Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Quyết tâm kiến tạo xây dựng Hà Nội xanh, bền vững cho tương lai

Mục tiêu lớn, đòi hỏi tầm nhìn dài hạn

Một trong những điểm nhấn quan trọng của quy hoạch là mục tiêu nâng tỉ lệ đất cây xanh lên mức 40–50% diện tích tự nhiên. Đây được đánh giá là một chỉ tiêu đầy tham vọng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và áp lực phát triển ngày càng lớn.

KTS Phạm Anh Tuấn, Trưởng nhóm chuyên môn Kiến trúc cảnh quan, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch – Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho rằng, nếu đạt được tỉ lệ này, Hà Nội sẽ có bước chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng môi trường sống. Không gian xanh không chỉ góp phần cải thiện vi khí hậu, giảm ngập úng mà còn tạo ra quỹ đất dự trữ cho tương lai.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý cần hiểu đúng khái niệm đất cây xanh trong quy hoạch, chủ yếu là đất cây xanh công cộng, không bao gồm đất nông nghiệp hay nuôi trồng thủy sản. Điều này cho thấy thách thức rất lớn, bởi trong thực tế hiện nay, diện tích cây xanh tại Hà Nội mới đạt khoảng 2m²/người – thấp hơn nhiều so với mục tiêu đề ra.

Vì vậy, theo KTS Phạm Anh Tuấn, việc hiện thực hóa mục tiêu này không thể diễn ra trong ngắn hạn mà cần một lộ trình dài, liên tục qua nhiều giai đoạn phát triển đô thị. Quan trọng hơn, quy hoạch phải được duy trì xuyên suốt qua các thế hệ, với sự kiên định về mục tiêu và sự đồng thuận cao của cộng đồng.

Từng bước hiện thực hóa bằng giải pháp đồng bộ

Để hiện thực hóa tầm nhìn dài hạn, Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp cụ thể, từ "hạ rào công viên", cải tạo vườn hoa đến xây dựng hồ điều hòa, mở rộng không gian công cộng. Những hành động này không chỉ mang tính cải tạo cảnh quan mà còn là bước đi chiến lược nhằm hình thành cấu trúc đô thị xanh trong tương lai.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Trưởng phòng Quản lý không gian ngầm và cây xanh, chiếu sáng – Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, định hướng xuyên suốt là xây dựng "Rừng trong thành phố – Thành phố trong rừng", trong đó không gian xanh và mặt nước đóng vai trò trung tâm trong tổ chức đô thị.

Hiện nay, thành phố đang triển khai hàng loạt dự án cải tạo hồ, phát triển không gian công cộng, mở rộng các tuyến phố đi bộ. Đây là những bước đi cụ thể nhằm gia tăng diện tích cây xanh, cải thiện môi trường sống và điều hòa khí hậu đô thị.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để quy hoạch thực sự khả thi, cần đặt trong tổng thể điều kiện thực tiễn của từng khu vực, bao gồm tiềm lực kinh tế, nhu cầu phát triển và đặc điểm dân cư. Công tác khảo sát hiện trạng đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng các đồ án quy hoạch sát thực tế.

Bên cạnh đó, yếu tố đồng thuận xã hội cũng có ý nghĩa quyết định. KTS Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, nếu quy hoạch phù hợp với nhu cầu của người dân, sẽ nhận được sự ủng hộ và đồng hành trong quá trình triển khai. Ngược lại, thiếu sự đồng thuận sẽ khiến việc thực hiện gặp nhiều khó khăn.

Một yếu tố không thể thiếu là nguồn lực tài chính. Để triển khai các dự án quy mô lớn, Hà Nội cần đẩy mạnh huy động vốn từ xã hội, đặc biệt thông qua mô hình hợp tác công – tư (PPP), qua đó nâng cao tính khả thi và bền vững của quy hoạch.

