Xây dựng không gian văn hóa làng nghề Hà Nội – từ di sản truyền thống đến động lực sáng tạo

Tinh thần đổi mới, sáng tạo đang được thắp lên từ chính những nghệ nhân tâm huyết với nghề. Tại xã Phượng Dực, nghề nặn tò he, một thú vui dân gian gắn với tuổi thơ của bao thế hệ đã được nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Hậu thổi vào một sức sống mới. Không dừng lại ở việc tạo hình con giống truyền thống, ông đưa các tích truyện cổ tích, hình tượng văn hóa dân gian và nghệ thuật truyền thống Việt Nam vào từng sản phẩm. Nhờ đó, những bộ quà tặng tò he không chỉ mang giá trị giải trí, mà còn trở thành "đại sứ văn hóa", kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ tạo hình sinh động. Chính sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và sáng tạo ấy đã giúp sản phẩm của ông được bạn bè, du khách quốc tế đón nhận và yêu mến.

Hà Nội, mảnh đất nghìn năm văn hiến là nơi hội tụ tinh hoa làng nghề của cả nước, lưu giữ kho tàng di sản phong phú với bề dày hơn 1.000 năm lịch sử. Trong dòng chảy hiện đại, nhiều giá trị tưởng chừng chỉ thuộc về quá khứ lại đang được hồi sinh mạnh mẽ, đặc biệt trong giới trẻ. Nghệ thuật thêu cung đình, thiết kế cổ phục Việt đang trở thành xu hướng mới, khơi dậy niềm tự hào văn hóa dân tộc. Là người trẻ mang trong mình tình yêu sâu sắc với di sản, chị Vũ Tâm Thư – Giám đốc Công ty TNHH Vũ Tâm Thư đã miệt mài nghiên cứu, phục dựng các bộ cổ phục Việt. Với vẻ đẹp trang nhã, cao sang cùng những đường thêu tinh xảo, các bộ cổ phục không chỉ được đông đảo người Việt yêu thích mà còn góp phần giới thiệu sâu sắc hơn về văn hóa Việt Nam tới bạn bè quốc tế thông qua trang phục truyền thống.

Hiện nay, Hà Nội có hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 nghề, làng nghề và làng nghề truyền thống đã được công nhận. Đặc biệt, năm 2024 đánh dấu cột mốc quan trọng khi hai làng nghề gốm sứ Bát Tràng (xã Bát Tràng) và dệt lụa Vạn Phúc (phường Hà Đông) chính thức được Hội đồng Thủ công Thế giới công nhận là thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu. Đây cũng là hai làng nghề đầu tiên của Việt Nam vinh dự đạt được danh hiệu này. 

Theo ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, với những bước đi bài bản và cách làm khoa học, các làng nghề Thủ đô đang đóng góp giá trị to lớn cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa Hà Nội.

Phát triển làng nghề gắn với xây dựng không gian văn hóa làng nghề chính là cách Hà Nội hiện thực hóa tinh thần các nghị quyết của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời hòa nhịp cùng xu thế sáng tạo toàn cầu. Việc tổ chức thành công Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề Quốc tế năm 2025 là minh chứng sinh động cho định hướng đó. Festival không chỉ là ngày hội văn hóa – thương mại, mà còn là cầu nối hợp tác, sáng tạo và phát triển bền vững, mở ra cơ hội để ngành nghề nông thôn và làng nghề Việt Nam khẳng định vị thế trên bản đồ văn hóa thế giới.

Từ những giá trị truyền thống được bảo tồn đến những không gian sáng tạo được mở rộng, làng nghề Hà Nội đang từng bước chuyển mình, trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững. Qua đó, không chỉ góp phần gìn giữ di sản văn hóa, mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị sản phẩm, tạo việc làm, tăng thu nhập, bảo vệ môi trường và xây dựng nông thôn Việt Nam ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Thiện Tâm