Tháo gỡ cấp bách xử lý rác, phục hồi môi trường Xuân Sơn

Hoàn thiện cơ chế xử lý rác cũ, tro bay, tro xỉ

Ngày 20/5, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng đã kiểm tra hiện trạng Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn và làm việc tại Nhà máy điện rác Seraphin, nghe báo cáo tổng thể về xử lý chất thải rắn trên địa bàn Thành phố. Cùng tham dự có Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường, lãnh đạo các sở ngành, địa phương liên quan và đại diện Tập đoàn AMACCAO.

Tại buổi làm việc, Tập đoàn AMACCAO đề xuất triển khai đồng bộ hệ sinh thái môi trường tại Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn với bốn cấu phần trọng tâm gồm khu liên hợp xử lý chất thải và tái chế vật liệu xây dựng; bãi chôn lấp tro bay; Nhà máy xử lý rác và phát điện AMACCAO - Thành Công; cùng dự án khu phức hợp sinh thái Xuân Sơn kết hợp phục hồi môi trường bãi chôn lấp cũ.

Theo doanh nghiệp, Nhà máy điện rác Seraphin hiện phát sinh khoảng 300 tấn tro xỉ mỗi ngày đêm. Dù định hướng công nghệ cho phép tận dụng nguồn tro xỉ này để sản xuất vật liệu xây dựng hoặc làm nền đường, nhưng nhiều dự án đầu tư công hiện chưa phê duyệt danh mục vật liệu tái chế nên đầu ra còn ách tắc. Vì vậy, doanh nghiệp đề xuất đầu tư nhà máy tái chế tro xỉ kết hợp xử lý chất thải rắn xây dựng của Thành phố nhằm tận dụng nguồn nguyên liệu tái chế và xử lý lượng lớn phế thải xây dựng phát sinh trong quá trình cải tạo, chỉnh trang đô thị Hà Nội.

Đối với tro bay - loại chất thải nguy hại phát sinh khoảng 60 tấn/ngày đêm từ quá trình đốt rác - doanh nghiệp cho biết hiện đang phải sử dụng tạm kho chứa diện tích 1,57ha do Thành phố hỗ trợ và kiến nghị sớm chấp thuận đầu tư bãi chôn lấp tro bay đạt chuẩn kỹ thuật để bảo đảm nhà máy vận hành liên tục, an toàn.

Liên quan dự án Nhà máy xử lý rác và phát điện AMACCAO - Thành Công công suất 1.000 tấn/ngày đêm, doanh nghiệp cho biết công tác chuẩn bị mặt bằng cơ bản hoàn tất và đã sẵn sàng về nhân lực, tài chính, thiết bị để triển khai thi công ngay sau khi được Thành phố chấp thuận.

Đáng chú ý, lãnh đạo AMACCAO cho rằng Hà Nội đang đứng trước "nghịch lý môi trường" khi tổng công suất các nhà máy điện rác đã và đang triển khai lên tới hơn 14.000 tấn/ngày đêm, trong khi lượng rác phát sinh thực tế đến năm 2030 dự báo chỉ khoảng 9.000 - 9.500 tấn/ngày đêm. Theo doanh nghiệp, nguy cơ thiếu hụt từ 4.500 - 5.000 tấn rác/ngày cho các nhà máy điện rác là hiện hữu nếu không xử lý lượng rác cũ tồn đọng nhiều năm tại Xuân Sơn và Nam Sơn.

Theo tính toán của doanh nghiệp, riêng khu vực Xuân Sơn hiện tồn lưu khoảng 4 triệu tấn rác cũ, gây áp lực lớn về môi trường, nước rỉ rác và ảnh hưởng trực tiếp đến thu hút đầu tư khu vực phía Tây Thủ đô. Nếu được xử lý đồng bộ, Thành phố không chỉ giải quyết được ô nhiễm môi trường mà còn từng bước giải phóng quỹ đất, hình thành các không gian sinh thái, dịch vụ và công viên công cộng trong tương lai.

Trao đổi tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Bùi Duy Cường cho biết hiện Hà Nội đã vận hành hiệu quả hai nhà máy điện rác lớn tại Sóc Sơn và Xuân Sơn, xử lý khoảng 6.500 tấn rác/ngày trên tổng số hơn 8.000 tấn phát sinh. Tuy nhiên, Thành phố vẫn phải chôn lấp hơn 1.000 tấn rác/ngày, chủ yếu tại Nam Sơn.

Theo lãnh đạo Thành phố, việc đưa các nhà máy điện rác vào vận hành đã giúp giảm đáng kể áp lực chôn lấp mới, song Hà Nội hiện vẫn còn lượng rác lớn tồn lưu nhiều năm tại Nam Sơn và Xuân Sơn. Riêng Nam Sơn tồn lưu khoảng 30 triệu tấn rác cũ, còn Xuân Sơn khoảng 4 triệu tấn. 

Thành phố xác định phải đồng thời xử lý rác phát sinh mới và từng bước xử lý lượng rác cũ đã chôn lấp nhằm cải thiện môi trường, giải phóng quỹ đất và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương chịu ảnh hưởng môi trường kéo dài nhiều năm.

