Ứng dụng AI, dữ liệu số để quản lý rủi ro thuế

Theo ông Nguyễn Tiến Minh, Phó trưởng Thuế TP. Hà Nội, trước đây quản lý thương mại điện tử chủ yếu dựa trên xác minh thủ công, trong khi dữ liệu về người bán, giao dịch và dòng tiền còn phân tán. Sau khi triển khai Đề án 06 và Chỉ thị số 18/CT-TTg, cơ quan Thuế chuyển sang quản lý dựa trên dữ liệu định danh, giao dịch, hóa đơn điện tử và dòng tiền, với phương châm "cơ sở dữ liệu là nền tảng, tuyên truyền hỗ trợ là trọng tâm, kiểm tra là then chốt".

Đến nay, Hà Nội đã đưa hơn 206.000 tổ chức, doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh thương mại điện tử vào diện quản lý, tăng gần 3 lần so với năm 2024 và gấp 4,8 lần so với năm 2023.

Lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, số thu từ hoạt động thương mại điện tử đạt 24.718 tỷ đồng, tăng 21,7% so với cùng kỳ; trong đó, phần do Thuế TP. Hà Nội trực tiếp quản lý đạt 19.944 tỷ đồng. Khối doanh nghiệp kinh doanh trên các nền tảng mạng xã hội nộp 5.982 tỷ đồng, tăng 56,8%.

Kết nối dữ liệu, truy vết rủi ro

Để quản lý theo rủi ro, cơ quan Thuế mở rộng khai thác dữ liệu từ cơ quan quản lý nhà nước, sàn thương mại điện tử và nền tảng số, ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán, các đơn vị vận chuyển, logistics và thu hộ COD. Cơ quan Thuế cũng phối hợp với cơ quan Hải quan, Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại và khai thác dữ liệu từ các đơn vị cung cấp phần mềm kế toán, bán hàng.

Riêng lĩnh vực thương mại điện tử, Thuế TP. Hà Nội đã thu thập 84,6 triệu dòng dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán và vận chuyển để xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên biệt. Qua phân tích, đối chiếu với dữ liệu ngành Thuế, cơ quan Thuế đưa 206.272 người nộp thuế vào quản lý, tăng thu ngân sách hơn 1.956 tỷ đồng.

Cơ quan Thuế cũng khai thác dữ liệu từ các phần mềm bán hàng, kế toán để phát hiện chênh lệch giữa doanh thu thực tế và doanh thu kê khai, cũng như trường hợp sử dụng nhiều phần mềm để che giấu doanh thu. Có trường hợp chênh lệch doanh thu từ 500 tỷ đến 1.000 tỷ đồng; những trường hợp có dấu hiệu vi phạm đã được phối hợp, chuyển tin báo sang cơ quan công an để xử lý hình sự.

Một hướng kiểm tra khác là truy vết hệ sinh thái doanh nghiệp "ma" qua hóa đơn điện tử. Thông qua phân tích chuỗi hóa đơn và giao dịch trong toàn bộ chuỗi cung ứng, cơ quan Thuế nhận diện các doanh nghiệp vệ tinh được lập để xuất khống hóa đơn, hợp thức hàng hóa.

Lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, Thuế TP. Hà Nội hoàn thành 6.297 cuộc kiểm tra, với tổng số xử lý và truy thu 6.026 tỷ đồng.

Đẩy mạnh AI, quản lý theo chuỗi

Cùng với dữ liệu lớn, Thuế TP. Hà Nội đang triển khai các giải pháp AI hỗ trợ hộ kinh doanh và phân tích dữ liệu phục vụ quản lý. Cơ quan Thuế cũng xây dựng "Danh bạ quản lý theo chuỗi thương hiệu", tập trung vào các lĩnh vực có rủi ro cao như dịch vụ ăn uống F&B, chuỗi bán lẻ, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, thời trang, mỹ phẩm, phụ kiện, điện máy và thiết bị công nghệ.

Khi cơ sở dữ liệu hoàn thiện, cơ quan Thuế sẽ phân tích, nhận diện rủi ro theo từng ngành, xây dựng "Biên độ lợi nhuận chuẩn" của từng lĩnh vực và phát hiện các trường hợp có dấu hiệu kê khai doanh thu không tương xứng giữa công ty mẹ và các đơn vị trong cùng chuỗi để kiểm tra, xử lý theo quy định.

Những tháng cuối năm 2026, Thuế TP. Hà Nội tiếp tục mở rộng phân tích chéo dữ liệu từ các doanh nghiệp cung cấp phần mềm bán hàng, kế toán; đối chiếu dữ liệu từ các trung gian thanh toán, vận chuyển và nền tảng thương mại điện tử để phát hiện trường hợp kê khai doanh thu không đầy đủ. Các trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự sẽ được chuyển cơ quan điều tra…

Có thể thấy, Hà Nội đang từng bước hình thành mô hình quản lý thuế hiện đại dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro, phù hợp với sự phát triển của kinh tế số. Trong thời gian tới, cơ quan thuế sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cấp hạ tầng công nghệ, mở rộng kết nối dữ liệu, đẩy mạnh tuyên truyền và hỗ trợ người nộp thuế, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ, qua đó góp phần xây dựng môi trường kinh doanh số minh bạch, bình đẳng và phát triển bền vững.

Bích Phương