Luật Thủ đô 2026: Đầu tư hiệu quả ngân sách cho các trường nghề

Không đầu tư dàn trải, trùng lặp trang thiết bị

Đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp thường đòi hỏi nguồn kinh phí lớn, nhất là đối với những ngành cần nhà xưởng, phòng thí nghiệm và thiết bị thực hành chuyên dụng. Trong khi đó, công nghệ sản xuất thay đổi nhanh, nhiều loại máy móc có thể trở nên lạc hậu chỉ sau một thời gian sử dụng. Vì vậy, lựa chọn đúng hạng mục đầu tư, phù hợp với nhu cầu đào tạo là vấn đề được Hà Nội chú trọng khi triển khai các chính sách phát triển giáo dục nghề nghiệp.

Nghị quyết số 28/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 của HĐND thành phố Hà Nội quy định chính sách đầu tư, hỗ trợ cơ sở vật chất, trang thiết bị đối với các cơ sở giáo dục, đào tạo trọng điểm và một số trường cao đẳng trọng điểm, chất lượng cao. Điểm đáng chú ý là bên cạnh việc xác định nội dung hỗ trợ, Nghị quyết quy định khá rõ những trường hợp không được sử dụng ngân sách để đầu tư.

Theo Điều 11, Thành phố không thực hiện hỗ trợ, đầu tư trùng lặp đối với ngành, nghề ưu tiên và danh mục trang thiết bị đã được hỗ trợ theo các chính sách khác có sử dụng ngân sách nhà nước. Việc đầu tư dàn trải, kéo dài, gây thất thoát, lãng phí nguồn vốn cũng không được phép.

Quy định này đòi hỏi các cơ quan quản lý và cơ sở đào tạo phải rà soát những hạng mục đã được đầu tư, nguồn kinh phí đã sử dụng trước khi đề xuất hỗ trợ mới. Đối với các trường nghề, việc bổ sung máy móc không thể chỉ căn cứ vào nhu cầu mua sắm mà phải tính đến quy mô đào tạo, số lượng người học và khả năng khai thác thiết bị.

Một trường đã có hệ thống thực hành đáp ứng yêu cầu đào tạo sẽ cần được xem xét khác với cơ sở còn thiếu thiết bị hoặc phải sử dụng máy móc không còn phù hợp với công nghệ hiện hành. Nếu không đánh giá kỹ hiện trạng, việc đầu tư có thể dẫn đến tình trạng nơi được trang bị nhiều nhưng khai thác chưa hết công suất, trong khi những hạng mục thực sự cần thiết lại chưa được đáp ứng.

Nghị quyết yêu cầu việc hỗ trợ, đầu tư phải căn cứ vào đề án, dự án hoặc phương án phát triển được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Nguồn kinh phí được bố trí theo thứ tự ưu tiên và lộ trình xác định, gắn với ngành, nghề thuộc danh mục ưu tiên của Thành phố.

Đây là cơ sở để cơ quan quản lý xem xét sự cần thiết của từng khoản đầu tư, đồng thời xác định trách nhiệm của đơn vị thụ hưởng trong quá trình thực hiện. Việc được lựa chọn hỗ trợ ngân sách không đồng nghĩa cơ sở đào tạo có thể chủ động sử dụng nguồn kinh phí ngoài phạm vi, mục tiêu đã được phê duyệt.

Được hỗ trợ ngân sách phải bảo đảm kết quả đào tạo

Không chỉ kiểm soát việc phân bổ vốn, Hà Nội còn đặt ra những yêu cầu đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sau khi được đầu tư. Trong đó, đáng chú ý là trách nhiệm quản lý, sử dụng nguồn kinh phí đúng mục đích và bảo đảm chất lượng đào tạo.

Theo Nghị quyết số 28/2026/NQ-HĐND, các cơ sở được hưởng chính sách phải sử dụng hiệu quả nguồn vốn, không dùng kinh phí ngân sách nhà nước hỗ trợ, đầu tư vào mục đích khác. Các đơn vị đồng thời phải thực hiện nhiệm vụ đào tạo, đào tạo lại, nâng cao kỹ năng nghề cho người lao động theo đặt hàng của Thành phố.

Đặc biệt, Nghị quyết quy định tỷ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp tại các cơ sở thuộc diện hưởng chính sách phải đạt từ 80% trở lên, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Đây là một trong những căn cứ để xem xét trách nhiệm của cơ sở đào tạo đối với nguồn lực được hỗ trợ. Bởi trên thực tế, việc hoàn thành một công trình hay đưa thiết bị vào sử dụng chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả đầu tư. Điều quan trọng là trang thiết bị đó có phục vụ tốt hoạt động giảng dạy, giúp người học nâng cao kỹ năng và đáp ứng yêu cầu công việc sau tốt nghiệp hay không.

