Sáng tạo tài sản trí tuệ văn hóa để đưa Phở Hà Nội vươn tầm thế giới

Gìn giữ tinh hoa "Phở" bản sắc Thủ đô

Nhắc đến Hà Nội, Phở từ lâu đã trở thành một biểu tượng văn hóa quen thuộc, được công chúng trong nước và bạn bè quốc tế biết đến rộng rãi. Nhưng giá trị của Phở Hà Nội không chỉ dừng lại ở sự nổi tiếng của một món ăn. Ẩn sau mỗi bát phở là sự kết tinh của nhiều lớp giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ: từ tri thức dân gian trong lựa chọn nguyên liệu, chế biến, gìn giữ nghề truyền thống; đến nghệ thuật thưởng thức, tập quán xã hội và nét thanh lịch, tinh tế trong lối sống của người Hà Nội.

Tại Lễ phát động Cuộc thi sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể "Phở" Hà Nội", PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội nhấn mạnh, bảo tồn Phở Hà Nội hôm nay không chỉ là giữ gìn một món ăn truyền thống, mà còn là gìn giữ những giá trị văn hóa đã làm nên bản sắc của Thủ đô. Tuy nhiên, di sản chỉ thực sự có sức sống khi được cộng đồng tiếp tục sáng tạo trên nền tảng tôn trọng các giá trị gốc. Chính sự tiếp nối trong đời sống đương đại sẽ giúp di sản không chỉ được bảo vệ, mà còn được phát huy, lan tỏa và trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Từ cách tiếp cận đó, Cuộc thi khuyến khích các tổ chức, cá nhân phát triển tài sản trí tuệ (IP) văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể "Phở" Hà Nội ra đời, mở ra một hướng đi mới: đưa di sản bước vào không gian sáng tạo đương đại.

Theo các chuyên gia, sáng tạo IP văn hóa không phải là "làm mới" di sản theo nghĩa phá vỡ truyền thống, mà là giúp di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay bằng ngôn ngữ của thời đại. Đây là quá trình nhận diện, xây dựng và phát triển các hình ảnh, biểu tượng, câu chuyện văn hóa thành những sản phẩm sáng tạo có khả năng kết nối với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ; đồng thời mở ra cơ hội phát triển trong các lĩnh vực văn hóa, du lịch, giáo dục và truyền thông.

Ông Nguyễn Thành Lợi cho rằng, giá trị cốt lõi của cuộc thi không chỉ nằm ở việc tìm ra các tác phẩm đẹp hay ý tưởng độc đáo, mà quan trọng hơn là khơi dậy trách nhiệm của cộng đồng đối với di sản. Mỗi tác phẩm dự thi cần được xây dựng trên nền tảng tôn trọng giá trị gốc, bảo đảm tính xác thực, đồng thời phát huy tinh thần đổi mới để Phở Hà Nội được kể bằng những câu chuyện mới, hình thức mới, tiếp cận gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.

Lan tỏa sức sống của di sản "Phở"

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Morimoto Junichi, Giám đốc Khối Marketing Acecook Việt Nam xác định thế hệ trẻ, đặc biệt là Gen Z, là đối tượng trọng tâm trong chiến lược phát triển sản phẩm. Theo ông Morimoto, Gen Z vừa yêu di sản, vừa có nhịp sống năng động và gu thưởng thức riêng. Do đó, các sản phẩm phở trong tương lai sẽ được thiết kế theo hướng "on-the-go", vừa giữ nguyên giá trị cốt lõi của sợi phở và nước dùng truyền thống, vừa nâng cấp trải nghiệm để phù hợp với lối sống hiện đại.

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất của hồ sơ là phải xác định rõ cộng đồng chủ thể của di sản. Theo TS. Lê Thị Minh Lý, nói đến Phở không có nghĩa bất cứ ai nấu Phở cũng đều là chủ thể di sản. Hồ sơ phải chỉ ra được những cộng đồng đang thực sự nắm giữ tri thức dân gian về nghề Phở, có lịch sử hình thành, quá trình truyền nghề và ý thức bảo vệ giá trị truyền thống.

"Hồ sơ không phải là một quá trình nghiên cứu khoa học thuần túy mà còn là quá trình nâng cao nhận thức cho các chủ thể, cho cộng đồng để hiểu vì sao đây là di sản, vì sao cần đề cử UNESCO ghi danh và trách nhiệm của chính họ trong việc bảo vệ di sản sau khi được ghi danh", TS. Lê Thị Minh Lý nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, hành trình đưa Phở trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại không chỉ là câu chuyện của một món ăn, mà còn là câu chuyện về cách Việt Nam nhìn nhận, bảo tồn và phát huy di sản trong bối cảnh mới. Khi di sản được đặt trong mối quan hệ với công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, những giá trị truyền thống không chỉ được giữ gìn, mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển.

Trong bối cảnh vừa bảo đảm tính xác thực của di sản, vừa tạo không gian cho sáng tạo, sự tham gia của cộng đồng – từ nghệ nhân, nhà quản lý, doanh nghiệp đến người tiêu dùng – sẽ là yếu tố quyết định. Di sản chỉ thực sự sống khi tiếp tục được thực hành, được kể lại và sáng tạo trong đời sống hàng ngày.

Hành trình đưa Phở Hà Nội ra thế giới vì thế không chỉ là một chiến lược quảng bá văn hóa, mà còn là thước đo năng lực kết nối hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Nếu được triển khai đúng hướng, Phở không chỉ là niềm tự hào của Hà Nội mà còn có thể trở thành hình mẫu về phát triển công nghiệp văn hóa dựa trên nền tảng giá trị bản sắc, góp phần khẳng định vị thế văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Minh Thư