Giải bài toán giãn dân, kiến tạo cực tăng trưởng mới cho Thủ đô

Đáp ứng yêu cầu phát triển của đô thị hiện đại

Theo các chuyên gia, mô hình đô thị đa mục tiêu không chỉ đơn thuần là xây dựng nhà ở mà còn phải tạo lập môi trường sống hoàn chỉnh, kết nối giữa nhà ở với việc làm, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và các hoạt động kinh tế - xã hội.

KTS Trần Huy Ánh cho rằng, mô hình đa mục tiêu ra đời nhằm khắc phục những hạn chế của đô thị đơn chức năng, đồng thời thích ứng với những thay đổi của cuộc sống hiện đại. Tuy nhiên, để hiện thực hóa các khu đô thị đa mục tiêu không phải là nhiệm vụ dễ dàng.

Ông cho rằng khó khăn đầu tiên là công tác giải phóng mặt bằng. Tiếp đó là yêu cầu về quỹ đất. Để phát triển một khu đô thị đa mục tiêu cần diện tích lớn, trong khi nhiều khu vực lại liên quan tới nhiều loại hình sử dụng đất, nhiều dự án khác nhau, khiến việc điều phối và cân đối mục tiêu phát triển trở nên phức tạp.

Khó khăn thứ ba là nguồn lực đầu tư. Quy mô lớn đồng nghĩa với việc phải đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và hạ tầng kết nối, đòi hỏi nguồn vốn rất lớn cũng như thời gian chuẩn bị, triển khai kéo dài.

"Xây dựng khu đô thị đa mục tiêu là nhiệm vụ có nhiều thách thức về quỹ đất, nguồn vốn và tổ chức thực hiện. Chỉ khi giải quyết đồng bộ những vấn đề này mới có thể hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một khu đô thị hiện đại, đồng bộ và đáp ứng kỳ vọng phát triển trong tương lai", KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Theo TS Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình UN-Habitat Việt Nam, yếu tố quan trọng nhất trong quá trình triển khai các khu đô thị đa mục tiêu là tạo được sự đồng thuận của người dân.

Ông cho rằng giải phóng mặt bằng là thách thức chung của nhiều quốc gia. Muốn người dân đồng thuận, điều quan trọng là phải tạo điều kiện sống tốt hơn cho người dân, giúp họ có cơ hội việc làm, sinh kế ổn định và được tiếp cận các dịch vụ xã hội chất lượng hơn.

Để làm được điều đó, các cơ quan quản lý cần tham vấn đầy đủ nhu cầu, nguyện vọng của người dân; đồng thời bảo đảm các cam kết về tái định cư, việc làm, giáo dục, sinh kế và cơ hội kinh doanh được thực hiện trên thực tế.

Theo TS Nguyễn Quang, quá trình triển khai dự án phải minh bạch thông tin, duy trì đối thoại thường xuyên và tạo điều kiện để người dân tham gia đóng góp ý kiến đối với phương án tổ chức thực hiện cũng như các chính sách hỗ trợ.

"Điều cốt lõi là phải đối thoại, minh bạch và thực hiện đúng những cam kết đã đưa ra. Khi giải quyết được bài toán đó sẽ tạo được sự hài hòa giữa mục tiêu phát triển và quyền, lợi ích chính đáng của người dân", TS Nguyễn Quang nhấn mạnh.

Trong khi đó, KTS Trần Huy Ánh cho rằng quá trình dịch chuyển dân cư và chuyển đổi mục đích sử dụng đất là quy luật tất yếu của phát triển đô thị. Khi cơ hội phát triển được mở ra và lợi ích được phân chia hài hòa, người dân sẽ sẵn sàng đồng thuận.

Theo ông, cơ chế thị trường có vai trò quan trọng trong việc cân bằng lợi ích giữa người dân, nhà đầu tư và các bên liên quan, qua đó giúp quá trình chuyển dịch đô thị diễn ra thuận lợi hơn.

Đô thị đa mục tiêu phải tạo việc làm trong bán kính 15 phút đi bộ

Theo TS Nguyễn Quang, phát triển đô thị đa mục tiêu hiện là xu hướng phổ biến trên thế giới. Mô hình này không chỉ tích hợp nhà ở mà còn kết hợp đồng bộ các chức năng thương mại, dịch vụ, giáo dục, y tế, vui chơi giải trí và việc làm.

Mục tiêu cốt lõi là tạo ra công ăn việc làm ngay trong khu vực đô thị để người dân có thể tiếp cận nơi làm việc và các dịch vụ thiết yếu chỉ trong khoảng 15 phút đi bộ.

Để đạt được mục tiêu đó, các khu đô thị cần được kết nối hiệu quả với hệ thống giao thông công cộng và các trục giao thông lớn; đồng thời phát triển song hành giữa hạ tầng kỹ thuật với hạ tầng xã hội như trường học, bệnh viện, chợ dân sinh và các thiết chế văn hóa.

Bên cạnh đó, việc hình thành không gian xanh, mặt nước và các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu cũng là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng sống và thu hút cư dân.

TS Nguyễn Quang cho rằng vai trò của Nhà nước đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng cơ chế quản trị linh hoạt, kết nối doanh nghiệp, trường đại học, các trung tâm nghiên cứu và cộng đồng khởi nghiệp để hình thành hệ sinh thái phát triển bền vững.