Đối với nhiều ngành nghề kỹ thuật, chất lượng đào tạo phụ thuộc đáng kể vào điều kiện thực hành. Người học cần được tiếp cận máy móc, quy trình và công nghệ phù hợp với môi trường làm việc thực tế. Tuy nhiên, thiết bị hiện đại cũng khó phát huy hiệu quả nếu chương trình đào tạo chưa được cập nhật hoặc đội ngũ giảng viên chưa đáp ứng yêu cầu vận hành, hướng dẫn thực hành.

Vì vậy, các trường được hỗ trợ đầu tư phải tính toán đồng bộ giữa cơ sở vật chất, chương trình đào tạo và năng lực đội ngũ. Việc mua sắm thiết bị cần đi kèm kế hoạch sử dụng cụ thể, tránh tình trạng máy móc được trang bị nhưng không được khai thác thường xuyên.

Bên cạnh nhiệm vụ đào tạo tại trường, Nghị quyết còn yêu cầu các cơ sở được hưởng chính sách tham gia bồi dưỡng giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp và hỗ trợ đào tạo cho các cơ sở khác. Các đơn vị cũng có trách nhiệm thực hiện chính sách an sinh xã hội, đào tạo miễn phí hoặc giảm học phí cho đối tượng chính sách, hộ nghèo và người lao động yếu thế theo quy định.

Như vậy, nguồn lực đầu tư không chỉ phục vụ hoạt động của từng cơ sở mà còn gắn với những nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng nhân lực và hỗ trợ cộng đồng. Đây là những nội dung cần được xem xét khi đánh giá kết quả thực hiện chính sách.

Giám sát việc sử dụng thiết bị sau đầu tư

Một trong những vấn đề cần quan tâm khi đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp là hiệu quả sử dụng tài sản sau khi công trình hoàn thành, thiết bị được bàn giao. Với những máy móc chuyên dụng có giá trị lớn, việc quản lý không thể chỉ dừng ở khâu mua sắm, nghiệm thu mà còn phải theo dõi quá trình vận hành, bảo trì và khai thác phục vụ đào tạo.

Chẳng hạn, một phòng thực hành được đầu tư đồng bộ nhưng số lượng học viên ít, thời gian sử dụng thấp hoặc thiếu giảng viên đủ năng lực hướng dẫn sẽ khó phát huy hiệu quả như dự kiến. Ngược lại, nếu được bố trí phù hợp với chương trình và quy mô đào tạo, thiết bị có thể phục vụ nhiều khóa học, góp phần giảm chi phí và nâng cao chất lượng thực hành.

Do đó, việc đánh giá hiệu quả đầu tư cần quan tâm đến tình hình sử dụng thực tế, số lượng người học được thụ hưởng và khả năng đáp ứng yêu cầu đào tạo. Đây cũng là những thông tin cần thiết để cơ quan quản lý xem xét các đề xuất đầu tư tiếp theo.

Theo Nghị quyết số 28/2026/NQ-HĐND, UBND thành phố Hà Nội có trách nhiệm chỉ đạo các cơ quan chuyên môn rà soát đối tượng, điều kiện và tiêu chuẩn được hưởng chính sách; tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát và thực hiện trách nhiệm giải trình trong quá trình triển khai.

Thành phố cũng quy định việc đánh giá kết quả thực hiện chính sách hằng năm, kịp thời đề xuất sửa đổi, bổ sung những nội dung chưa phù hợp và báo cáo HĐND Thành phố theo quy định.

Yêu cầu giám sát thường xuyên có ý nghĩa quan trọng bởi các khoản đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp thường được khai thác trong nhiều năm. Trong thời gian đó, quy mô tuyển sinh, chương trình đào tạo và nhu cầu nhân lực có thể thay đổi, đòi hỏi cơ sở giáo dục phải điều chỉnh phương án sử dụng tài sản cho phù hợp.

Cùng với trách nhiệm của cơ quan quản lý, các trường được đầu tư cần chủ động theo dõi tình hình sử dụng trang thiết bị, đánh giá những hạng mục phát huy hiệu quả và kịp thời xử lý các bất cập phát sinh. Việc này cũng giúp hạn chế tình trạng tiếp tục đề xuất mua sắm khi tài sản hiện có chưa được khai thác hợp lý.

Đặc biệt, trong quá trình sắp xếp mạng lưới giáo dục nghề nghiệp, việc kiểm kê, đánh giá và sử dụng lại cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện có cần được quan tâm trước khi quyết định đầu tư mới. Những tài sản còn khả năng sử dụng phải được tính toán trong phương án tổ chức đào tạo, tránh lãng phí nguồn lực đã được ngân sách đầu tư.

Với cơ chế được quy định tại Luật Thủ đô năm 2026 và Nghị quyết số 28/2026/NQ-HĐND, Hà Nội có thêm điều kiện tập trung nguồn lực cho những cơ sở đào tạo trọng điểm. Tuy nhiên, việc đầu tư chỉ đạt mục tiêu khi các trường sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, trang thiết bị và thực hiện được những nhiệm vụ đào tạo đã cam kết. Đây cũng là yêu cầu cần được làm rõ trong công tác kiểm tra, đánh giá kết quả sử dụng ngân sách hằng năm.

Minh Anh