Kiểm soát dịch hại, bảo vệ hơn 13.500ha lúa trỗ trong điều kiện thời tiết phức tạp

Theo Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội Lưu Thị Hằng, hiện nay lúa trên địa bàn thành phố đang tập trung ở giai đoạn làm đòng đến chín sữa. Diện tích lúa đã trỗ đạt hơn 13.500ha, phân bố tại nhiều địa phương. Đây là giai đoạn sinh trưởng có ý nghĩa quyết định đến năng suất, đồng thời cũng là thời điểm các đối tượng sâu bệnh dễ phát sinh gây hại.

Thực tế cho thấy, ngay từ đầu vụ, một số loại bệnh như bạc lá, đốm sọc vi khuẩn đã xuất hiện. Đặc biệt, bệnh đạo ôn tiếp tục được xác định là đối tượng nguy hiểm cần theo dõi sát từ nay đến cuối vụ. Hiện bệnh đạo ôn lá và khô vằn có tỉ lệ nhiễm phổ biến từ 3-5%, một số nơi cao hơn. Đáng lưu ý, sâu bệnh năm nay xuất hiện sớm hơn nhiều năm trước, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng lớn đến năng suất nếu không được kiểm soát kịp thời.

Ở thời điểm hiện tại, trà lúa xuân sớm tại các địa phương đã bước vào giai đoạn đòng già, trỗ bông; trong khi trà muộn đang ở thời kỳ phân hóa đòng, làm đòng. Đây là giai đoạn "bản lề" trong quá trình sinh trưởng của cây lúa, quyết định trực tiếp đến năng suất và sản lượng cuối vụ.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của cây trồng, các đối tượng dịch hại như sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân, bệnh khô vằn, đạo ôn… cũng có điều kiện thuận lợi để phát sinh, phát triển. Những ngày gần đây, thời tiết nắng mưa đan xen, kèm theo gió mạnh đã tác động không nhỏ đến nhiều diện tích lúa, làm gia tăng nguy cơ sâu bệnh bùng phát.

Trước tình hình đó, Trung tâm Dịch vụ xã Phú Nghĩa đã khuyến cáo người dân khẩn trương triển khai các biện pháp khắc phục hậu quả sau mưa giông. Trong đó, việc tiêu thoát nước nhanh được đặt lên hàng đầu nhằm tránh tình trạng ngập úng kéo dài. Những diện tích lúa bị đổ cần được dựng và buộc lại kịp thời để bảo đảm khả năng sinh trưởng.

Bên cạnh đó, việc vệ sinh đồng ruộng, làm sạch cỏ dại, tạo độ thông thoáng cũng góp phần hạn chế môi trường phát sinh sâu bệnh. Không chỉ cây lúa, các loại cây trồng khác cũng chịu tác động của thời tiết bất lợi. Đối với cây ngô, Trung tâm Dịch vụ xã Phú Nghĩa khuyến cáo người dân nhanh chóng thu hoạch những diện tích đã đến kỳ; đồng thời dựng lại những cây bị đổ nhưng còn khả năng phục hồi.

Với cây rau màu, việc thu hoạch kịp thời những diện tích đủ điều kiện, kể cả những diện tích bị dập nát nhưng vẫn có thể sử dụng, sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại. Song song với đó, cần khẩn trương tiêu thoát nước cho các diện tích bị ngập úng để bảo vệ bộ rễ và hạn chế bệnh phát sinh.

Sau mưa, một số đối tượng sâu bệnh cần đặc biệt chú ý như sâu cuốn lá nhỏ, nhất là trên những diện tích lúa trỗ muộn, khu vực gần đường, gần trang trại. Rầy nâu, rầy lưng trắng cũng được dự báo sẽ phát sinh mạnh, đặc biệt là rầy cám dự kiến nở rộ từ ngày 05-10/5/2026 trên những diện tích cấy dày, trũng hoặc đã bị bệnh khô vằn.

Bên cạnh đó, bệnh đạo ôn cần được theo dõi chặt chẽ tại những diện tích đã nhiễm nhưng chưa được xử lý, đặc biệt trên các giống mẫn cảm như TBR 225, lúa nếp, lúa thơm.

Ngành chuyên môn khuyến cáo nông dân cần tăng cường thăm đồng, phát hiện sớm các ổ sâu bệnh để xử lý kịp thời. Việc áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) cần được thực hiện nghiêm túc; chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi cần thiết và tuân thủ nguyên tắc "4 đúng".

