Mở hướng phát triển du lịch từ giá trị làng nghề

Từ ngày 7/11 đến hết ngày 20/11/2026, cộng đồng trong và ngoài nước có thể tham gia bình chọn cho 35 điểm đến du lịch nông thôn tiêu biểu trên cả nước. Trong danh sách này, làng nghề khảm trai, sơn mài xã Chuyên Mỹ là đại diện duy nhất của TP. Hà Nội.

Hội thi do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, hướng tới lựa chọn, tôn vinh những điểm đến có khả năng khai thác giá trị văn hóa bản địa, nghề truyền thống và cảnh quan nông thôn gắn với phát triển kinh tế cộng đồng.

Đối với Chuyên Mỹ, việc được đề cử diễn ra trong thời điểm làng nghề đang mở rộng hoạt động quảng bá sau khi chính thức gia nhập Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo thế giới vào đầu năm 2026.

Gần 1.000 năm gìn giữ nghề khảm trai, sơn mài

Nghề khảm trai tại Chuyên Mỹ được hình thành từ thế kỷ XI, gắn với các làng Chuôn Thượng, Chuôn Trung, Chuôn Ngọ và Chuôn Hạ. Trong đó, Chuôn Ngọ là nơi có đình thờ tổ nghề, lưu giữ những dấu tích quan trọng về lịch sử hình thành và phát triển nghề khảm trai của địa phương.

Trải qua nhiều thế hệ, người thợ Chuyên Mỹ đã duy trì kỹ thuật chế tác tinh xảo, từ lựa chọn nguyên liệu, cắt, tỉa vỏ trai, vỏ ốc đến ghép họa tiết, khảm trên nền gỗ và hoàn thiện sản phẩm. Mỗi công đoạn đòi hỏi sự khéo léo, kinh nghiệm và khả năng xử lý chất liệu của người làm nghề.

Những năm 1990 được xem là giai đoạn phát triển mạnh của nghề khảm trai tại địa phương. Hoạt động sản xuất hình thành sự phân công giữa các làng, từ cung cấp nguyên liệu trai, ốc đến chế tác tranh khảm, đồ gỗ, hoành phi, câu đối và các sản phẩm trang trí.

Bên cạnh khảm trai, thôn Bối Khê còn nổi tiếng với nghề sơn mài truyền thống. Từ lâu, người dân nơi đây đã chế tác các sản phẩm sơn son thếp vàng, tượng Phật, hoành phi, câu đối phục vụ nhu cầu trang trí, thờ tự tại đình, chùa và các công trình văn hóa.

Sự kết hợp giữa hai nghề thủ công tạo nên nét đặc trưng riêng của Chuyên Mỹ. Những sản phẩm truyền thống như sập gụ, tủ chè, tranh khảm, đồ thờ ngày nay được phát triển thêm nhiều mẫu mã, gồm khay trà, lọ hoa, tranh trang trí và các sản phẩm mỹ nghệ phục vụ thị trường trong nước, xuất khẩu.

Theo thông tin công bố của UBND xã Chuyên Mỹ tháng 1/2026, làng nghề có 20 nghệ nhân đã được công nhận cùng hàng nghìn thợ lành nghề. Đây là lực lượng quan trọng trong việc duy trì kỹ thuật chế tác, phát triển sản phẩm và truyền nghề cho các thế hệ tiếp theo.

Ngày 8/1/2026, làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ chính thức được công nhận là thành viên Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo thế giới. Trước đó, tháng 11/2025, gần 200 đại biểu quốc tế, gồm các chuyên gia thủ công, nhà nghiên cứu và đại diện tổ chức quốc tế đã đến tham quan, khảo sát, thẩm định làng nghề.

Trong quá trình khảo sát, các chuyên gia tìm hiểu quy trình sản xuất thủ công, không gian trưng bày, những giá trị văn hóa gắn với sản phẩm và hoạt động bảo tồn nghề truyền thống. Việc được công nhận là thành viên mạng lưới quốc tế đánh dấu bước tiến mới trong quá trình giới thiệu nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ ra thế giới.