Đối với các kiến nghị của doanh nghiệp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường cho biết Thành phố cơ bản đồng thuận về chủ trương. Trong đó, với Nhà máy điện rác AMACCAO - Thành Công giai đoạn 2 công suất 1.000 tấn/ngày, Thành phố yêu cầu chủ đầu tư khẩn trương hoàn thiện thủ tục để khởi công đầu tháng 6/2026, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027.

Về xử lý tro bay, lãnh đạo Thành phố đánh giá đây là vấn đề cấp bách bởi diện tích lưu chứa hiện nay gần như đã hết. Thành phố thống nhất chủ trương cho phép nghiên cứu đầu tư khu chôn lấp tro bay ngay trong khuôn viên khu xử lý chất thải, đồng thời ủng hộ chủ trương xử lý tro xỉ kết hợp tái chế vật liệu xây dựng nhằm tận dụng nguồn tài nguyên tái chế phục vụ nhu cầu đầu tư xây dựng ngày càng lớn của Hà Nội.

Đối với đề án xử lý rác cũ đã chôn lấp, Thành phố xác định đây là hướng đi cần thiết và hiệu quả. Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp các đơn vị xây dựng đơn giá xử lý rác cũ làm cơ sở triển khai. Theo quy trình kỹ thuật, sau khi sàng lọc, chỉ khoảng 30% thành phần rác cũ đủ điều kiện đưa vào lò đốt; phần còn lại là bùn thải và vật chất trơ sẽ được xử lý phù hợp tại chỗ. Hà Nội cũng sẽ nghiên cứu phương án khai thác hiệu quả quỹ đất sau phục hồi môi trường theo hướng công viên cây xanh, dịch vụ, du lịch, văn hóa và thể thao.

Chuyển từ "xử lý cuối nguồn" sang quản trị môi trường tổng thể

Kết luận buổi làm việc, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đánh giá cao nỗ lực của các doanh nghiệp môi trường, đặc biệt là Tập đoàn AMACCAO và Nhà máy điện rác Seraphin trong việc đồng hành cùng Thành phố giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường nhiều năm tại Xuân Sơn.

Chủ tịch UBND Thành phố nhấn mạnh, chỉ vài năm trước, Xuân Sơn và Nam Sơn vẫn là những "điểm nóng" ô nhiễm với mùi rác ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống người dân. Tuy nhiên, việc đưa các nhà máy điện rác vào vận hành đã giúp môi trường khu vực cải thiện rõ rệt, không gian sống đang dần "quay trở lại hiền hòa, gần gũi hơn với người dân".

Đối với các đề xuất của doanh nghiệp, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng khẳng định Thành phố ủng hộ về chủ trương với tinh thần "những gì phục vụ xử lý môi trường thì phải tạo điều kiện nhanh nhất". Trong đó, đối với dự án chôn lấp tro bay, lãnh đạo Thành phố yêu cầu các sở, ngành khẩn trương hoàn thiện thủ tục vì đây là vấn đề cấp bách; nếu không xử lý kịp thời có thể dẫn tới nguy cơ nhà máy phải dừng hoạt động do không còn diện tích lưu chứa tro bay.

Chủ tịch UBND Thành phố cũng thống nhất cao với định hướng xử lý tro xỉ, tái chế chất thải rắn xây dựng và xử lý bùn thải theo hướng kinh tế tuần hoàn, phục vụ trực tiếp nhu cầu tái thiết đô thị của Thủ đô. Đồng thời, lãnh đạo Thành phố hoan nghênh đề xuất xây dựng khu phức hợp sinh thái Xuân Sơn kết hợp xử lý triệt để rác cũ đã chôn lấp, coi đây là giải pháp căn cơ để phục hồi môi trường và khai thác hiệu quả quỹ đất sau xử lý.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tham mưu tổng thể các giải pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường, nhất là ô nhiễm không khí và bụi đô thị; đồng thời nghiên cứu mô hình quản lý phù hợp đối với các dịch vụ môi trường quy mô lớn thay vì phân tán nhỏ lẻ theo từng địa phương. Thành phố cũng yêu cầu tiếp tục phối hợp với các doanh nghiệp môi trường như AMACCAO, Thiên Ý để nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp công nghệ mới trong xử lý chất thải, kiểm soát bụi và nâng cao chất lượng môi trường sống của người dân Thủ đô.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện mỗi ngày Hà Nội phát sinh khoảng 8.400 tấn chất thải rắn sinh hoạt; trong đó khoảng 7.250 tấn/ngày đã được xử lý bằng công nghệ đốt phát điện tại các nhà máy ở Xuân Sơn và Nam Sơn, song Thành phố vẫn còn phải chôn lấp hơn 1.000 tấn/ngày. Hà Nội đặt mục tiêu đến hết năm 2027 sẽ hoàn thành 100% xử lý rác thải sinh hoạt bằng công nghệ đốt phát điện, chấm dứt chôn lấp trực tiếp.

Gia Huy