Tương tự, tại phường Chương Mỹ, UBND phường cũng đã ban hành văn bản chỉ đạo tăng cường công tác phòng, trừ sâu bệnh hại lúa từ nay đến cuối vụ.

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, lúa trên địa bàn phường hiện đang ở giai đoạn đòng già - trỗ bông; trà trung và trà muộn bước vào thời kỳ phân hóa đòng. Đây là thời điểm có ý nghĩa quyết định đến năng suất, trong khi dự báo thời tiết tiếp tục diễn biến phức tạp với nắng nóng xen kẽ mưa rào, giông lốc.

Kết quả điều tra bước đầu cho thấy một số đối tượng sinh vật gây hại đã xuất hiện với mức độ từ nhẹ đến trung bình. Trong đó, bệnh đạo ôn lá gây hại cục bộ trên các giống như J02, nếp thơm, TBR225, BC15… với tỉ lệ phổ biến 1-3% số lá. Bệnh khô vằn phát sinh trên một số diện tích trà sớm, đặc biệt ở những ruộng bón thừa đạm, với tỉ lệ trung bình 5-7% dảnh, nơi cao 15-20%. Bệnh bạc lá - đốm sọc vi khuẩn gây hại nhẹ với tỉ lệ khoảng 2-4% lá, cục bộ 8-12% lá và có xu hướng gia tăng sau các đợt mưa giông.

Ngoài ra, chuột gây hại rải rác với tỉ lệ 2-4%, có nơi lên tới 10-15%. Đáng chú ý, sâu đục thân bướm hai chấm lứa 2 đang bước vào thời kỳ vũ hóa rộ, tiềm ẩn nguy cơ gây hại trên diện rộng nếu không được kiểm soát kịp thời.

Đồng bộ giải pháp, nâng cao hiệu quả phòng trừ

Trước diễn biến trên, UBND phường Chương Mỹ yêu cầu các đơn vị, địa phương tăng cường kiểm tra đồng ruộng, theo dõi sát tình hình sâu bệnh để chủ động triển khai các biện pháp phòng, trừ. Việc phân loại các trà lúa, xác định diện tích gieo cấy giống nhiễm cần được thực hiện rõ ràng để có giải pháp phù hợp.

Cùng với đó, việc duy trì mực nước hợp lý trên ruộng được coi là giải pháp quan trọng giúp cây lúa tăng khả năng chống chịu. Công tác tuyên truyền, hướng dẫn nông dân nhận diện sâu bệnh và áp dụng các biện pháp phòng trừ đúng kỹ thuật cũng được đẩy mạnh.

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải tuân thủ đúng quy định về liều lượng, thời điểm; đồng thời thực hiện thu gom, xử lý bao bì sau sử dụng đúng nơi quy định, bảo đảm an toàn môi trường.

Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường cử cán bộ kỹ thuật bám sát cơ sở, hướng dẫn các hợp tác xã và tổ dân phố triển khai đồng bộ các biện pháp phòng trừ; đồng thời tổng hợp, báo cáo tình hình dịch hại theo quy định.

Các hợp tác xã nông nghiệp và tổ trưởng tổ dân phố được yêu cầu tăng cường bám địa bàn, phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn nông dân thực hiện đúng quy trình kỹ thuật nhằm bảo đảm hiệu quả và an toàn trong phòng, trừ sâu bệnh.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết, trong thời gian tới, thời tiết tiếp tục có nắng nóng xen kẽ mưa rào và dông, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều đối tượng sâu bệnh phát sinh như sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân hai chấm, rầy các loại, bệnh đạo ôn, khô vằn, bạc lá, đốm sọc vi khuẩn.

Do đó, các địa phương cần tăng cường công tác điều tra, dự tính, dự báo và hướng dẫn phòng trừ kịp thời, hiệu quả. Đồng thời, cần kiểm tra, giám sát chặt chẽ thị trường vật tư nông nghiệp, bảo đảm cung ứng đầy đủ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chất lượng, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Trong bối cảnh thời tiết diễn biến khó lường, việc chủ động phòng, trừ sâu bệnh không chỉ giúp bảo vệ năng suất vụ xuân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp bền vững. Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và người dân, mục tiêu bảo vệ an toàn diện tích lúa đang trỗ hoàn toàn có thể đạt được, tạo tiền đề cho một vụ mùa thắng lợi.

Thiện Tâm