Tìm lời giải cho 'điểm nghẽn' úng ngập đô thị

Tại phiên chất vấn của HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII, các đại biểu HĐND đã lựa chọn những vấn đề sát sườn, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh để chất vấn lãnh đạo UBND Thành phố và các sở, ngành liên quan trong đó có giải quyết "điểm nghẽn" về úng ngập đô thị trên địa bàn Thủ đô.

Theo báo cáo của UBND thành phố Hà Nội, công tác giải quyết úng ngập đã được chỉ đạo quyết liệt thông qua việc triển khai các dự án theo Quy hoạch thoát nước Thủ đô kết hợp với các dự án theo Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp. Tính đến ngày 30/6/2026, hầu hết các dự án theo lệnh khẩn cấp đã hoàn thành hoặc hoàn thiện các hạng mục chính, kịp thời phục vụ tiêu thoát nước cho mùa mưa năm 2026. Các công trình đầu mối, hồ điều hòa và trạm bơm mới đưa vào vận hành đã bước đầu phát huy hiệu quả, giúp rút ngắn thời gian tiêu thoát nước tại các khu vực trọng điểm qua các trận mưa đầu mùa.

Tuy nhiên, UBND Thành phố cũng thẳng thắn thừa nhận năng lực hệ thống hiện tại vẫn chưa đáp ứng yêu cầu khi xuất hiện các trận mưa lớn có cường suất cao. Sự thiếu đồng bộ trong đầu tư theo quy hoạch, việc kết nối hệ thống thoát nước giữa các khu đô thị mới với hệ thống chung còn rời rạc, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh và tác động của biến đổi khí hậu đang tạo ra áp lực khổng lồ lên hạ tầng hiện hữu.

Quy hoạch thoát nước - Khi thông số cũ không còn theo kịp thực tế 

Mở đầu phần chất vấn về quy hoạch, đại biểu Lê Văn Đức (Tổ đại biểu số 9) đã đặt câu hỏi cho Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc về việc Quy hoạch thoát nước Thủ đô được phê duyệt từ năm 2012 vẫn dựa trên thông số mưa 310mm/2 ngày. Trong khi đó, thực tế những năm gần đây đã xuất hiện các trận mưa cực đoan đạt mức 500-600mm/ngày. Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm trong việc chậm cập nhật quy hoạch và cơ sở xác định quy mô các hồ điều hòa để thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trả lời chất vấn, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội thừa nhận hệ thống thoát nước hiện nay mới chỉ đáp ứng được khoảng 20% công suất yêu cầu, và diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 18% so với quy hoạch. Ông cho biết Quy hoạch thoát nước đang được nghiên cứu cập nhật tích hợp vào Quy hoạch chung Thủ đô theo Quyết định số 1668 của Thủ tướng Chính phủ.

Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh thông tin thêm: "Trong thời gian tới, Sở Xây dựng sẽ là cơ quan chủ trì lập quy hoạch, còn Sở Quy hoạch - Kiến trúc sẽ phối hợp rà soát". 

Theo định hướng quy hoạch mới tầm nhìn 100 năm, Hà Nội sẽ tăng diện tích hồ điều hòa lên hơn 8.000 ha (tăng 20-25%) và lần đầu tiên nghiên cứu hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm đa tầng, bao gồm cả các bể chứa nước ngầm hiện đại. Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, dự kiến trong tháng 9/2026, quy hoạch thoát nước và thoát nước thải sẽ được phê duyệt và công bố công khai. Để giải quyết tình hình hiện tại, thành phố đang tập trung vào 13 công trình cấp bách, bao gồm 6 dự án hồ điều hòa và việc chỉnh trị các tuyến sông huyết mạch như sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Nhuệ, Đáy.

Ở góc độ tài chính, đại biểu Nguyễn Trung Nam (Tổ đại biểu số 18) đề nghị làm rõ hiệu quả khai thác sau đầu tư của các dự án hồ điều hòa, công viên sử dụng vốn ngân sách. Đại biểu nhấn mạnh đầu tư công phải đóng vai trò "vốn mồi", không chỉ để thoát nước mà còn phải tạo thêm nguồn lực cho tăng trưởng của thành phố.

