Biến cơ chế đặc thù thành động lực tăng trưởng mới của Thủ đô

Luật Thủ đô (sửa đổi) được Quốc hội biểu quyết thông qua tại phiên họp ngày 23/4/2026 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Xác định đây là đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo khung thể chế mới với nhiều chính sách đột phá, mở rộng phân cấp, phân quyền và trao thêm công cụ giải quyết các vấn đề lớn, thành phố Hà Nội đã chủ động chuẩn bị các điều kiện tổ chức thi hành với quan điểm không chờ đến khi Luật có hiệu lực mới bắt đầu triển khai.

Ngay sau khi Luật được thông qua, công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện đã được triển khai đồng bộ. Thành ủy Hà Nội ban hành Chỉ thị số 15-CT/TU ngày 4/5/2026 để chỉ đạo việc thi hành Luật. 

UBND thành phố ban hành 3 kế hoạch về rà soát văn bản quy phạm pháp luật, tuyên truyền, phổ biến, tập huấn, bồi dưỡng và tổ chức thi hành; đồng thời thành lập Tổ công tác để thường xuyên theo dõi, đôn đốc, kiểm tra tiến độ thực hiện.

Yêu cầu cốt lõi được đặt ra là phải biến các cơ chế, chính sách đặc thù do Quốc hội trao cho thành nguồn lực, động lực phát triển thực chất, tạo thêm dư địa tăng trưởng, nâng cao hiệu quả quản trị đô thị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Một trong những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu là nhanh chóng cụ thể hóa các cơ chế, chính sách giao cho thành phố. Tính đến nay, HĐND thành phố đã thông qua 61 nghị quyết quy phạm pháp luật và UBND thành phố ban hành 16 quyết định quy phạm pháp luật để triển khai Luật Thủ đô năm 2026. 

Song song đó, việc rà soát hệ thống văn bản hiện hành được thực hiện chặt chẽ nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và tránh khoảng trống pháp lý. HĐND thành phố đã công bố 22 nghị quyết tiếp tục có hiệu lực tại Nghị quyết số 23/NQ-HĐND ngày 2/6/2026; UBND thành phố công bố 2 quyết định tiếp tục có hiệu lực tại Quyết định số 2849/QĐ-UBND ngày 6/6/2026.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, tập huấn cũng được đặc biệt coi trọng với hơn 250 hội nghị được tổ chức cho trên 50.000 lượt người tham dự. Hơn 14.000 tài liệu tuyên truyền được phát hành tới các xã, phường, kết hợp tuyên truyền rộng rãi trên hệ thống truyền thanh cơ sở và các trang thông tin điện tử. 

Trước đó, vào ngày 12/6/2026, tại kỳ họp thứ 4 HĐND thành phố, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu đã báo cáo các nội dung xin ý kiến HĐND nhằm cụ thể hóa Luật, tạo động lực phát triển mới cho Thủ đô.

Cụ thể hóa yêu cầu tăng trưởng nhanh và nâng cao chất lượng sống

Thành phố Hà Nội đã cụ thể hóa hai yêu cầu của Trung ương - tăng trưởng nhanh hơn nhưng không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân - thông qua việc khẩn trương ban hành các cơ chế, chính sách huy động và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực.

Trước mắt, thành phố tập trung vào các cơ chế tạo kết quả và động lực tăng trưởng ngay, trọng tâm là đầu tư công, phát triển hạ tầng, đô thị, huy động nguồn lực xã hội và thu hút nhà đầu tư chiến lược. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, đầu tư giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị và đẩy nhanh tiến độ dự án.

Về lâu dài, thành phố tập trung tạo dựng các động lực tăng trưởng mới bền vững từ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp. Các cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới sẽ góp phần nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực văn hóa, Hà Nội khuyến khích phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế ban đêm và các mô hình kinh doanh sáng tạo dựa trên các giá trị văn hóa, lịch sử sẵn có. Bên cạnh đó, việc khai thác hiệu quả các nguồn lực như đất đai, tài sản công, ngân sách và kết cấu hạ tầng được chú trọng nhằm tạo hiệu ứng dẫn dắt, thu hút thêm nguồn lực xã hội.

Để nguồn lực được khơi thông thực sự, Hà Nội lựa chọn giải pháp tháo gỡ đồng bộ nhưng có thứ tự ưu tiên đối với các điểm nghẽn có quan hệ chặt chẽ giữa quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư.

Về quy hoạch và đất đai, thành phố đang đẩy nhanh việc cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô thông qua các quy hoạch phân khu, chi tiết; hoàn thiện dữ liệu đất đai, rà soát thủ tục giao đất, cho thuê đất, xác định giá đất và chuyển mục đích sử dụng nhằm tránh tình trạng dự án có nguồn lực nhưng vẫn phải chờ thủ tục đầu vào.

