lịch mới còn mở rộng thành các tour đi bộ khám phá văn hóa Thủ đô.

Một hành trình tiêu biểu được gợi ý là Đền Bạch Mã - Ngôi nhà di sản 87 Mã Mây - Cà phê Giảng - Đền Bà Kiệu. Trong hành trình này, du khách không chỉ được tìm hiểu giá trị lịch sử mà còn được tham gia các hoạt động trải nghiệm thực tế đầy thú vị như trải nghiệm nặn tò he với hình bạch mã tại đền Bạch Mã; tìm hiểu cuộc sống đặc trưng của người Hà Nội đầu thế kỷ XX và trải nghiệm ướp trà sen tại Ngôi nhà di sản 87 Mã Mây; thưởng thức và tìm hiểu quy trình pha chế cà phê trứng – thương hiệu nổi tiếng từ năm 1946 tại Cà phê Giảng; chiêm ngưỡng vẻ đẹp của đền Quán Thánh từ một góc nhìn hoàn toàn mới trên gác chuông cổ, một không gian lần đầu tiên được mở cửa cho khách tham quan với số lượng giới hạn để đảm bảo an toàn.

Để tăng thêm dấu ấn cho chuyến đi, hệ thống quà tặng đặc trưng cũng đã được hình thành, bao gồm tượng Bạch Mã bằng gốm, đôi voi phục, đôi đèn đồng hay tấm bình phong có hình hổ phù. Đây là những vật phẩm mang đậm dấu ấn của từng di tích, giúp du khách lưu giữ kỷ niệm về hành trình "chạm" vào hồn cốt kinh thành xưa.

Xây dựng hệ sinh thái sản phẩm du lịch bền vững

Theo ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội, việc tổ chức lại tuyến du lịch này không đơn thuần là hoàn thiện bài thuyết minh mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái sản phẩm du lịch di sản. Trong đó, di tích đóng vai trò hạt nhân, các doanh nghiệp lữ hành là cầu nối, và sự tham gia của các chuyên gia, chính quyền địa phương cùng đơn vị quản lý di tích là nhân tố đồng hành xuyên suốt.

Giá trị của sản phẩm không nằm ở số lượng điểm đến, mà ở khả năng tạo nên cảm xúc và trải nghiệm văn hóa chân thực cho du khách. Việc nâng cấp tour Tứ trấn Thăng Long với khẩu hiệu "Đến Hà Nội nhất định phải đến Thăng Long Tứ trấn" được kỳ vọng sẽ tạo ra điểm nhấn đặc sắc, khẳng định thương hiệu du lịch Thủ đô là "An toàn - Thân thiện - Chất lượng - Hấp dẫn".

Trong thời gian tới, Sở Du lịch Hà Nội sẽ tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, hướng dẫn viên tại điểm để nâng cao chất lượng thuyết minh, kể những câu chuyện di sản một cách cuốn hút nhất. Những nỗ lực này không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa mà còn đưa du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của thành phố.

Minh Anh