Giải trình nội dung này, ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, khẳng định các dự án này đều được thẩm định kỹ lưỡng từ khâu chủ trương đến phương án bàn giao quản lý. Ông Nguyễn Ngọc Tú nhấn mạnh: "Sở Tài chính khẳng định tất cả công trình đầu tư hạ tầng kỹ thuật và thoát nước thời gian qua đều được đánh giá, đo lường trên cơ sở mức độ đóng góp đối với ngân sách, phát triển kinh tế - xã hội và sự phát triển chung của thành phố". Đặc biệt, với các dự án cấp bách, Sở chú trọng kiểm soát chặt chẽ để không xảy ra tình trạng buông lỏng quản lý vốn.

Nỗi lo vỉa hè "đào lên lấp xuống"

Đại biểu Trần Khánh Hưng (Tổ đại biểu số 8) đã chất vấn về định hướng xây dựng "thành phố bọt biển" và thực trạng đào vỉa hè liên tục gây bức xúc trong nhân dân.

Trả lời vấn đề này, ông Nguyễn Phi Thường, Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết giải pháp "thành phố bọt biển" nhằm chuyển từ thoát nước nhanh sang giữ và tái sử dụng nước đang được nghiên cứu xây dựng quy chuẩn vật liệu thấm. Lộ trình thực hiện sẽ ưu tiên tại các khu đô thị mới, công viên và vỉa hè.

Về việc đào vỉa hè, ông Nguyễn Phi Thường thừa nhận: "Không thể tránh được việc đào lên, lấp xuống vỉa hè". Tuy nhiên, ông khẳng định Sở đang nỗ lực hạ ngầm hệ thống dây điện, viễn thông tại các phường trung tâm và cố gắng kết nối các khâu để hạn chế tối đa việc đào xới liên tục, đồng thời giám sát chặt chẽ việc hoàn trả mặt bằng sau thi công.

Liên quan đến hạ tầng khu đô thị, Giám đốc Sở Xây dựng cho biết đã rà soát 52 khu đô thị và cố gắng khớp nối hạ tầng thoát nước cho 26 khu còn lại trong năm 2026. Ông cũng đề xuất một biện pháp mạnh tay: "không nghiệm thu hoặc không đưa công trình vào sử dụng khi hệ thống thoát nước chưa hoàn chỉnh".

Tại phiên chất vấn, đại biểu Trần Anh Tuấn (Tổ đại biểu số 22) đã đề nghị lãnh đạo các phường Phú Thượng và Bồ Đề làm rõ vẫn đề úng ngập tại khu vực dự án Ciputra và Khai Sơn.

Đối với những tồn tại liên quan đến dự án Khai Sơn, đại diện lãnh đạo UBND phường Bồ Đề đã thẳng thắn nhận trách nhiệm và cam kết tập trung chỉ đạo giải quyết dứt điểm. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, phường Bồ Đề đã tích cực phối hợp với UBND phường Việt Hưng để đôn đốc, chỉ đạo chủ đầu tư là Công ty Khai Sơn khẩn trương xử lý các vấn đề còn tồn đọng. Với vai trò quản lý nhà nước trên địa bàn, UBND phường khẳng định đang tiếp tục đẩy nhanh tiến độ giải quyết các nội dung liên quan để đảm bảo trật tự đô thị.

Tại khu vực phường Phú Thượng, đại diện UBND phường cho biết đã triển khai đồng bộ các giải pháp khắc phục theo chỉ đạo của thành phố, qua đó cơ bản xử lý được các điểm úng cục bộ. Điểm nhấn quan trọng nhất là việc hoàn thành trạm bơm Phú Thượng công suất 12 m³/giây vào tháng 6/2026. Trạm bơm này hiện đã vận hành thử, giúp chủ động điều tiết mực nước hồ điều hòa và hỗ trợ tiêu thoát nước ra sông Hồng khi có mưa lớn.

Bên cạnh đó, hệ thống hồ điều hòa tại khu đô thị Nam Thăng Long cũng đã được kết nối hoàn thiện với trạm bơm. Phường Phú Thượng còn chủ động đầu tư hệ thống bể chứa, máy bơm và khơi thông hệ thống cống thoát nước hiện trạng từ các ngõ trong khu dân cư. Nhờ sự kết nối đồng bộ này, thực tế qua các đợt mưa vừa qua, nước mưa đã được tiêu thoát rất nhanh. Lãnh đạo phường cho biết hiện nay không còn tình trạng úng ngập trên địa bàn.