Về giải phóng mặt bằng, thành phố phân công rõ trách nhiệm, giao thẩm quyền và tiêu chí KPI cho cấp xã. Công tác vận động, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và tạm cư được làm bài bản, đúng pháp luật, hợp tình hợp lý để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Về thủ tục đầu tư, quy trình được cải cách theo hướng rõ đầu mối, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả. Các dự án trọng điểm, dự án đầu tư công giải ngân lớn, dự án xã hội có sức lan tỏa hoặc tồn đọng kéo dài đều được rà soát, tháo gỡ theo từng trường hợp cụ thể. Nội dung thuộc thẩm quyền cấp nào phải được xử lý ngay tại cấp đó, không để hồ sơ kéo dài.

Đối với các dự án chậm triển khai, nếu còn khả năng thực hiện sẽ tập trung tháo gỡ; nếu không còn phù hợp hoặc không khả thi sẽ xử lý theo quy định để đưa nguồn lực đất đai trở lại phục vụ phát triển.

Quản trị theo kết quả, gắn với trách nhiệm người đứng đầu

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, giá trị của cơ chế đặc thù không nằm ở số lượng văn bản ban hành hay dự án phê duyệt, mà phải được đo bằng chuyển biến thực chất đối với tăng trưởng, chất lượng sống của người dân và hiệu quả quản trị. Thành phố chuyển mạnh từ quản lý quy trình sang quản trị theo kết quả, tuân thủ nguyên tắc "Luật trao quyền, cho cơ chế, chính sách và kiểm soát kết quả".

Mỗi cơ chế đặc thù khi triển khai cần làm rõ 3 vấn đề: Giải quyết điểm nghẽn nào; tạo thêm nguồn lực, động lực tăng trưởng ra sao; kết quả cuối cùng được đo lường bằng những chỉ tiêu cụ thể nào.

Đối với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), hiệu quả được đánh giá thông qua thời gian chuẩn bị đầu tư được rút ngắn, quy mô quỹ đất đưa vào sử dụng và nguồn vốn xã hội huy động được.

Đối với cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược, kết quả cần được thể hiện qua quy mô vốn thực hiện, công nghệ được chuyển giao, năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), số lượng việc làm chất lượng cao và giá trị gia tăng tạo ra.

Trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo và thử nghiệm có kiểm soát, hiệu quả được đánh giá bằng số lượng sản phẩm được thương mại hóa và mức đóng góp thực tế vào tăng năng suất lao động.

Đồng thời, mỗi mục tiêu đều gắn với một địa chỉ chịu trách nhiệm theo nguyên tắc rõ cơ quan chủ trì, rõ người chịu trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm và rõ tiêu chí đánh giá. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả đầu ra.

Bên cạnh đó, Thành phố theo dõi thường xuyên các chỉ số cốt lõi như GRDP, năng suất lao động, tổng vốn đầu tư xã hội, tỉ lệ giải ngân đầu tư công, chỉ số cải cách hành chính (năm 2025 đạt 92,90%, xếp thứ 5 cả nước) và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. 

Hà Nội cũng ưu tiên sử dụng cơ chế vượt trội để đưa nguồn lực vào các ngành công nghệ cao, bán dẫn, kinh tế số, tài chính xanh, logistics và TOD.

Lấy sự thụ hưởng của người dân làm thước đo cuối cùng 

Thước đo tối thượng của Luật Thủ đô năm 2026 là những chuyển biến cụ thể mà người dân và doanh nghiệp trực tiếp cảm nhận được trong đời sống hằng ngày.

Về y tế, cụ thể hóa Luật Thủ đô, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 14/2026/NQ-HĐND ngày 2/6/2026. Trên cơ sở đó, UBND thành phố triển khai kế hoạch khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân từ ngày 1/7/2026; đồng thời quy định cơ chế hỗ trợ chi phí cấp cứu ngoại viện cho các nhóm yếu thế. Ngay trước thềm năm học mới vừa qua, thành phố đã tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho toàn bộ trẻ em, học sinh dưới 18 tuổi - đây là chương trình chăm sóc sức khỏe có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Thủ đô.

Về giáo dục, thành phố xây dựng lộ trình miễn phí sách giáo khoa cho học sinh phổ thông, hỗ trợ khoản thu đầu năm học, học phí và bữa ăn bán trú, ưu tiên diện chính sách và vùng khó khăn.

Về hành chính, mô hình chính quyền hai cấp bỏ cấp trung gian giúp giải quyết thủ tục ngay tại xã, phường, rút ngắn thời gian xử lý. Bên cạnh đó, thành phố duy trì kênh tiếp nhận phản ánh trực tiếp qua ứng dụng iHanoi để kịp thời xử lý ý kiến của nhân dân.

Về hạ tầng đô thị, Hà Nội tập trung nguồn lực cùng với các cơ chế của Luật Thủ đô và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm để giải quyết triệt để tình trạng úng ngập cục bộ, ùn tắc giao thông, từng bước nâng cao môi trường sống lâu dài.

Nhìn lại hơn 2 tháng thực hiện, Hà Nội đã chứng minh tinh thần biến quyền chủ động lớn hơn thành trách nhiệm lớn hơn. Việc lấy hiệu quả thực tế và sự hài lòng của người dân làm thước đo chính là minh chứng rõ nhất cho giá trị thực chất của các cơ chế đặc thù mà Luật Thủ đô năm 2026 mang lại.

Minh Anh