Chuyển đổi xanh – động lực tái cấu trúc đô thị

Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm không chỉ dừng lại ở không gian xanh mà còn đặt trọng tâm vào chuyển đổi xanh trong toàn bộ nền kinh tế và đời sống đô thị.

Ông Lưu Quang Huy, Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội cho biết, đồ án quy hoạch xác định phát triển Thủ đô theo hướng nhanh, bền vững và bao trùm, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn.

Trong đó, lĩnh vực giao thông được xem là một trong những khâu đột phá. Quy hoạch bổ sung các tuyến giao thông liên vùng, các trục động lực, vành đai và các trung tâm lớn nhằm định hình không gian phát triển mới. Đặc biệt, các khu vực quanh nhà ga metro sẽ được phát triển theo mô hình đô thị nén, giúp giải phóng mặt đất để tăng diện tích cây xanh.

Thành phố đặt mục tiêu nâng tỉ lệ đảm nhận của giao thông công cộng lên 50% vào năm 2045 và 60–65% vào năm 2065; đồng thời chuyển đổi 100% xe buýt và taxi sang năng lượng xanh, thiết lập các vùng phát thải thấp trong khu vực nội đô.

Không chỉ giao thông, chuyển đổi xanh còn diễn ra trong lĩnh vực năng lượng và sản xuất. Hà Nội định hướng phát triển năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả, đồng thời yêu cầu các khu công nghiệp mới áp dụng công nghệ thân thiện môi trường. Các cơ sở gây ô nhiễm sẽ từng bước được di dời hoặc chuyển đổi công nghệ.

Rõ ràng, chuyển đổi xanh không đơn thuần là bảo vệ môi trường mà là sự thay đổi căn bản mô hình tăng trưởng – từ dựa vào tài nguyên sang dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Xây dựng đô thị xanh, mở rộng không gian sinh thái

Trong dài hạn, những thay đổi lớn nhất sẽ diễn ra trong lĩnh vực xây dựng và không gian đô thị. Quy hoạch định hướng mở rộng hệ thống không gian xanh, phát triển công trình xanh, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường và giảm phát thải trong suốt vòng đời công trình.

Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh nhấn mạnh, một điểm đột phá quan trọng là chuyển từ "cải tạo thụ động" sang "tái thiết giá trị", với mô hình "nén – xanh". Theo đó, giảm mật độ xây dựng nhưng tăng tầng cao để giải phóng mặt đất cho không gian xanh, công viên và mặt nước.

Trong các khu đô thị mới, các tiêu chí như tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo, tái sử dụng nước và tăng diện tích cây xanh sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc. Mô hình đô thị tương lai không chỉ dừng ở nhà ở mà phải tích hợp đồng bộ hạ tầng xã hội, môi trường và không gian sinh thái.

Song song với đó, kinh tế tuần hoàn sẽ được thúc đẩy trong xây dựng, với việc tái chế vật liệu, giảm tiêu hao năng lượng và hạn chế phát thải. Khi được triển khai rộng rãi, mô hình này sẽ giúp giảm lượng rác thải và tiết kiệm tài nguyên đáng kể.

Đặc biệt, quy hoạch đặt ra yêu cầu bảo vệ hệ thống sông, hồ, rừng và các hành lang xanh của thành phố. Các vành đai xanh, nêm xanh không chỉ tạo cảnh quan mà còn đóng vai trò điều hòa khí hậu, giảm ngập úng và nâng cao chất lượng sống.

Không chỉ khu vực đô thị, khu vực nông thôn cũng được định hướng phát triển theo mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn, gắn với du lịch sinh thái và sản xuất bền vững.

Có thể thấy, quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm không chỉ đặt mục tiêu mở rộng quy mô đô thị mà còn hướng tới một mô hình phát triển cân bằng giữa con người và thiên nhiên. Trong đó, không gian xây dựng và không gian sinh thái không đối lập mà bổ trợ cho nhau, tạo nên môi trường sống hài hòa và bền vững giúp Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành một đô thị xanh, hiện đại và đáng sống.

Thùy Chi