Về vấn đề các khu đô thị "3 không" (không đấu nối, không đầu tư đồng bộ, không bàn giao), đại biểu Trần Hợp Dũng (Tổ đại biểu số 9) đã yêu cầu Sở Tài chính làm rõ trách nhiệm giám sát. Giám đốc Nguyễn Ngọc Tú phản hồi, thành phố đã yêu cầu các chủ đầu tư ưu tiên hoàn thiện hạ tầng trước khi kinh doanh nhà ở. Ông Nguyễn Ngọc Tú cho biết: "Trường hợp không thực hiện đúng trách nhiệm, thành phố sẽ xem xét áp dụng các biện pháp hạn chế, trong đó có việc không xem xét giao hoặc chấp thuận cho nhà đầu tư tiếp tục thực hiện các dự án khác trên địa bàn".

Trong tương lai gần, Hà Nội sẽ có những bước tiến lớn về công nghệ quản lý úng ngập. Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Phi Thường cho biết thành phố đang xây dựng hệ thống cảm biến úng ngập IoT trên toàn địa bàn. Về sự cố ngập tại đường Quang Trung ngày 10/7 vừa qua, ông Thường giải thích do việc mở cửa thoát nước hồ Bảy Mẫu bị chậm khi dự án đang trong giai đoạn nghiệm thu. Hiện thành phố đã xây dựng kịch bản ứng phó cho 141 vị trí ngập tương ứng với các mức độ mưa khác nhau.

Đổi mới công nghệ và chiến lược đầu tư 132.000 tỷ đồng

Làm rõ lộ trình dài hạn trong công tác chống úng ngập, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho biết khoảng cách giữa quy hoạch và thực tế vẫn còn rất lớn, khi diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 1/5 so với mục tiêu. Thành phố dự kiến ban hành Đề án thoát nước giai đoạn 2026-2030 với tổng nhu cầu vốn khoảng 132.000 tỷ đồng (gồm 32.000 tỷ đồng ngân sách và 100.000 tỷ đồng xã hội hóa). Hà Nội sẽ thay đổi phương thức đầu tư "chuyển từ bố trí vốn theo từng dự án sang bố trí theo từng nhiệm vụ, từng lưu vực và từng nguồn vốn". Phó Chủ tịch Trương Việt Dũng cũng khẳng định mục tiêu chính của hồ điều hòa là thoát nước, việc khai thác dịch vụ ven hồ chỉ để bù đắp chi phí duy tu.

Về công tác điều hành thống nhất theo lưu vực, đại biểu Nguyễn Văn Đức (Tổ đại biểu số 27) đề nghị làm rõ giải pháp để tránh tình trạng phân cấp bị chia cắt bởi địa giới hành chính. Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn khẳng định: "nguyên tắc quản lý hệ thống thoát nước phải bảo đảm tính thống nhất theo lưu vực". Ông cho biết khi có mưa lớn, thành phố sẽ điều hành tập trung liên thông giữa các đơn vị để bảo đảm hiệu quả tiêu thoát nước cao nhất.

Phát biểu kết luận phiên chất vấn, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố Phùng Thị Hồng Hà đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của đại biểu chất vấn và phần trả lời chất vấn. Đồng thời ghi nhận thái độ nghiêm túc của lãnh đạo UBND Thành phố và các sở, ngành trong việc nhìn nhận hạn chế và cam kết lộ trình thực hiện.

Chủ tịch HĐND Thành phố Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh đối với an toàn thực phẩm: "Điều quan trọng hơn cả là phải tạo được chuyển biến rõ rệt trong nhận thức và hành động để mỗi bữa ăn của học sinh thực sự an toàn". 

Về công tác phòng chống úng ngập, bà Phùng Thị Hồng Hà yêu cầu UBND Thành phố rà soát tổng thể quy hoạch, ưu tiên xử lý dứt điểm các tuyến giao thông huyết mạch và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý; đề nghị các cơ quan khẩn trương cụ thể hóa các cam kết tại nghị trường thành kế hoạch thực hiện với lộ trình, trách nhiệm và kết quả rõ ràng.

Minh Anh