Mở hướng phát triển du lịch từ giá trị làng nghề

Ngoài các cơ sở sản xuất thủ công, Chuyên Mỹ còn có nhiều công trình lịch sử, văn hóa như đình Tư Can, đình Giẽ Hạ và đền thờ tổ nghề khảm trai. Những di tích này lưu giữ dấu ấn về lịch sử làng xã, tín ngưỡng và truyền thống nghề nghiệp của cộng đồng địa phương.

Đây là điều kiện thuận lợi để Chuyên Mỹ phát triển các hoạt động tham quan kết hợp tìm hiểu lịch sử, trải nghiệm nghề và khám phá đời sống văn hóa nông thôn. Thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm hoàn thiện, các cơ sở làm nghề có thể tổ chức cho du khách quan sát quá trình chế tác, tìm hiểu cách lựa chọn nguyên liệu, tạo họa tiết và hoàn thiện một sản phẩm khảm trai, sơn mài.

Hoạt động du lịch cũng mở thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm tại chỗ, đặc biệt với những mặt hàng thủ công có kích thước nhỏ, phù hợp làm quà lưu niệm. Cùng với đó, câu chuyện về lịch sử nghề, nghệ nhân và các kỹ thuật chế tác truyền thống có thể trở thành nội dung riêng trong các chương trình tham quan.

Tuy nhiên, để thu hút khách thường xuyên, việc phát triển du lịch làng nghề cần được tổ chức bài bản hơn. Những yêu cầu đặt ra gồm xây dựng tuyến tham quan phù hợp, bố trí không gian trải nghiệm, nâng cao khả năng giới thiệu sản phẩm và kết nối giữa cơ sở sản xuất với doanh nghiệp lữ hành.

Đối với Chuyên Mỹ, đây cũng là hướng khai thác có thể giúp người làm nghề tăng thêm nguồn thu từ hoạt động dịch vụ, bên cạnh sản xuất và kinh doanh sản phẩm thủ công. Việc duy trì không gian sản xuất, bảo tồn kỹ thuật truyền thống và bảo đảm môi trường làng nghề cần được tính đến trong quá trình phát triển du lịch.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh khai thác các giá trị văn hóa, làng nghề truyền thống để phát triển du lịch, Chuyên Mỹ có lợi thế từ lịch sử nghề lâu đời, đội ngũ nghệ nhân và những sản phẩm đã có thị trường trong nước, quốc tế. Danh hiệu thành viên mạng lưới thủ công sáng tạo thế giới cũng tạo thêm điều kiện để địa phương mở rộng kết nối, giới thiệu sản phẩm tới các thị trường và nhóm khách mới.

Theo thể lệ Hội thi "Điểm đến du lịch nông thôn Việt Nam tốt nhất" năm 2026, cộng đồng có thể bình chọn cho các điểm đến trên ba nền tảng gồm cổng bình chọn trực tuyến, Facebook và TikTok. Hội thi có hai hạng mục giải thưởng, trong đó 5 điểm đến được lựa chọn dựa trên kết quả chấm điểm của Ban Giám khảo kết hợp bình chọn cộng đồng; 3 điểm đến khác được trao giải theo tỷ lệ bình chọn của cộng đồng.

Kết quả đánh giá, bình chọn dự kiến hoàn thành trước ngày 30/11/2026. Lễ trao giải dự kiến diễn ra trong khuôn khổ Festival OCOP Việt Nam năm 2026, tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh vào đầu tháng 12.

Với Chuyên Mỹ, việc góp mặt trong danh sách đề cử là cơ hội quảng bá nghề khảm trai, sơn mài đến đông đảo du khách. Khả năng chuyển cơ hội này thành lượng khách và nguồn thu thực tế sẽ phụ thuộc vào cách địa phương tổ chức sản phẩm du lịch, kết nối các cơ sở làm nghề và tạo thêm trải nghiệm cho du khách khi đến tham quan.

Minh Anh