Dành 40%-50% quỹ nhà cho tái định cư và an sinh xã hội

Một trong những điểm đáng chú ý trong định hướng phát triển khu đô thị đa mục tiêu của Hà Nội là dự kiến dành từ 40% đến 50% quỹ nhà cho tái định cư và các nhu cầu an sinh xã hội. Theo TS Nguyễn Quang, đây là bước tiến quan trọng trong tư duy phát triển đô thị. Nếu trước đây tái định cư thường được xem là giải pháp xử lý sau giải phóng mặt bằng thì nay người dân được đặt vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển.

Việc dành 40%-50% quỹ nhà cho tái định cư đồng nghĩa với việc người dân có cơ hội được sinh sống ngay trong các khu đô thị mới, tiếp cận hệ thống hạ tầng hiện đại, dịch vụ công cộng đồng bộ và môi trường sống chất lượng hơn.

Theo ông, đây là cách tiếp cận thể hiện tinh thần phát triển bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả chủ trương này, chất lượng nhà ở và hạ tầng phải được bảo đảm, tránh lặp lại những hạn chế từng xuất hiện tại một số khu tái định cư trước đây.

Việc bố trí nhà tái định cư xen cài cùng nhà ở thương mại cũng sẽ góp phần hình thành các cộng đồng dân cư đa dạng, tăng cường kết nối xã hội và tạo thêm cơ hội tiếp cận việc làm cho người dân.

Sinh kế là yếu tố quyết định thành công của tái định cư

KTS Trần Huy Ánh cho rằng, một khu tái định cư chỉ thực sự thành công khi giải quyết được bài toán sinh kế cho người dân. Bởi người dân sẵn sàng chuyển tới nơi ở mới nếu nhìn thấy cơ hội phát triển và chất lượng cuộc sống tốt hơn. Vì vậy, quy hoạch khu tái định cư phải bảo đảm khả năng kết nối với giao thông, việc làm và các dịch vụ thiết yếu.

Theo ông, thay vì phát triển những khu nhà ở tập trung đơn thuần, cần xây dựng các mô hình nhà ở linh hoạt, phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tượng và gắn với các hoạt động thương mại, dịch vụ tạo thu nhập.

TS Nguyễn Quang cũng cho rằng vai trò của Nhà nước trong hỗ trợ chuyển đổi sinh kế là rất quan trọng. Những người trước đây làm nông nghiệp cần được đào tạo nghề, hỗ trợ tiếp cận tín dụng và tạo điều kiện phát triển các hoạt động kinh doanh phù hợp với môi trường đô thị mới.

Ông dẫn kinh nghiệm từ khu vực Nhiêu Lộc - Thị Nghè (TP Hồ Chí Minh), nơi người dân được tái định cư tại chỗ và tiếp tục tham gia cung cấp các dịch vụ phục vụ cộng đồng, qua đó tạo nguồn thu nhập ổn định và góp phần hình thành hệ sinh thái đô thị bền vững.

Động lực phát triển nằm ở kinh tế và đổi mới sáng tạo

Để các khu đô thị đa mục tiêu thực sự trở thành những không gian phát triển năng động, TS Nguyễn Quang cho rằng, Hà Nội cần vượt ra ngoài mục tiêu tái định cư hay giãn dân đơn thuần. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sức sống của đô thị phụ thuộc vào khả năng thu hút doanh nghiệp, các hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và các ngành công nghiệp tri thức.

Ông dẫn ví dụ về Khu thương mại quốc tế Songdo của Hàn Quốc hay thành phố khoa học Tsukuba của Nhật Bản, nơi nhà ở được kết nối với trường đại học, trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, KTS Trần Huy Ánh dẫn kinh nghiệm từ Nhật Bản về một khu đô thị cách Tokyo khoảng 30km. Ban đầu nơi đây chỉ là khu vực tái định cư, nhưng sau khi có tuyến đường sắt và các trung tâm y tế, khu vực này dần phát triển thành các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ y tế và nhiều ngành dịch vụ khác, hình thành một hành lang kinh tế năng động. Theo ông, chính cơ hội việc làm và sinh kế mới là yếu tố tạo sức hút bền vững đối với cư dân.

Đối với các khu đô thị đa mục tiêu của Hà Nội, đặc biệt là khu vực phía Bắc thành phố với quy mô khoảng 700ha, lợi thế nổi bật nằm ở khả năng phát triển logistics, chế biến, phân phối và sản xuất.

"Thay vì tập trung vào các tòa nhà cao tầng hay các khu nhà ở, điều quan trọng là tạo ra động lực phát triển kinh tế. Khi động lực kinh tế hình thành, các nguồn lực đầu tư sẽ tự tìm đến và người dân cũng nhìn thấy cơ hội để sinh sống, làm việc", KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, cốt lõi của mô hình đô thị đa mục tiêu không chỉ là tái cấu trúc không gian hay hạ tầng mà quan trọng hơn là tái cấu trúc nền kinh tế đô thị, tạo ra việc làm, sinh kế và môi trường sống chất lượng cho người dân. Khi làm được điều đó, các khu đô thị mới không chỉ giải quyết bài toán nhà ở, giãn dân mà còn trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội ngày càng văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.

Thùy Chi