Phát triển sản phẩm thủ công, thiết kế văn hóa Hà Nội trong đời sống đương đại

 Kết nối di sản với sáng tạo

Với khoảng 1.350 làng có nghề và hơn 300 làng nghề được công nhận, Hà Nội sở hữu một trong những hệ sinh thái thủ công truyền thống phong phú nhất cả nước. Không chỉ lưu giữ các kỹ thuật chế tác đặc sắc, các làng nghề còn là nơi tích lũy tri thức bản địa, kinh nghiệm sản xuất, thẩm mỹ và ký ức văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và nền kinh tế sáng tạo, nhiều làng nghề đang đối mặt với những thách thức mới.

Khi bước vào quỹ đạo phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và nền kinh tế sáng tạo, nhiều nghệ nhân gặp khó khăn trong việc đổi mới sản phẩm, thích ứng với thị hiếu và tiếp cận thị trường; trong khi đó, không ít nhà thiết kế, nghệ sĩ và người làm sáng tạo mong muốn khai thác chất liệu truyền thống lại thiếu cơ hội tiếp cận tri thức nghề, kỹ thuật chế tác và các đối tác phù hợp.

Thực tế này đặt ra nhu cầu hình thành những mô hình hợp tác mới, nơi nghệ nhân và nhà thiết kế không chỉ gặp gỡ, mà cùng tham gia vào quá trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm trên nền tảng di sản.

Trong bối cảnh đó, "Kết Duyên Sáng Tạo" - một sáng kiến thuộc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 – được triển khai bởi Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Tạp chí Kiến trúc (Hội Kiến trúc sư Việt Nam), cùng sự đồng hành của UNESCO Việt Nam, Hội đồng Anh Hà Nội và nhiều trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế.

Điểm nhấn của chương trình là "Chợ phiên Kết Duyên Sáng Tạo" – không gian được thiết kế như một "xưởng mở", nơi các làng nghề giới thiệu kỹ thuật, chất liệu, sản phẩm đặc trưng tới cộng đồng nhà thiết kế, nghệ sĩ và người làm sáng tạo; đồng thời tạo ra các cuộc đối thoại trực tiếp giữa tri thức nghề truyền thống và tư duy thiết kế đương đại.

Thông qua các hoạt động trải nghiệm, trình diễn nghề, pitching ý tưởng, ghép cặp sáng tạo, workshop và tọa đàm chuyên đề, chương trình tạo điều kiện để các bên tìm thấy những cơ hội hợp tác thực chất, hướng tới phát triển các sản phẩm mới từ di sản thủ công Việt Nam.

Thúc đẩy liên kết giữa thủ công truyền thống và sáng tạo hiện đại 

Theo TS. KTS. Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, các nghệ nhân tinh diệu, đến từ nhiều làng nghề Hà Nội, nơi có những người thợ giàu cảm thức và nhiệt huyết. Họ truyền từ đời này sang đời khác, lặng lẽ giữa đời thường, miệt mài lao động, làm nên những sản vật, tác phẩm độc đáo, có một không hai, mang lại niềm vui và sự tò mò thưởng ngoạn cho cộng đồng Việt Nam và bạn bè năm châu! Làm nên hồn cốt của Văn hóa bản địa! Nền văn hóa giàu bản sắc Việt Nam. Cùng các nghệ sĩ, các nhà thiết kế sáng tạo!

"Những người bằng tài năng, trí lực, tâm can của mình, đã luôn trăn trở, khát vọng và kiến tạo, góp phần làm cho nhiều nghề truyền thống, nhiều sản phẩm truyền thống từ làng lên phố, từ phố ra với đại đồng Việt Nam và toàn cầu. Những tác tạo từ cội nguồn bản sắc đó, từng bao lần khiến bè bạn trên thế giới ngạc nhiên, ngỡ ngàng, thán phục khi được chiêm nghiệm. Bởi những người nghệ nhân của làng nghề và làng nghề, người sáng tạo và cộng đồng sáng tạo, đều có chung một tâm thế giàu nhiệt huyết, tâm hồn và trí tuệ Việt Nam mong có bột để gột nên hồ! Chỉ với những chất liệu nhiều khi là quá đỗi bình dị đã làm nên những sản phẩm, tác phẩm dung dị, lung linh, hấp dẫn, làm cho mỗi ai, khi được tiếp cận, tự thấy cần phải chạm, cần phải thưởng thức và trải nghiệm và cần phải thấm đẫm cùng một nền văn hóa mang tinh thần văn hiến vi diệu và thăng hoa", ông Phan Đăng Sơn cho biết.

Bên cạnh đó, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho rằng, sự sáng tạo của thế hệ trẻ khi kết hợp với kinh nghiệm và kỹ năng của các nghệ nhân sẽ tạo nên nhiều sản phẩm mới có giá trị, góp phần gìn giữ, lưu truyền và tạo sức sống cho các sản phẩm thủ công. Ông cũng bày tỏ mong muốn nghệ nhân và sinh viên tiếp tục đồng hành, phát huy tinh thần sáng tạo để tạo ra nhiều sản phẩm mới, đáp ứng nhu cầu của xã hội và thị trường.

Trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và hiện thực hóa các cam kết của Thành phố Sáng tạo UNESCO, thách thức không chỉ là tạo ra nhiều hoạt động sáng tạo hơn, mà là hình thành được một hệ sinh thái đủ năng lực vận hành. Ở đó, thiết kế không chỉ dừng ở yếu tố thẩm mỹ, mà trở thành công cụ kết nối di sản với thị trường, chuyển hóa ý tưởng thành sản phẩm và sản phẩm thành giá trị kinh tế.

Việc hình thành các không gian sáng tạo, thúc đẩy liên kết giữa nghệ thuật – công nghệ – doanh nghiệp vì thế cần được nhìn nhận như một bước đi mang tính cấu trúc, không chỉ góp phần gia tăng giá trị kinh tế, mà còn tạo động lực tái thiết đời sống văn hóa đô thị. Khi đó, các sản phẩm thủ công truyền thống sẽ không chỉ dừng lại ở bảo tồn, mà trở thành một phần của dòng chảy sáng tạo đương đại, tiếp tục được tái sinh trong những hình thức mới, phù hợp với nhịp sống hôm nay và đủ sức bước ra thị trường toàn cầu.

Minh Thư